Suplement CLXVIII

Solewski W., 1960, Pstrąg potokowy (Salmo trutta m. fario L.) dorzecza rzeki Soły — Bachforelle (Salmo trutta m. fario L.) des Flussgebietes der Soła. Acta Hydrobiol.. 2, 1, 5—39.

STRESZCZENIE

Przy użyciu agregatu prądotwórczego na prąd stały (220 V., 4,5 A), na 16 stanowiskach w dorzeczu rzeki Soły w trzech obszarach różniących się spadkami jednostkowymi (A: 77,3 — 27,0‰, B: 27,0 — 8,0‰, C: 8,8 — 7,2‰, Rys. 1), w maju i sierpniu 1958 r., odłowiono 295 sztuk pstrągów 2-, 3- i 4-letnich. Posłużyły one do określenia wyglądu zewnętrznego, tempa wzrostu, proporcji ciała, liczby promieni w płetwach, łusek na linii nabocznej, kręgów, wyrostków filtracyjnych I łuku skrzelowego i zębów na kościach okalających jamę gębową. Obliczono również ciężar trzewi i gonad w procentach ciężaru ciała, ilość oocytów w jajnikach oraz określono stosunek płci wśród odłowionych ryb.

Na podstawie tych pomiarów i obliczeń scharakteryzowano pstrąga potokowego żyjącego w tych wodach. Cechy pstrągów, pochodzących ze Soły przedstawiają się następująco:

1. Ubarwienie 2-, 3- i 4-letnich ryb nie odbiega zasadniczo od opisów z literatury.

2. Mniejsze przyrosty ciężaru i długości w stosunku do ryb z innych rzek i potoków (Wisły, potoków czechosłowackich, niemieckich i szwajcarskich) świadczą o trudniejszych warunkach środowiska względnie o niedostosowaniu się do warunków miejscowych pstrąga obcego, który jest tu wprowadzany drogą akcji zarybieniowych.

3. Stosunkowo najlepsze warunki życia posiadały pstrągi 2-letnie w odcinkach środkowych i dolnych potoków górskich o spadku jednostkowym 27 — 8‰, pstrągi 3- i 4-letnie w rzece Sole o spodku jednostkowym 8 — 7,2‰. Obszar górnych odcinków potoków górskich o spadku jednostkowym 77,3 — 27‰ był raczej trudny dla bytowania ryb.

4. Proporcje ciała w okresie od drugiego do czwartego roku życia zmieniają się następująco: Szybciej niż ciało na długość wzrasta: wysokość głowy, szerokość czoła, odległość przedoczna, wysokość ciała, odległość przedgrzbietowa, przód brzucha, podstawa płetwy grzbietowej i odbytowej. Wolniej wzrasta: długość głowy, średnica oka, odległość przednosowa, trzon ogona, wysokość płetwy odbytowej.

5. W miarę wzrostu ryb szerokość szczęki górnej zmniejsza się. Zmniejsza się również wcięcia rozwidlenia płetwy ogonowej.

6. W płetwach występują następujące ilości promieni: w grzbietowej I — IV/9 — 12, w piersiowych I/10 — 13, brzusznych I/7 — 10, w odbytowej II — IV/7 — 10.

7. Łusek na linii nabocznej znajduje się 106 — 120.

Najmniej łusek normalnych występuje na ciele ryb odłowionych w górnych odcinkach potoków górskich, więcej w niższych partiach tych cieków, a najwięcej łusek normalnych u pstrągów w samej rzece Sole. Przyczyn należy szukać w warunkach środowiska, które pośrednio może wpływać na proces formowania się łusek, albo w uszkodzeniach płytek centralnie położonych (apikalnych), które mogą być odrywane przez urazy mechaniczne.

8. Kręgosłup składa się z 53 — 60 kręgów.

9. Na I łuku skrzelowym występowało 11 — 18 wyrostków filtracyjnych.

10. Ilości zębów na kościach okalających jamę gębową były następujące: na międzyszczękowych 4 — 8/4 — 8, na szczęce górnej 6 — 18/6 — 18, na szczęce dolnej 5 — 14/5 — 14, na podniebiennych 6 — 14/6 — 14, na płytce lemiesza 0 — 3 (u Pp2) i 2 — 4 (u Pp3 i 4), na trzonie lemiesza 8 — 14, na języku 5 — 9.

