Supplementum

Suplement CXXXI

Kołder, W., 1970: Die Fischfauna des Piburger Sees [Ichtiofauna jeziora Piburg]. Acta hydrobiol. 12: 329 — 355.

Abstract — In 1966, limnological and ichthyobiological research was carried out on Lake Piburg (915 m. above sea level), Austria, within the framework of ecological investigations by the Obergurgl Alpine Research Station of Innsbruck University. By means of fishing with net and rod the presence of 7 species of fish was established in the lake: the roach (Rutilus rutilus L.), the chub (Leuciscus cephalus L.), and the red eye (Scardinius erythrophthalmus L.) of the carp family; the rainbow trout (Salmo irideus Gibb.) and brown trout (Salmo trutta m. fario L.) and Salmo trutta m. lacustris L. of the Salmonidae family; and finally, the perch (Perca fluviatilis L.). The age of the fish, their growth, weight variability, and coefficient of condition were studied. On the basis of the results obtained, the future of the fishery economy of the lake and its exploitation were defined.

Ichtiofauna jeziora Piburg

STRESZCZENIE

W 1966 roku przebadano pod względem limnologicznym oraz ichtiologicznym jezioro Piburg w Austrii (915 m n.p.m., 13,4 ha, maksymalna głębokość 24,7 m) w ramach programu badań ekologicznych Alpejskiej Stacji Badawczej Obergurgl Uniwersytetu w Innsbrucku.

Dla uzyskania rybackiego materiału badawczego dokonywano od kwietnia do listopada 1966 roku odłowów  sieciowych za pomocą wontonów o różnych rozmiarach oczek. W jeziorze stwierdzono 7 gatunków ryb. Ogółem złowiono 317,2 kg ryb, a więc przy przeliczeniu na powierzchnię użytkową jeziora, przyjętą na 10,0 ha, 31,7 kg przypada na 1 ha (tabela I).

Rybą przewodnią jeziora Piburg była płoć. Wzrost tej ryby okazał się w porównaniu z innymi wodami bardzo dobry (tabela II i ryc. 1). Na drugim miejscu wśród ryb karpiowatych znajdował się kleń. Również wzrost tego gatunku okazał się dobry (tabela III, ryc. 2). Trzecie miejsce zajmowała wśród ryb karpiowatych wzdręga. Wzrost jej był podobny jak wzdręgi w północnoniemieckich jeziorach (tabela IV, ryc. 3). Ryby karpiowate zajmowały w odłowach sieciowych i wędkarskich 74,8% ciężaru ryb.

Wśród ryb łososiowatych najliczniej występował zarówno ilościowo, jak też wagowo pstrąg tęczowy. Wzrost tego gatunku podobny był do wzrostu pstrąga tęczowego z potoku Vrica (tabela V, ryc. 5). Rośnie on gorzej od od rodzimego pstrąga potokowego, który w tym jeziorze wykazuje wyjątkowo szybki wzrost (tabela VI, ryc. 4). Pstrąg jeziorowy został w ilości czterech egzemplarzy złowiony (tabela VII). Ryby łososiowate zajmowały w odłowach 22,7%.

Z ryb drapieżnych — poza łososiowatymi — stwierdzono okonia, który wykazywał podobny wzrost jak okoń w zbiorniku zaporowym w Orawie. Wykazywał on słabe przyrosty ciężaru ciała (tabela VIII, ryc. 7).

Oprócz wymienionych 7 gatunków ryb stwierdzonych w jeziorze, odłowiono w dopływie za pomocą prądu elektrycznego jeszcze jeden gatunek z rodziny łososiowatych, mianowicie pstrąga źródlanego. W dopływie do jeziora złowiono ponadto pstrągi potokowe i tęczowe.

Na podstawie wykazanego współczynnika kondycji można powiedzieć, że ryby z jeziora Piburg wykazują bardzo dobry stan odżywienia.

W oparciu о wyliczone współczynniki zmienności ciężaru ciała ryb (v%) można stwierdzić, że ryby z jeziora Piburg miały niezłe przyrosty ciężaru ciała w pierwszych latach życia, z wyjątkiem okonia (tabela II, III, IV, V, VI, VIII). Mniej więcej od czwartej względnie piątej grupy wiekowej wzrost ten zostaje zahamowany, stopniowo się zmniejszając.

W wyniku badań podano wytyczne dla przyszłego rybackiego zagospodarowania jeziora, które tylko wtedy będzie celowe, jeżeli podejmie się kroki przeciwko postępującej eutrofizacji jeziora.

*

*                                          *

W. KołderDie Plötze (Rutilus rutilus L.) des Piburger Sees. [Rutilus  rutilus. L. du Lac Piburg]. Acta hydrobiol., Pologne (1971), 13, n° 4, 491-506, bibl. (1 p. 1/2), rés. angl. pol. russe.

AbstractR. rutilus of Lake Piburg (915 m above sea level, Tyrol, Austria) was described morphologically and investigated as to its nutritional selectivity. In comparison with other waters, the growth of this population can be considered as very good. The arithmetic mean and standard deviation of linear measurements and body weight of particular roach age groups were calculated, as well as coefficient of variability of linear measurements and body weight. The significance of the sexual dimorphism in the V-th and VI-th age groups was tested by means of Student’s test. The meristic features of the roach were calculated and listed in tables.

Płoć (Rutilus rutilus L.) z jeziora Piburg

STRESZCZENIE

W 1966 roku przeprowadził autor pomiary biometryczne płoci (Rutilus rutilus L.). odławianej przy pomocy wontonów w jeziorze Piburg w Austrii (915 m n.p.m. 13,4 ha, maksymalna głębokość 24,7 m). Ogółem pomierzono 50 samic i 59 samców płoci, a do badań pokarmu zakonserwowano 140 przewodów pokarmowych tego gatunku ryby.

Płoć jest rybą przewodnią w tym jeziorze, a w odłowach sieciowych i wędkarskich zajmowała w 1966 roku liczbowo 46,8%, wagowo zaś 54,3% w masie ogólnego odłowu.

Pozyskane płocie należały do roczników IV do IX. Średnie długości ciała płoci w poszczególnych grupach wieku podano w tabeli I. W porównaniu z innymi akwenami wodnymi wykazuje płoć jeziora Piburg dobre przyrosty roczne, zwłaszcza w pierwszych czterech latach.