11. Trzewia stanowią około 7% ciężaru ciała. Długość przewodu pokarmowego rośnie proporcjonalnie do długości ciała i wynosi około 79% długości ciała.

12. Ilość wyrostków odźwiernikowych jest niezależna od wieku i waha się w granicach 31 — 88.

13. Pstrągi tego samego wieku, nawet w tych samych miejscach złowione, posiadały gruczoły płciowe w różnych stadiach rozwoju. Wśród 2-letnich tylko 0,6% samic i 10% samców było dojrzewających płciowo. Wśród ryb 3-letnich 4% samic i 15% samców, a wśród 4-letnich 100% samic i 18% samców.

14. Lewa gonada była prawie zawsze większa i cięższa od prawej w granicach: 0,5 — 27,2% u dwuletnich, 44,4 — 77% u trzyletnich, 5,6 — 22% u czteroletnich.

15. U ryb tego samego wieku wzrost gonad samic był zawsze szybszy niż u samców.

16. Ilość ziaren oocytów w jajniku zmniejsza się z wiekiem: u ryb 3-letnich średnia ich ilość określona została na 4307 sztuk, u 4-letnich na 2676 sztuk w stosunku do 1 kg ciężaru samicy.

17. Współczynnik płodności zwiększa się z wiekiem, w miarę dojrzewania ryb.

18. Stosunek obu płci wynosi 1 : 1,04 na korzyść samców.

19. Wspomnieć należy, że dla zwiększenia stanu liczebnego pstrągów drogą naturalnego tarła w rzece, należałoby podwyższyć wymiar ochrony długości ciała ryb z obowiązującej długości 25 cm na 30 cm. Większość bowiem samic, o długości ciała 28 — 30 cm złowionych latem w dorzeczu Soły, znajduje się dopiero w okresie dojrzewania i w tym samym roku po raz pierwszy weźmie udział w tarle. Nadto, jeżeli sztuczne zarybianie będzie konieczne, to należy użyć do sztucznego tarła pstrągów miejscowych. Ich dopiero potomstwo wychowane w wylęgarniach znajdujących się na terenie dorzecza Soły, należy wpuszczać do rzeki. Na tej drodze istnieją możliwości poprawy typu pstrąga dostosowanego optymalnie do warunków miejscowych.

*

*                                     *

Solewski W., 1962, Pstrąg potokowy (Salmo trutta m. fario L.) dorzecza Górnego Sanu — Die Bachforelle (Salmo trutta m. fario L.) im Flussgebiet des oberen San. Acta Hydrobiol., 4, 1: 47 — 57

STRESZCZENIE

Kraina pstrąga w dorzeczu Sanu sięga po zaporę zbiornika wodnego w Myczkowcach, obejmując nadto Hoczewkę, która wpada do Sanu poniżej zapory. W sierpniu 1960 r. w górnym Sanie i jego dopływach (Wołosaty, Solinka, Wetlina, Hoczewka) odłowiono agregatem elektrycznym na prąd stały (220 V, 4,5 A) pstrągi potokowe: 8 jednoletnich, 54 dwuletnie, 28 trzyletnich, 10 czteroletnich i 3 pięcioletnie. Ryby te posłużyły do scharakteryzowania populacji pstrąga żyjącego w tym rejonie.

Wzrost pstrągów jest zadowalający. W pierwszym roku życia osiągają długość ciała: 11,6 cm (Longitudo corporis), w drugim: 15,4 cm, w trzecim: 28,5 cm, w czwartym: 30,5 cm. Samce rosną wolniej i osiągają w roku piątym 30,5 cm długości.

Łusek regenerowanych na ciele badanych ryb jest więcej niż normalnych (36,0—90,0% wszystkich łusek). Ilość ich nadto z wiekiem ryb wzrasta.

Szybciej niż ciało na długość rośnie: głowa, odległość przedoczna i zaoczna, szczeka górna, wysokość ciała, a wolniej: wysokość głowy i średnica oka.

Między samcami i samicami zaznacza się dymorfizm. Samce mają dłuższą głowę, szczękę górną, odległość zaoczną i przedgrzebietową, oraz mają większą średnicę oka.

Ogólnie w długości ciała mieści się: długość głowy 3,4 — 4,2 razy, wysokość ciała 4,2 — 4,5 razy, odległość przedgrzebietową 2,0 — 2,3 razy, przód brzucha 2,9 — 3,4 razy, długość trzonu ogona 3,4 — 4,0 razy, wysokość trzonu ogona 9,2 — 11,3 razy, podstawa płetwy grzbietowej 7,1 — 8,5 razy a odbytowej 9,0 — 12,0 razy. W długości głowy natomiast mieści się: odległość przedoczna 3,4 — 4,1 razy, zaoczna 1,7 — 1,9 razy, średnica 4,6 — 6,5 razy, szerokość czoła 2,1 — 2,3 razy i wysokość głowy 1,6 razy.

Ilość zębów na kościach międzyszczękowych, trzonie lemiesza i szczęce górnej rośnie z wiekiem ryb, a na kościach podniebiennych, płytce lemiesza i języku zmniejsza się.

W linii bocznej ciała znajduje się 118 — 120 łusek, w kręgosłupie 58 — 60 kręgów i na I łuku skrzelowym 11 — 17 wyrostków filtracyjnych.

W płetwach znajduje się promieni wg wzoru:

.                    D III—IV/9—11
——————————————————  C 19
.           P I/10—11; V I/8; A III/8—9

Ciężar trzewi, między drugim a piątym rokiem życia, wzrasta o 0,8%. a gonad u samic (do roku czwartego włącznie) o 18,7%. U samców wzrost ten jest powolniejszy i wynosi 4,6%.

Ilość oocytów w jajnikach zmniejsza się z wiekiem ryb średnio z 3776/kg u dwuletnich do 1929/kg u czteroletnich. Stosunek samic do samców, przed stawia się jak 1 : 1,44. Ubarwienie ciała nie odbiega od opisów z literatury.

*

*                                     *

Solewski W. 1961. Pstrąg potokowy (Salmo trutta m. fario L.) dorzecza Wisły — Die Bachforelle (Salmo trutta m. fario L.) des Wisła — Flussgebiets. Acta Hydrobiol., 3, 1: 33 — 47.

STRESZCZENIE

Zakład Biologii Wód PAN w Krakowie prowadzi prace mające na celu możliwie dokładną charakterystykę ryb żyjących w rzekach Polski południowej. W ramach tego zagadnienia opisano pstrąga potokowego żyjącego w potoku Prądnik.

W czerwcu 1960 roku złowiono na wędkę w Dolinie Ojcowskiej 77 ryb, a poniżej, w okolicy wsi Zielonki, 16 sztuk. Pstrągi te na podstawie pomiarów, obliczeń i obserwacji scharakteryzowano następująco:

Ubarwienie ciała nie odbiega od ubarwienia podawanego w literaturze.

Wzrost jest wolniejszy niż pstrągów w dorzeczach Sanu, Soły i Wisły i odznacza się w populacji dużymi wahaniami długości ciała i ciężaru. Średnia długość ciała wynosi dla ryb jednoletnich 6,2 cm, dwuletnich 13,4 cm, trzyletnich 18,1 cm, czteroletnich 20,5 cm.

Na ciele jest więcej łusek regenerowanych niż normalnych, średnio 75,2% wszystkich łusek.

W długości ciała mieści się długość głowy około 4,1 razy, a wysokość głowy 6,3 razy. Wysokość ciała 4,1 razy, odległość P-V 3,3 razy, długość trzonu ogona 3 razy a jego wysokość 11 razy. Długość płetwy grzbietowej 7,8 razy, piersiowej 6,4 razy, brzusznej 8,1 razy i analnej 10,7 razy. W długości głowy natomiast mieści się: wysokość głowy 1,6 razy, szerokość czoła 1,7 razy, średnica pozioma oka 5,4 razy, długość szczęki górnej 3,2 razy, odległość przedoczna 3,6 razy a zaoczna 1,8 razy. Ciało jest stosunkowo krótkie i wysokie, o wysokim trzonie ogona.

Formuła ilości promieni w płetwach przedstawia się następująco:

.              D III—IV/9—11
————————————————  C 19
P I/8—10; V I/7—8; A III—IV/7—8

Na kościach okalających jamę gębową znajduje się następująca ilość zębów: na międzyszczękowych 6 — 10, na szczękowych 18 — 34, na podniebiennych 12 — 24, na lemieszu 3 — 4/9 — 14, na języku 4 — 10 i na szczęce dolnej 12 — 26.

Kręgosłup ma 58 — 59 kręgów. Na I łuku skrzelowym jest 16 — 18 wyrostków filtracyjnych, a na linii nabocznej ciała 115 — 120 łusek.