Przeanalizowano 27 wymiarów liniowych ciała i ciężar ryb. Samice rosły o wiele szybciej od samców. Średnie odchylenia były dość niskie, со świadczy o dużej jednorodności materiału (Tabela II i III). Młodsze roczniki płoci z tego jeziora odznaczały się, podobnie jak płocie ze zbiornika zaporowego w Goczałkowicach i Kozłowej Górze, większą zmiennością budowy ciała niż roczniki starsze, u których następuje spadek zmienności, со jest spowodowane stabilnością kształtu i budowy ciała tej populacji (tabela IV). Na 26 obliczonych proporcji liniowych ciała jedynie 2 cechy były identyczne u obu płci (zaoczna długość głowy i podstawa płetwy grzbietowej), a w 15 przypadkach były one wyższe u samców, a w 9 wyższe u samic. Samce miały nieco dłuższe płetwy aniżeli samice. W pewnych szczegółach budowy ciała oraz organów zewnętrznych występuje dymorfizm płciowy, ale nie jest on aż tak wyraźny, by można było w każdej porze roku odróżnić samce od samic, со potwierdza również przeprowadzona dodatkowo analiza istotności różnic (tabela V).

Wzór łuskowy płoci z jeziora Piburg tylko nieznacznie odbiega od wyników innych autorów (tabela VI).

Pokarm płoci składał się przede wszystkim ze skorupiaków (Crustacea), owadów (Insecta) i mięczaków (Mollusca). Pokarm pochodził w szczególności ze strefy przybrzeżnej, i to zarówno z wody, jak i z dna.

2014/05/02 | Supplementum

Suplement CXXX

Samuel Tolansky: Osobliwości promieni i fal świetlnych [Curiosities of Light Rays and Light Waves]. Tłumaczył z angielskiego Roman Mierzecki. PWN, Warszawa 1967, Współczesna Biblioteka Naukowa Omega, tom 86, str. 145, cena 10 zł.

s. 52-54

Pole widzenia ryby

„Na rycinie 26 widzimy, że ryba X ma niezmiernie szeroki kąt widzenia na zewnątrz wody. Jej pole widzenia jest o wiele szersze ponad wodą niż stożek widzenia wewnątrz wody. Kąt graniczny dla wody wynosi około 49°. Ryba, której stożek widzenia ma rozwartość podwójną (około 98°), może ponad wodą widzieć całą półkolistą  przestrzeń do 180°. Jest to bardzo korzystne dla ryby i nic dziwnego, że tak trudno zbliżyć się do czujnego pstrąga nie będąc przez niego dostrzeżonym. Ta zewnętrzna, widoczna dla ryby część półkuli ponad wodą wypełniona jest obrazami zniekształconymi. Wędkarz na brzegu wygląda jak połamany i przykucnięty, wiszący w powietrzu, nachylony pod dziwnym kątem i znacznie niższy. Oprócz kręgu zawierającego pole widzenia AB w powietrzu, ryba może widzieć jeszcze inny obszar. Jest to tak, jakby na powierzchni wody znajdowało się zwierciadło zwrócone stroną odbijającą do dołu. Przedmiot x, powiedzmy druga ryba, może być dostrzeżony bezpośrednio, równocześnie jednak równie jasny obraz przedmiotu x widać w punkcie y, wyraźnie odbity w powierzchni wody dzięki zjawisku całkowitego wewnętrznego odbicia. Oczywiście, jeżeli powierzchnia wody jest pomarszczona, obraz ulega zniekształceniu.

Ryc. 26

Można podziwiać, że ryba przy tak skomplikowanym systemie widzenia radzi sobie dobrze z oceną sytuacji. System ten okazuje się szczególnie przydatny, gdy chodzi o wykrycie jakiegokolwiek ciała poruszającego się w znacznej odległości, a być może dla ryby to jest właśnie najważniejsze. Zwróćmy uwagę, że płaskie flądry, których oczy umieszczone są po jednej tylko stronie głowy, pływają zwrócone tą właśnie stroną do góry, a u zwykłych ryb wrzecionowatych oczy są umieszczone bardzo wysoko na czaszce. Znaczy to, że soczewki oczne ryby są umieszczone tak, aby odbierać obraz w sposób, jaki tu przedstawiliśmy. Możliwości obronne są dostosowane do ataku z góry. Jednocześnie ryba może atakować swoją ofiarę od dołu, gdyż widzi ja dobrze, sama pozostając dla niej niewidoczna. Załamanie światła stwarza dodatkowe korzystne warunki dla ryby gdyż — o czym tu dotychczas nie wspominaliśmy — komuś patrzącemu z brzegu wydaje się, skutkiem refrakcji, że ryba znajduje się znacznie bliżej powierzchni niż to jest w rzeczywistości, dokładnie tak samo, jak owa moneta w klasycznym doświadczeniu Greka Kleomedesa, którą opisywaliśmy poprzednio.

To pozorne podniesienie ryby w stosunku do jej rzeczywistej pozycji ukazuje nam ciekawy problem z dziedziny etnologii, który — jak się wydaje — uszedł uwagi badaczy. Liczne prymitywne ludy osiadłe na wybrzeżu mórz lub rzek dobrze radziły sobie z łowieniem ryb harpunem lub włócznią. Albo więc ci rybacy wbijali włócznię zawsze prostopadle, albo też zdawali sobie sprawę ze zjawiska załamania. Jeżeli harpun rzucony pod kątem ma trafić rybę, należy celować nie wprost w nią, lecz znacznie poniżej, uwzględniając pozorne podniesienie ryby skutkiem załamania światła w wodzie. Czyżby tego rodzaju wiadomości były wpajane dzieciom prymitywnych rybaków? Prawdopodobnie tak, choć nie mamy na to dowodów. Zastanawiające jest także czy ptaki, które łowią ryby, jak na przykład zimorodek, zdają sobie również sprawę ze zjawiska załamania. Czyżby ptaki żywiące się rybami zanurzały się zawsze pionowo?”

 

Suplement CXXVIX

KOWALSKA-DYRCZ ALINA 1794. Przyczynek do zagadnienia czasu trwania rozwoju embrionalnego pstrąga potokowego (Salmo trutta m. fario). Zesz. Nauk. Univ. Wrocł Ser. B nr 2: Biologia I: 1957 s. 53—62, tabl., Sum.

ALINA KOWALSKA

PRZYCZYNEK DO ZAGADNIENIA CZASU TRWANIA ROZWOJU
EMBRIONALNEGO PSTRĄGA POTOKOWEGO
(SALMO TRUTTA M. FARIO)

Streszczenie

Dla najczęstszej temperatury laboratoryjnej hodowli pstrąga (ok. 8,5° C) określono w stopniodniach (iloczyn średniej temperatury i czasu trwania rozwoju w dobach) wiek 15 stadiów rozwojowych pstrąga potokowego (Salmo trutta m. fario). Dokładne zapoznanie się z czasem trwania rozwoju pstrąga jako obiektu laboratoryjnego ułatwi prace eksperymentalne prowadzone na dużą skalę na tym gatunku. Jeżeli zaś postawiony wniosek o stałej liczbie stopniodni dla pierwszych stadiów rozwojowych okaże się słuszny, zagadnienie to nabierze szerszego znaczenia.

Spośród zwierząt kręgowych zmiennocieplnych nie ma chyba (oprócz żaby) gatunku, którego stadia rozwojowe służyłyby równie często jako materiał do badań w rozmaitych dziedzinach nauk biologicznych jak pstrąg potokowy (Salmo trutta m. fario). Tę swoją popularność wśród badaczy, nadającą mu rangę zwierzęcia laboratoryjnego, zawdzięcza on wielkim rozmiarom jaj, stosunkowo powolnemu rozwojowi oraz łatwości otrzymania ikry ze stacji zarybieniowych. W Zakładzie Anatomii Porównawczej we Wrocławiu, gdzie ikra pstrąga potokowego jest przedmiotem badań z dziedziny morfologii doświadczalnej, wyłoniła się potrzeba dokładnego zaznajomienia się z rozwojem pstrąga i z tempem tego rozwoju, aby w każdej chwili można było z możliwie największą dozą dokładności określić stadium rozwoju, w którym się zarodek znajduje.

Istnieje wiele prac opisujących rozwój pstrąga potokowego. (Oellacher [7], Henneguy [2], Kopsch [3], [4]). Od czasu prac Kopscha, które wyróżniają się dokładnością i metodycznością, niewiele można już w tej dziedzinie dodać. Jednakże opisując stadia rozwojowe autorzy ograniczają się zazwyczaj do podania w dniach wieku zarodka, pomijając dane dotyczące temperatury hodowli (wyjątek stanowi praca Walesa [10], traktująca o rozwoju Salmo gairdnerii gairdnerii, oraz praca Kopscha [4], która dotyczy jedynie okresu bruzdkowania pstrąga potokowego). Oczywiste jest, że określenie wieku zarodka zwierzęcia zmiennocieplnego bez uwzględnienia tak ważnego czynnika jakim jest temperatura nie jest miarodajne, wiemy bowiem z doświadczenia jak wielkie różnice czasowe istnieją między poszczególnymi etapami rozwojowymi w różnych temperaturach. Toteż praktycy hodowcy od dawna już stosują tak zwane stopniodnie jako jednostki określające wiek danego stadium rozwojowego. Jest to iloczyn średniej temperatury hodowli i ilości dób, które upłynęły od zapłodnienia. Wśród wielu badaczy, a zwłaszcza praktyków ichtiologów, długo utrzymywał się pogląd, że czas trwania rozwoju embrionalnego ryb jest odwrotnie proporcjonalny do temperatury, tak że iloczyn tych dwóch wartości jest w przybliżeniu wielkością stałą i waha się tylko w niewielkich granicach. Okazało się jednak w świetle nagromadzonych materiałów doświadczalnych, że takie ujmowanie zagadnienia nie jest słuszne.

Zagadnieniem wpływu temperatury na rozwój ryb zajmowało się wielu badaczy, między innymi Gray [1], Leiner [5], Nikiforow [6], Wales [10]. Zestawienie danych przytaczanych przez poszczególnych autorów oraz przeprowadzony przeze mnie eksperyment pozwoliły mi na wyłowienie pewnej prawidłowości dotyczącej ilości stopniodni wylęgu pstrąga potokowego. Otóż zasada stałości stopniodni obowiązuje tu tylko w przedziale temperatur zbliżonych do temperatury optymalnej, ze wzrostem temperatury ilość stopniodni wylęgu maleje. Gray [1] tłumaczy to różnym wpływem temperatury na proces morfogenezy i proces wykluwania się z osłonki (temperatura wpływa w większym stopniu na proces uczynnienia enzymu rozpuszczającego osłonkę niż na proces morfogenezy i w efekcie przedwcześnie rodzą się niedorozwinięte larwy). Dane dotyczące wylęgu w niskich temperaturach są wyraźnie sprzeczne (wg Leinera [5] ilość stopniodni wylęgu w niskich temperaturach wzrasta znacznie, wg Embody’ego¹ maleje), toteż wstrzymam się na razie od zabierania głosu w tej sprawie tym bardziej, że nie uzyskałam dotąd w tej mierze przekonywających wyników. Muszę zaznaczyć, że hodowla w temperaturze poniżej 4°C nie jest rzeczą łatwą ze względów technicznych. Tym niemniej wyniki dotychczasowych doświadczeń świadczą dość przekonywająco, że ilość stopniodni wylęgu jest zmienna, a więc zasada stałości stopniodni w świetle nowszych badań prawie całkowicie upada (z wyjątkiem przedziału temperatur zbliżonych do temperatury optymalnej dla danego gatunku).

_____________________
¹Praca Embody’ego pt. „Relation of temperature to the incubation periods of eggs of four species of trout” nie jest mi znana w oryginale. Dokładne dane dotyczące tej pracy podaje Wales [10].