Stosunek płci wśród złowionych samic i samców przedstawiał się jak 1 : 1,02. Wzrost ciężaru gonad wynosi u pstrągów, na przełomie 2 — 3 roku życia: u samców 0,1 — 0,3% ciężaru ciała, a między 3 a 4 rokiem 0,2 — 1,9%. U samic odpowiednio wzrost ten wynosi między 2 — 3 rokiem 2,9 — 4,6%, a między 3 a 4 rokiem tylko 1,1 — 1,9%. Szybki wzrost gonad męskich przypada w drugim roku życia, a żeńskich w roku trzecim.

W jajnikach samic trzyletnich znajduje się na 1 kg ciężaru ciała 2433 — 3115 oocytów, a u czteroletnich 2300— 1689/kg.

 

*

*                                     *

 ŻARNECKI Stanisław: Pogłowie tarlaków pstrąga z Wisły Śląskiej z roku 1954. Polskie Archiwum Hydrobiologii. T. 4: 1958, s. 207—220.

STRESZCZENIE

1. Badany był wiek i tempo wzrostu populacji Salmo trutta m. fario, odbywajacej w październiku 1954 tarło w krainie pstrąga Wiśle — w jej części śląskiej. Z odłowionych agregatem elektrycznym ilości 1515 tarlaków pobrano do badań próby łusek z 350 osobników. Z tej ilości 22,3% miało łuski „zregenerowane”. Do oznaczenia przydatny był materiał z 272 osobników.

2. Wiek tarlaków. W tarle biorą udział dwuletnie pstrągi w ilości zaledwie ok. 1%. Były to wyjątkowo dobrze wyrośnięte okazy. Około 63% pstrągów miało wiek 3 lat, około 32% miało wiek 4 lat, ok. 2,5% miało 5 lat. Starsze roczniki spotkano pojedynczo. Najstarszy tarlak (samica) w badanej populacji miał 8 lat życia. Bliższe szczegóły zawiera tab. I.

3. Wzrost osiągany w poszczególnych latach życia w rzece charakteryzują pomiary bezpośrednie zestawione w tab. II. Ciężar średni poszczególnych klas wieku zawiera tab. IIa.

4. Nie mając wśród tarlaków osobników jednoletnich i bardzo mało osobników dwuletnich obliczono ich wzrost w poszczególnych latach metodą wstecznych odczytów E. Lea. Wyniki szczegółowe zestawiono w tabl. III, IV i V.

5. Dla kontroli ścisłości zastosowanej tu metody odczytów wstecznych porównano obliczony tą drogą wzrost na długość osobników zwłaszcza z pomiarami bezpośrednimi. Zestawienie danych со do długości poszczególnych roczników obliczonych metodą wstecznych odczytów zawiera tab. VI (porównać z tab. II).

6. Pomiary bezpośrednie oraz odczyty wsteczne pozwoliły ustalić, że pstrąg na terenie Wisły Ślaskiej osiąga średnio:

po I roku — 9,4 cm
po II roku — 17,2 cm
po III roku — 23,2 cm
po IV roku — 27,5 cm

Graficznie przedstawiono średnie tempo wzrostu według klas wieku na wykresach (rys. 1 i 2.).

7. Wzrost ten uznać należy za normalny i gospodarczo zadowalający. Obawy со do karłowacenia pstrąga z powodu intensywnego zarybienia nie znalazły potwierdzenia w wynikach badań.

8. Osiągnięte w Wiśle przyrosty są zbliżone do przyrostów ustalonych ostatnio dla pstrąga z okolic Fuldy w Niemczech i z niektórych wód Szwecji (K. Müller)

9. Odłowiona w październiku populacja wykazała, że z 272 zbadanych sztuk 89,3% osobników miało już w tym czasie pierścienie zimowe.

10. W badanej populacji 12,13% odznaczało się niedojrzałymi gonadami. Niektóre z tych niedojrzałych sztuk posiadały szatę srebrzystą lub jej początki. Nasuwa to przypuszczenie, że część populacji pstrąga podlega metamorfozie smoltowej i może wywędrowywać jako troć do morza.