Tak mniej więcej przedstawia się sprawa stosunku stopniodni do wylęgu w różnych temperaturach.    Okazało się jednak, że nieco inaczej przedstawia się tempo rozwoju w początkowych stadiach rozwojowych, skrytykowana bowiem zasada stałości stopniodni znajduje tu zastosowanie. Do wniosku tego doszłam na podstawie prostego doświadczenia. Prowadziłam równocześnie trzy hodowle (o śred. temp. wody 3; 8,5; 15°C) konserwując materiał w równych odstępach czasu mniej więcej do stadium zaoczkowania (ukazania się pigmentu w oczach). Okazało się, że te same stadia początkowej fazy rozwoju liczyły zawsze mniej więcej stałą liczbę stopniodni. A więc w początkowej swej fazie czas trwania rozwoju embrionalnego jest odwrotnie proporcjonalny do temperatury, a iloczyn tych dwóch wartości jest w przybliżeniu wielkością stałą, charakterystyczną dla danego stadium rozwojowego. Wychodząc z tego założenia można z góry określić (znając oczywiście temperaturę hodowli) w jakim czasie licząc od zapłodnienia, zarodek znajdzie się w określonym stadium².

W niniejszej krótkiej pracy podaję przegląd kilku charakterystycznych stadiów rozwojowych pstrąga potokowego z uwzględnieniem ich wieku w stopniodniach. Opracowany materiał pochodzi z hodowli o temp. wody ok. 8,5°C, a więc łatwej do uzyskania w laboratoriach. Jeżeli jednak założenie o stałej liczbie stopniodni dla pierwszych stadiów rozwojowych znajdzie potwierdzenie, przeprowadzone przeze mnie oznaczenie wieku zarodków w stopniodniach nabierze szerszego znaczenia.

_____________________
 ²O zasadzie stałej liczby stopniodni dla pierwszych stadiów rozwojowych wspomina już  Tåning [9]; nie zajmuje się on jednak dokładniejszym opracowaniem tego zagadnienia.

MATERIAŁ I METODY

 Materiał użyty do opracowania pochodzi ze Stacji Zarybieniowej w Zaborowcu. Zapłodniona ikra  umieszczona została w wylęgarce z bieżącą wodą wodociągową. Pomiary temperatury wykonywałam w następujący sposób: Zapisywałam dane trzy razy dziennie o godz. 9, 15 i 19. Jako średnią nocną przyjmowałam wartość: temperatura ranna + wieczorna podzielona przez 2. Średnie dobowe obliczałam dzieląc sumę powyższych czterech danych przez 4. Wahania dobowe były tak nieznaczne, że zastosowane metody uważam za stosunkowo dokładne. W ciągu całego okresu inkubacji temperatura wahała się w granicach 7-9°C.

UTRWALANIE I BARWIENIE

Do utrwalania zarodków używałam płynu konserwującego Bouina, sublimat i formalinę. Jaja utrwalałam w całości i po konserwacji zdejmowałam osłonki przy pomocy igieł skalpelowych. Utrwalanie przeprowadzałam codziennie w ilości ok. 20 jaj aż do stadium zaoczkowania. Barwiłam hematoksyliną kwaśną Ehrlicha i hemalaunem. Zabarwione zarodki trzymałam w alkoholu 70%. Przekroje mikrotomowe z pierwszych stadiów bruzdkowania o grubości skrawków 5 µ barwiłam hematoksyliną kwaśną Ehrlicha.

CZĘŚĆ OPISOWA

Opracowując rozwój embrionalny pstrąga potokowego (Salmo trutta m. fario) oparłam się głównie na pracach Oellachera [7], i Kopscha [3, 4]. Spośród kilkunastu stadiów rozwojowych wybrałam bardziej typowe, których krótki opis podaję w dalszym ciągu. Przy opisie każdego stadium podany jest dokładny wiek wyrażony w stopniodniach. Pierwsze zanotowane przeze mnie stadium rozwojowe znajduje się mniej więcej w trakcie piątego podziału (przejście od 16 do 32 blastomerów). Tarczki zarodkowe wykazują powierzchniowo 12-13 blastomerów (tabl. I, rys. 1 i 2). Przekroje wykazały zaczynający się podział zarodka na dwie warstwy. Wiek tego wynosi ok. 8,5 stopniodni.

Następne stadium rozwojowe przedstawia tablica I, rys. 3. Określiłam je jako stojące na granicy  jedenastego i dwunastego podziału. Jest to morula wielkokomórkowa. Zarodek, jak to wykazały przekroje  poprzeczne, składa się z 8-10 warstw dość luźno ułożonych komórek. W stadium tym według Kopscha [4] powstaje entoblast woreczka żółtkowego (Dottersackentoblast) zwany najczęściej periblastem. Periblast powstaje z dolnej warstwy syncytialnej po odbruzdkowaniu szeregu komórek do wnętrza tarczki zarodkowej. Wiek tego stadium określiłam na ok. 18 stopniodni.

Ostatnie stadium bruzdkowania przedstawia tablica I, rys. 4. Jest to morula drobnokomórkowa. Tarcza zarodkowa rozszerzyła się nieco i spłaszczyła w porównaniu ze stadium poprzednim. Składa się ona obecnie, jak to wykazały przekroje, z 18-20 warstw luźno ułożonych komórek. Wiek tego stadium wynosi ok. 38 stopniodni. Jako pierwszy powierzchniowy wyraz gastrulacji pojawia się na brzegu tarczki zarodkowej lekkie zgrubienie, odcinające się jednak dość wyraźnie od pozostałej masy komórek. Jest to tak zwany węzeł końcowy (Pasteels [8]). Stadium to (tabl. I, rys. 5) wykazuje w rozwoju wiele różnic, co być może zależy od metody utrwalania. Po raz pierwszy dokładnie węzeł końcowy został opisany przez Kopscha [3], który nazwał go guzikiem (Knopf). Wiek tego stadium wynosi ok. 57 stopniodni.

W następnej fazie rozwojowej przed węzłem końcowym pojawia się jaśniejsze, lekko wypukłe pole o kształcie trójkąta zwróconego podstawą ku środkowi tarczki zarodkowej, a wierzchołkiem przechodzącego w węzeł końcowy (tabl. I, rys. 6). Pole to przecina płytka bruzda; przebiegająca mniej więcej w płaszczyźnie środkowej, która jest zewnętrznym wyrazem tworzenia się płytki medularnej (Oellacher [7], przekrój przez stadium okrągłej tarczki embrionalnej). Wiek tego stadium wynosi ok. 65 stopniodni.

Dalsze różnicowanie się zawiązka embrionalnego posuwa się w dwóch kierunkach: wydłużenia się i jednocześnie silniejszego uwypuklania ponad powierzchnię blastodermy. Następne stadium przedstawia tabl. I, rys. 7. Zawiązek embrionalny ma tu postać gruszkowatego tworu wyniesionego znacznie w swej przedniej części ponad powierzchnię blastodermy i spłaszczającego się stopniowo w okolicy węzła końcowego. Bruzda środkowa widoczna już w poprzednim stadium stała się nieco głębsza. Blastoderma, która obrosła już około 1/3 powierzchni żółtka, wykazuje na swym brzegu wyraźne zgrubienie, które w postaci pierścienia opasuje kulę żółtkową. Wiek tego stadium wynosi ok. 76 stopniodni.

Kolejne stadium przedstawia tablica I, rys. 8. Zawiązek embrionalny zwęził się i jednocześnie znacznie się wydłużył. Na typowych obrazach z tego stadium widoczne są dwa boczne wcięcia oddzielające zawiązki tylnego odcinka mózgu od pozostałej masy głowowej zarodka. Okolica głowowa lekko zaokrąglona wznosi się wyraźnie nad blastodermą. W dalszym ciągu widoczna jest bruzda środkowa, która się zaczyna w okolicy głowowej i biegnie aż do granicy między zawiązkiem tylnego odcinka mózgu a tułowiem. Blastoderma obrosła już więcej niż połowę kuli żółtkowej. Wiek tego stadium wynosi ok. 83 stopniodni.

Dalsze zróżnicowanie zarodka zaznacza się w pojawieniu pierwszych prasegmentów (tabl. I, rys. 9). Wpomniany podział zarodka na trzy części stał się jeszcze bardziej wyraźny. W części przedniej (głowowej) widoczne są już zawiązki pęcherzyków ocznych. Leża one w postaci elipsoidalnych  ciałek po bokach zawiązka przedniego odcinka mózgu. Z terytorium leżącego bardziej kaudalnie powstanie w dalszym rozwoju z partii środkowej zawiązek środkowego mózgu, a z partii bocznych zawiązki łuku szczękowego. Terytorium to oddzielone jest w dalszym ciągu od zawiązka tylnego odcinka mózgu przez dwa boczne wgłębienia. Mniej więcej w połowie długości zawiązka tylnego odcinka mózgu pojawiły się następne boczne wgłębienia przedstawiające zawiązek pierwszej szczeliny skrzelowej. W osi środkowej zawiązka tułowia pojawił się zawiązek rdzenia pacierzowego w postaci pasma rozszerzonego rakietowato na obu końcach. Po jego bokach widocznych jest 12 prasegmentów. Blastoderma obrosła już około 3/4 powierzchni kuli żółtkowej. Wiek tego stadium wynosi ok. 92 stopniodni.

Z biegiem rozwoju zarodek w dalszym ciągu silnie się wydłuża, a blastoderma pokrywa stopniowo całą powierzchnię kuli żółtkowej. Kolejne, bardzo charakterystyczne stadium przedstawia tablica I, rys. 10. Jest to stadium zamykania się blastoporus. Rzuca się w oczy dalsze wydłużenie się zarodka. Zawiązki wszystkich trzech części mózgu oddzieliły się przez wyraźne bruzdy od bocznych mas komórkowych przedstawiających zawiązki łuków wísceralnych. Pierwsza szczelina skrzelowa widoczna jest jako głębsze niż w poprzednim stadium wcięcie oddzielające zawiązki łuku gnykowego i łuków skrzelowych. Zarodki oglądane w świetle przechodzącym wykazują istnienie pęcherzyków usznych, które w postaci elipsoidalnych ciałek rdzenia leżą nad łukiem gnykowym. Zawiązek rdzenia pacierzowego przechodzi obecnie w sposób bardziej ciągły w okolicę tylnego odcinka mózgu. Liczba prasegmentów wynosi 23. Wiek tego stadium określiłam na 99 stopniodni.

Następne stadium przedstawia tablica I, rys. 11. Uderzające jest przede wszystkim powiększenie się części głowowej zarodka, która stała się jakby bardziej masywna. W pęcherzykach ocznych widoczne są już zawiązki soczewek. Pęcherzyk uszny o wyraźnym świetle przesunął się ku tyłowi i leży częściowo nad zawiązkiem łuków skrzelowych. Liczba prasegmentów w tym stadium wynosi 34. Węzeł końcowy połączył się całkowicie ze zgrubiałym brzegiem blastodermy i odtąd nosi on nazwę pączka ogonowego (Ziegler [11]). Wiek tego stadium wynosi ok. 115 stopniodni.

Kolejne stadium przedstawia tablica II, rys. 12. W okolicy głowowej zarodka pojawiły się dalsze wyraźne zmiany morfologiczne. Zawiązki mózgu rozrosty się bardzo znacznie, co spowodowane zostało pojawieniem się obszernych jam mózgowych, które w poprzednich stadiach występowały w postaci wąskiej szczeliny. Dotyczy to szczególnie tylnego odcinka mózgu. Zawiązek czwartej komory tworzy tu obszerną jamę w kształcie litery V, której dach stanowi cienka, epitelialna warstwa. Stadium to charakteryzuje się ponadto pojawieniem się zawiązków czterech pierwszych łuków skrzelowych. Tylny koniec zarodka zaczyna stopniowo uwalniać się od woreczka żółtkowego. W stadium tym pojawił się również zawiązek rąbka płetwowego. Ilość prasegmentów wynosi 45. Wiek tego stadium określiłam na ok. 126 stopniodni.

Dalsze stadium (tabl. I, rys. 13) charakteryzuje się przede wszystkim pojawieniem się zawiązków płetw piersiowych. Leżą one w postaci tworów soczewkowatego kształtu tuż za częścią głowową zarodka. Ilość prasegmentów wynosi w przybliżeniu 49. Wiek tego stadium określiłam na ok. 133 stopniodni.

Dalszym charakterystycznym szczegółem jest pojawienie się żył żółtkowych (tabl. II, rys. 14). Widoczne są one w postaci jasnych smug wybiegających z okolicy leżącej dogłowowo od zawiązka płetw piersiowych i biegnących w ścianie woreczka żółtkowego. Stadium to liczy ok. 142 stopniodni.