Rys. 1. Krzywa wzrostu populacji tarlaków pstrąga Wisły Śląskiej w październiku 1954 r. n — ilość osobników, b — bezpośrednie pomiary, w — odczyty wsteczne

Rys. 2. Długość ciała poszczególnych klas wieku (całe słupki) oraz roczne przyrosty w kolejnych latach (zakreskowana cześć słupków)

Fot. 1. Łuska osobnika, który w ciągu 3 lat osiągnął tylko 22 cm długości. Początek zakładania pierścieni zimowych

Fot. 2. Łuska osobnika 2-letniego. Długość 25 cm. Obwodowe pierścienie o prawie równomiernych odstępach

С. Жарнецкий

Популяция нерестующей форели в верхней Висле (Силезия)

Резюме

1. Исследовались возраст и темп роста популяции форели нерестующей в этой части Вислы (Силезия) в области форели. Из отловленного электрическим агрегатом количества 1515 рыб были взяты для опытов образцы чешуи из 350 индивидов. У 22,3% индивидов констатировано регенерацию чешуй.

2. Возраст нерестующих рыб. В нересте принимали участье 2-летние форели в количестве около 1%. Это были исключительно хорошо выросшие индивиды. Около 63% рыб было в возрасте 3 лет, около 32% — 4 лет, около 2,5% — 5 лет. Старшие рыбы встречались лиш поодиночно. Самый старший экземпляр (самка) был в возрасте 8 лет (таблица I).

3. Длина тела в поочередных годах жизни представлена в таблице И. Средний вес разных возрастных классов указан в таблице IIa.

4. Для определения длины тела однолетних и 2-летних рыб применялся метод обратных расчленений темпа роста Э. Леа. Подробные результаты составлены в таблицах III, IV и V. Полученные этим методом результаты были сходны с непосредственными измерениями (таблица VI).

5. По полученным данным форель исследованной части Вислы достигает:
в 1-вом году 9,4 см длины
„ 2 „           „ 17,2 „ „
„ 3 „           „ 23,2 „ „
„ 4 „           „ 27,5 „ „ (рис. 1 и 2)

Приросты форели в Висле очень близки к приростам форели в окрестности Фульды в Германии и в некоторых водах Швеции (К. Мюллер). Этот рост можно считать нормальным и экономически удовлетворительным.

6. Среди исследованных индивидов 89,3% имело уже в это время зимние кольца.

7. 12,13% индивидов отличалось незрелыми гонадами. Некоторые из этих несозрелых индивидов имели серебристый наряд. Это позволяет предполагать, что часть популяции форели подвергается смольтовой метаморфозе и мигрирует как кумжа в море.

Список рисунков

Рис. 1 Кривая роста популяции нерестующей форели отловленной в октябре 1954 г. в р. Висле (Силезия)

n — количество индивидов
b — непосредственные измерения
w — обратные расчисления темпа роста.

Рис. 2. Длина тела возрастных классов (полные колонны) и годовые приросты длины в поочередных годах (штрихованная часть колонны).

Список фотографий

Фот. 1. Чешуя 3-летней форели. Длина 22 см. Начало образования зимних колец.
Фот. 2. Чешуя 2-летней форели. Длина 25 см. Периферические кольца не изменяют ширины.

S. Żarnecki

Population of Silesian Vistula Trout Spawners in 1954

Summary

1. Investigations conducted on the age and rate of growth of the brown trout (Salmo trutta m. fario) population spawning in October 1954 in the trout region of the Silesian part of the Vistula River. From the 1515 spawners caught by means of an electric arrangement, samples of scales were taken from 350 individuals. Material from 272 individuals was found to be useful for the determinations.

2. Age of spawners. Only around 1% of 2 year trout participate in spawning. There were exceptionally .
well developped individuals. Around 63% of the trout were 3 years old, around 32% — 4 years old, around 2.5% — five years old. Older individuals were found singly. The oldest spawner (female) in the population under study was 8 years old (Table I).

3. Growth reached during subsequent years of life in the river is characterized by direct measurements listed in Table II. Average weight of specific weight classes is shown in Table IIa.

4. Due to the lack of one year old individuals among the spawners, and the very small number of two years old ones, their growth during specific years was computed by means of the E. Lea method of retrospective readings. Results are presented in Tables III, IV and V.

5. In order to control the method of retrospective readings, comparisons were made between the results reached by means of this method, and by direct measurement. These comparisons showed perfect conformance of results. Data relating to the length of specific age groups obtained by means of the method of retrospective readings are presented in Table VI (Compare with Table II).