Następne stadium przedstawia tablica II, rys. 15. Występuje już pełna ilość (5) łuków skrzelowych. Zawiązki płetw piersiowych stały się większe i wyraźniejsze. Zarodek coraz bardziej uwalnia síę swoim tylnym końcem od woreczka zółtkowego. Po brzusznej stronie zarodka, mniej więcej w odległości 1/4 od końca ogona, widać uchodzące jelito odbytowe. Wiek tego stadium wynosi 176 stopniodni.

Ostatnie zanotowane przeze mnie stadium przedstawia tablica II, rys. 16. Stadium to cechuje pojawienie się pigmentu w pęcherzykach ocznych, a więc jest to stadium zaoczkowania. Połączenie zarodka z woreczkiem żółtkowym zachowuje się jeszcze tylko na niewielkiej przestrzeni między pęcherzykiem usznym a mniej więcej piętnastym segmentem ciała (licząc od głowy). Na zarodku oglądanym z profilu widać wyraźnie otwór gębowy i pęcherzyki węchowe leżące terminalnie po grzbietowej stronie ciała. Wiek tego stadium wynosi ok. 203 stopniodni.

Zestawienie poszczególnych stadiów rozwojowych z uwzględnieniem ich wieku w stopniodniach przedstawia załączona tablica I. Muszę zaznaczyć, że otrzymane wyniki nie mogą być traktowane dosłownie i należy się spodziewać błędu leżącego w granicach kilku stopniodni. Głównej przyczyny niedokładności należy szukać w niedoskonałej technice hodowli, a szczególnie trudności utrzymania stałej temperatury przez cały okres inkubacji*.

_____________________
*Praca wykonana w Zakładzie Anatomii Porównawczej Instytutu Zoologicznego Uniwersytetu Wrocławskiego im. B. Bieruta. Kierownik: Prof. Dr K. W. Szarski.

LITERATURA CYTOWANA

[1] Gray, B. J., The growth of Fish.  The effect of temperature on the development of the eggs of Salmo fario. Brit. Jour. of Exp. Biol., 6 (1929).

[2] Henneguy, F., Recherches sur le développement des poissons osseux. Embriologie de la truite. Jahresberichte ü. Anat. u. Phys. Leipzig, 7 (1889) (Teil I).

[3] Кopsch, Fr., Die Entwicklung der täusseren Form des Forellenembryo Archiv. f. mikr. Anat. u. Entwicklungsgesch., 5] (1898).

[4] Кopsch, Fr. Die Entstehung des Dottersackentoblastes und die Furchung bei der Forelle (S. fario). Archiv f. mikr. Anat., 78 (1911).

[5]  Leiner, M., Die Entwicklungsdauer der Eier des dreistacheligen Stichlings in ihrer Abhängigkeit von der Temperatur.,Zeitscht. f. Vergl. Phys., 16 (1932).

[6] Nikiforow, N. A., Wlijanije tiempieratury na embrionalnoje razwitije ryb. Dokł. Akad. Nauk ZSSR, 73 nr 1 (1950).

[7] Oellacher, J., Beiträge zur Entwicklung der Knochenfische nach Beobachtungen am Bachforelleneie. Zeitschr. f. Wissenschaft. Zool., 10 (1873).

[8] Pasteels, J., Etudes sur la gastrulation des vertébrés meroblastiques. I Téléostéens. Arch. de Biol., 47 (1936).

[9] Tåning, A. V., Experimental study of meristic characters in Fishes. Biol. Rev., 27 nr 2 (1952), 169-193.

[10] Wales, J. H., Development of Steelhead Trout Eggs. California Fish and Game., 27 nr 4, (1941).

[11] Ziegler, H. E., Lehrbuch der vergleichenden Entwicklungsgeschichte der niederen Wirbeltiere. Jena 1905.

THE DURATION OF THE EMBRYONIC DEVELOPMENT OF
THE RIVER TROUT (SALMO TRUTTA M. FARIO)

Summary

The age of fifteen stages of development in the most common laboratory temperature for trout breeding (about 8,5°C) was determined for the River Trout (Salmo trutta m. fario) in day-degrees (the product of mean temperature of incubation and the duration of development in days).

An exact recognition of the duration of the development of the Trout as a laboratory object will make experimental research, conducted on a large scale in this species, much easier.

It is suggested that the number of day-degrees is stable for the first developmental stages.

Wykaz poszczególnych stadiów rozwojowych pstrąga potokowego.
Salmo trutta m. fario) z uwzględnieniem ich wieku w stopniodniach
Stadium                      Wiek w godzinach Śred. temp. Ilość stopniodni

1. 12 blastomerów (powierzchniowo) 22 9,3 8,5
2. Morula wielkokomórkowa 46 9,6 18
3. Morula drobnokomórkowa 96 9,5 38
4. Pojawienie się węzła końcowego 147 9,4 57
5. Pojawienie się zawiązka embrionalnego 168 9,3 65
6 Gruszkowaty zawiązek embrionalny 196 9,3 76
7. Pojawienie się zawiązków tylnego mózgu 220 9,1 83
8. Pojawienie się prasegmentów 244 9 92
9. Zamykanie się blastoporus 268 8,9 99
10. Pojawienie się zawiązków pęcherzyków usznych o wyraźnym świetle 311 8,9 115
11. Pojawienie się obszernych jam mózgowych 340 8,9 126
12. Pojawienie się zawiązków płetw piersiowych 363 8,8 133
13. Pojawienie się zawiązków żył żółtkowych 388 8,8 142
14. Pojawienie się pełnej ilości łuków skrzelowych 479 8,8 176
15. Pojawienie się pigmentu w oczach (zaoczkowanie) 555 8 203

OBJAŚNIENIA DO TABLIC

a — jelito odbytowe
arc. b. — zawiązek łuku skrzelowego
arc. h. — zawiązek łuku gnykowego
arc. m. —  zawiązek łuku szczękowego
b. — blastoderma
b. e. — brzeg embrionalny
b. m. — bruzda środkowa
bp blastoporus
c — zawiązek móżdżku
e — tarczka embrionalna (embrion)
g — otwór gębowy
mes — zawiązek środkowego mózgu
m. sp. — zawiązek rdzenia pacierzowego
po. — pączek ogonowy
p. p. — zawiązek płetwy piersiowej
pro. — zawiązek przedniego mózgu
prs. — prasegmenty
rh. — zawiązek tylnego mózgu
r. p. — rąbek płetwowy
s. — zawiązek soczewki
sz. — szczelina skrzelowa
t. — tarczka zarodkowa
v. ac. — zawiązek pęcherzyka usznego
v. olf. — zawiązek pęcherzyka węchowego
v. op. — zawiązek pęcherzyka ocznego
v. r. — IV komora
v. v. — zawiązek żyły żółtkowej
w. z. — węzeł końcowy
z. b. b. — zgrubiały brzeg blastodermy
z. gł. — zawiązek głowy
ż. — żółtko (woreczek żółtkowy)

TABLICA I

Rys 1 i 2. 12 blastomerów (powierzchniowo). Widziane z góry.
Rys. 3. Morula wielkokomórkowa. Widziane z góry.
Rys. 4. Morula drobnokomórkowa. Widziane z góry.
Rys. 5. Pojawienie się węzła końcowego. Widziane z góry.
Rys. 6. Pojawienie się zawiązka embrionalnego. Widziane z góry.
Rys. 7. Gruszkowaty zawiązek embrionalny. Widziane z boku.
Rys. 8. Pojawienie się zawiązka tylnego mózgu. Widziane z boku.
Rys. 9. Pojawienie się prasegmentów. Widziane z boku.
Rys. 10. Zamykanie się blastoporus. Widziane z góry.
Rys. 11. Pojawienie świetle się zawiązków pęcherzyków usznych o wyraźnym świetle. Widziane z góry.

TABLICA II

Rys. 12. Pojawienie się obszernych jam mózgowych. Widziane z góry.
Rys. 13. Pojawienie się zawiązków płetw piersiowych. Widziane z góry.
Rys. 14. Pojawienie się zawiązków żył żółtkowych. Widziane z góry.
Rys. 15. Pojawienie się pełnej ilości łuków skrzelowych. Widziane z góry.
Rys. 16. Pojawienie się pigmentu w oczach, (zaoczkowanie). Widziane z boku.

2014/05/01 | Supplementum

Suplement CXXVIII

Zalewski, M., P. Frankiewicz, M. Przybylski, J. Bańbura, and M. Nowak. (1990). Structure and dynamics of fish communities in temperate rivers in relation to the abiotic-biotic regulatory continuum concept. Pol. Arch. Hydrobiol., 37, 151-176.

6. SUMMARY

Species richness and diversity increased downstream in two rivers, as a function of stream order. In the upland river, where periphyton the main primary producer, fish biomass was correlated significantly with calcium concentration and access to light. Macrophytes in the lowland river trapped energy and nutrients during most of the growing season, and probably reduced flow to the higher trophic levels represented by fishes. These data are consistent with and extend the RABC hypothesis that there is a higher degree of abiotic regulation in upland rivers.

Seasonal migration among species with large body size seemed to maximise survival and reproductive success by avoiding abiotic stress and biotic interactions, especially in the upland system with a poorly developed transverse profile. Intensity of biotic interactions declined, but predatory-prey interactions changed remarkably, dependent on river type. Despite higher organic input, pH and Ca++ content, and lower pressure of abiotic factors, the fish biomass in the lowland river was relatively low, showing that nutrients are not necessarily the primary factor determinig energy flow to higher trophic levels in all rivers.

The upland system had a higher efficiency of incorporation of allochthonous organic matter into its biotic structure than did the lowland one. Catchment character determined differences of flow regime, physical structure of habitat, and finally biotic structure of the ecosystem. The new paradigm should be employed for more profound explanation of these relationships.

7. STRESZCZENIE

Badania porównawcze nad strukturą i funkcjonowaniem zespołów ryb w rzece wyżynnej i nizinnej wykazały, że ilość gatunków i ich różnorodność wzrasta z biegiem rzeki jako funkcja rzędowości. Sezonowe migracje gatunków o relatywnie dużych rozmiarach stanowią strategię życiową mającą na celu zwiększenie sukcesu rozrodczego, szczególnie w rzekach wyżynnych o słabo rozwiniętym profilu poprzecznym koryta rzeki. Natężenie biotycznych interakcji zmniejsza się w górę rzeki, jednakże zależności drapieżca-ofiara w przypadku tych samych gatunków są odmienne w porównywanych rzekach. Odnotowana niższa biomasa ryb w rzece nizinnej pomimo wyższego poziomu trofii i niższego natężenia czynników abiotycznych wskazuje, że w pewnych rodzajach systemów rzecznych ilość nutrientów i allochtonicznej materii organicznej nie są czynnikami limitującymi dopływ energii do wyższych poziomów troficznych. Ponadto zebrane wyniki wskazują, że rzeki wyżynne charakteryzują się wyższą efektywnością włączania materii allochtonicznej w strukturę biotyczną ekosystemu. Powyższa różnica jest wynikiem charakterystyki zlewni, która określa przepływ, czynniki fizyczne i chemiczne oraz strukturę siedlisk. W celu bardziej dogłębnej analizy powyższych zależności wydaje się konieczne zastosowanie nowego podejścia badawczego.

ACKNOWLEDGMENTS

We are deeply indebted to Dr John Thorpe, the editor of these Proceedings, for his thorough review of this manuscript and improvement of the English. We thank Prof. K. Jażdżewski, Doc. Z. Maksymiuk, dr J. Burchard, dr T. Jażdżewska, dr W. Galicka, dr S. Niesiołowski, dr L. Samosiej, M. Sc. P. Babski for providing their mostly unpublished data dealing with: geology, benthos, seston, macrophytes and hydrochemistry of the compared rivers.

This work was financed from the grant CPBP 04.10.08.01.07, provided by the Institute of Ecology of the Polish Academy of Sciences.

Financial and logistical support by the General Board of the Polish Anglers Association is highly appreciated.

2014/04/14 | Supplementum

Suplement CXXVII

Solewski W., 1961. Pstrąg potokowy (Salmo trutta m. fario L.) dorzecza Wisły — Die Bachforelle (Salmo trutta m. fario L.) des Wisła — Flussgebiets. Acta Hydrobiol., 3, 1: 33 — 47.