6. Direct measurements and retrospective readings show that the brown trout of the Silesian Vistula region reaches an average of: 9.4 cm after the I-st year, 17.2 cm after the II-nd year, 23.2 cm after the III-rd year, 27.5 cm after the IV-th year (Figs. 1—2).

7. This growth should be accepted as normal and economically satisfactory. Fear of dwarfing due to intensive stocking was not confirmed by the results obtained in these investigations.

8. Lengths increases obtained in the Vistula are very similar to those fixed recently for the brown trout of the Fulda region in Germany, and of certain Swedish waters (K. Müller).

9. The population caught in October showed that of the 272 individuals ander study, 89,3% already had winter rings at this time. This can be explained by the retarded rate of growth due to limited feeding during the period of spawning, and to the action of sexual glands also inhibiting growth.

10. I In the population under observation, 12.13% showed immature gonads. Some of these possessed a silver exterior or its beginnings. This leads to the assumption that part of the trout population is subject to smolt metamorphosis, and can migrate to the sea as sea trout. In this case the observed facts are insomuch of interest, that the area under observations has not been stocked for many years past with sea trout, and that no anadromous forms can reach it due to lower lying sewage barriers.

7. Müller К., 1954. Produktionsbiol. Untersuchungen in Nordschwedischen Fliessgewässern. Rept.

List of figures

Fig. 1. Curve of population growth of Silesian Vistula brown trout spawners caught in Octobe 1954:

n — number of individuals,
b — direct measurements,
w — retrospective readings.

Fig. 2. Growth in length for specific years (whole blocks) and growth increases for specific age groups (shaded part).

Phot. 1. Scale of individual which reached a length of 22 cm. over a period of 3 years. Beginning of winter ring formation.

Phot. 2. Scale of 2 year old individual. Length 25 cm. Marginal rings of scales of almost uniform width.

 

2014/09/11 | Supplementum

Suplement CLXVII

JANKOV, J. I. 1986. The production of the brown trout (Salmo trutta fario L.) in the Rilska River, Bulgaria. Pol. Arch. Hydrobiol. 33: 455-462.

ABSTRACT

The production of brown trout (Salmo trutta fario) was estimated at three sites in the upper course of the Rilska River, southern Bułgaria. No other fish species were present. Productivity increased in a downstream direction with increase in width, depth and discharge: population density 1650-2278 indiv./ha, standing crop 32.95-85.70 kg/ha, mean biomass 22.67-85.98 kg/ha, production 23.04-89.89 kg/ha/yr.

5. SUMMARY

The Rilska is a typical mountain stream, which rises in the Rila mountain, southern Bułgaria.

The populations of brown trout, the only fish species present, were sampled at 3 sites using electrofishing. Population density was estimated after Zippin’s method (1956, 1958) and the production was calculated by the method by Ricker (1975).

The values for density, standing crop and production increased downstream with increase in width, depth and discharge. The production of brown trout, including the 0 age group was as follows: site 1 — 4.7 g m-2 yr-1, site 2 — 12.2 g m-2 yr-1, site 3 — 16.0 g m-2 yr-1 (mean — 11.0 g m-2 yr-1). The average production is close to the maximum production of 12 g m-2 yr-1 for trout streams (Le Cren 1969) and is higher than in most of the rivers investigated from the northern parts of Europe. This is probably due to the more suitable climatic and other abiotic factors, and to the fact that there is no interspecific competition.

6. STRESZCZENIE

Rzeka Rilska jest typową rzeką górską, a jej źródła znajdują się na Górze Rila, która leży na południu Bułgarii.

Populacje pstrąga tęczowego, jedynego gatunku ryb zasiedlającego rzekę, łowiono na trzech stanowiskach przy użyciu prądu elektrycznego. Zagęszczenie populacji oszacowano metodą Zippina (1956. 1958), a produkcję obliczono metodą Rickera (1975).

Wartości zagęszczenia, aktualnego stanu biomasy i produkcji wzrastały w dół rzeki wraz ze wzrostem szerokości, głębokości i przepływu. Produkcja pstrąga tęczowego, włączając w tę wartość zerową grupę wiekową, była następująca: stanowisko 1 — 4,7 g m-2 rok-1, stanowisko 2 — 12,2 g m-2 rok-1, stanowisko 3 — 16,0 m-2 rok-1, średnio – 11,0 g m-2 rok-1. Średnia produkcja była bliska maksymalnej wartości produkcji dla rzek pstrągowych, która wynosi 12 g m-2 rok-1 (Le Cren 1969) i jest wyższa niż w większości przebadanych rzek północnej części Europy. Jest to prawdopodobnie spowodowane większą odpowiedni ością klimatycznych i innych abiotycznych czynników oraz brakiem konkurencji międzygatunkowej.