STRESZCZENIE

W związku z badaniami Zakładu Biologii Wód PAN w Krakowie nad wzajemnym wpływem jakościowym i ilościowym ichtiofauny górnej Wisły i zbiornika zaporowego w Goczałkowicach, przeprowadzono w dorzeczu górnej Wisły we wrześniu 1958 i 1959 r. odłowy na 7 stanowiskach przy użyciu agregatu na prąd stały (220 V, 4,5 A).

W rzece Wiśle i jej dopływach, Malince i Brennicy, zebrano do badań 151 pstrągów potokowych, których ciężar, l. corporis i l. totalis zmierzono na miejscu, a dalsze badania biometryczne i cech merystycznych przeprowadzono w pracowni na materiale zakonserwowanym w 4% roztworze formaliny. Nadto wypreparowano przewód pokarmowy i gonady, a u poszczególnych samic zliczono w jajnikach (o ile było to możliwe) oocyty. Przed zakonserwowaniem pobrano z powierzchni około 1 cm² ciała łuski, z miejsca leżącego powyżej linii nabocznej, a poniżej tylnego brzegu płetwy grzbietowej. Łuski posłużyły do określenia wieku i tempa wzrostu jak również procentowego stosunku łusek normalnych do wszystkich obecnych w próbach.

Pstrągi osiągają l. totalis średnio: w r. pierwszym 9,2 cm, w drugim 16,9 cm, w trzecim 22,4 cm a w r. czwartym 25,6 cm. Wzrost ciała ryb tego samego wieku jest nierównomierny, a ilość łusek regenerowanych jest na ciele większa niż łusek normalnych.

Z wiekiem szybciej niż długość ciała wzrasta: wysokość głowy, szerokość czoła, długość szczęki górnej. Wolniej natomiast rosną: długość głowy i średnica pozioma oka. W stosunku do samców samice mają głowę krótszą, podobnie jak długość pyska, szerokość czoła i podstawę płetwy grzbietowej; natomiast większa jest u samic odległość przedgrzbietowa.

W l. corporis mieści się długość głowy 4 razy, wysokość głowy 6,3 razy, długość pyska 15,4 razy, średnica pozioma oka 18,7 razy, szerokość czoła 13,5 razy, odległość przedgrzbietowa 2,2 razy, odległość P — V 3,4 razy, największa wysokość ciała 4,7 razy, najmniejsza wysokość ciała 11,7 razy, podstawa płetwy grzbietowej 6,9 razy. Długość płetwy piersiowej 6 razy, brzusznej 7,7 razy, odbytowej 10,9 razy. W l. capitis natomiast mieści się: średnica pozioma oka 4,7 razy szerokość czoła 2,1 razy, odległość zaoczna 3,7 razy, długość szczęki górnej 2,4 razy.

Ilość promieni w płetwach:

.             D III-IV/8-11
—————————————
P I/9-12, V I/7-9, A II-IV/7-10

.                                                        19—22
Formuła ilości łusek: 108 — 120 (120) ————
.                                                        19—20

Na I łuku skrzelowym jest 10 — 15 wyrostków filtracyjnych.

Kręgosłup składa się z 56 — 60 kręgów.

Na kościach międzyszczękowych jest 8 — 14 zębów, na szczękowych 12 — 50, na podniebiennych 12 — 32, na żuchwie 8 — 26, na lemieszu 2 — 4/7 — 18 i na języku 5 — 8.

Długość przewodu pokarmowego rośnie proporcjonalnie do długości ciała i mieści się w niej 1,2 — 1,3 razy.

Ciężar trzewi wraz z gonadami, u samic o długości ciała nie większej jak 15 cm, osiąga maksymalnie 6,3% ciężaru ciała, a gonady 32% ciężaru trzewi. Maksymalny ciężar trzewi samców, o tych samych wymiarach ciała, dochodzi do 7,2% ciężaru ciała, a ciężar gonad do 43,2% ciężaru trzewi. Samice większe (15 — 23,9 cm l. corporis) posiadały gonady, których ciężar określono 6,6 — 54,5% ciężaru trzewi a samce (15 — 26,6 cm l. corporis) 5,5 — 71,0% ciężaru trzewi a samce (15 — 26,6 cm l. corporis) 5,5 — 71,0% ciężaru trzewi. Najmniejsza z dojrzewających samic miały 20 cm l. corporis. Wśród 2-letnich była tylko jedna dojrzewająca (3,3%), a wśród 3-letnich 19 t. zn. 65,5% wszystkich złowionych samic. Jajnik lewy jest zwykle większy od prawego i jest w nim więcej oocytów o 15 — 32%. Wśród złowionych ryb przeważały samce. 2-letnich było 62,5%, 3-letnich 53,2% wszystkich ryb danego wieku. Ogólnie stosunek samic do samców przedstawia się jak 1 : 1,64.

Pstrągi żyjące w dorzeczu rzeki Wisły podobne są na ogół do pstrągów z rzeki Soły, z rzek Słowacji i częściowo Niemiec i Szwecji.

Linki:

http://www.salmon.pl/lososiowate/pstrag-potokowy

http://wmh.pl/smf/atlas-ryb/pstrag-potokowy/

 http://wedkomania.pl/dynamik.php?n=cuda%20natury%20potokowiec

 http://www.bialaprzemsza.pl/scios/PL44.pdf

http://www.pzw.org.pl/pliki/prezentacje/1395/cms/szablony/14372/pliki/003_cios.pdf

http://www.bdpn.pl/dokumenty/roczniki/tom15/Art._12.pdf

 http://www.acta.media.pl/pl/main.php?p=8&sub=0&act=10&s=8&no=98&lang=pl
 
 http://www.polishnymph.pl/pdf/dunajec%202.pdf

 http://www.pan-ol.lublin.pl/wydawnictwa/TOchr7/Rechulicz.pdf

 http://www.sprl.pl/userfiles/files/pdf/krzyzowki.pdf
 
 http://yadda.icm.edu.pl/baztech/element/bwmeta1.element.baztech-article-BPW9-0014-0106

http://ichtyologie.agrobiologie.cz/data/sbornik_CIK_IX_06.pdf

2014/04/13 | Supplementum