_______________________________

________________________

_______________

Mann, R. H. K. and Penczak, T. 1986: Fish production in rivers: a review. Polskie Archiwum Hydrobiologii, 33, 233–247.

ABSTRACT

The spatial separation of different fish species and age-groups in flowing-waters, and the wide-ranging movements, and the wide-ranging movements of some species, all influence the design of fish production studies and the accuracy of the results. Unrepresentative sampling can be a serious problem in large rivers, and often 0 group producton is ignored even though it can form over 50 per cent of the total. Production levels arc determined by abiotic and biotic factors, with the former of greater importance in relatively unstable habitats (e.g. upland streams) whereas habitat diversity, extent of cover and food resources have an increased relevance in more benign habitats.

7. SUMMARY

Fish production data (in the Ivlev sense) have much potential in fishery management, especially in assessing the impacts of environmental perturbations or in determining optimum fish harvests. But the component parameters require accurate estimation in order to predict the outcome of a particular management regime with any confidence. Errors in riverine studies can arise from the variability of habitats along the river continuum, unless sampling sites are chosen with sufficient care to avoid fish species compositions or age-structures to be misrepresented in the samples.

Productivity levels are under both biotic and abiotic influence, with the latter being of prime importance in many upland waters. Biotic variables (cover, food, predation) have more influence in stable environments, although physical parameters, especially water temperature, can still play a major role in determining the characteristics of local fish populations.

Salmonid studies dominate the literature, but as yet we know little about the dynamics of non-salmonid populations. We would encourage more studies on the latter, particularly of the 0 group fish.

8. STRESZCZENIE

Dane dotyczące produkcji ryb (w sensie Ivleva) mają duże znacznie w gospodarce rybnej, szczególnie przy ocenie wpływu zakłóceń środowiska lub określaniu optymalnego pozyskania (plonu). Dla pewnego przewidywania wyników w gospodarce rybackiej konieczna jest jednak właściwa ocena parametrów składających się na ocenę produkcji. Jeśli stanowiska do połowów badawczych nie są wybierane ze starannością wystarczającą dla uniknięcia błędnych interpretacji powstających w wyniku rozmieszczenia gatunków czy grup wiekowych, w badaniach rzek powstać mogą błędy w wyniku zmieniania się tych parametrów populacji wzdłuż biegu rzeki.

Na wartość produkcji wywierają wpływ czynniki biotyczne i abiotyczne. Te ostatnie są ważniejsze w wielu ciekach wyżynnych, natomiast parametry biotyczne (kryjówki, pokarm, drapieżnictwo) wywierają większy wpływ w środowiskach stałych, chociaż parametry fizyczne, a szczególnie temperatura, mogą odgrywać dużą rolę w określaniu charakterystyki lokalnych populacji ryb.

Literatura zdominowana jest przez badania nad rybami łososiowymi, a jak dotąd niewiele wiadomo o dynamice ryb innych populacji. Pragnęlibyśmy widzieć więcej badań wykonywanych na populacjach ryb niełososiowatych. a szczególnie na rybach z ich grupy zerowej.

_______________________________

________________________

_______________

Mortensen, E., Penczak, T. 1988. Population, growth, biomass and production fish in a small stream In north-west Poland. Ekol . Pol. 36(3-4):445-458.

ABSTRACT: The population density, growth, biomass and production of brown trout, Salmo trutta L. and bullhead, Cottus gobio L. were investigated in a small stream in Poland. Population densities ranged from 5067 to 9066 fish · ha-1 for brown trout and 5468 to 7266 fish · ha-1 for bullhead. Mean annual biomass and total production were 10.1 kg · ha-1 and 36.6 kg · ha-1 · yr-1 for brown trout and 19.7 kg · ha-1 and 30.8 kg · ha-1 · yr-1 for bullhead, respectively. The 0 age group production of brown trout was similar to production found in other small streams in Europe.

6. SUMMARY

The samples of brown trout and bullhead were collected and density of these two species estimated in the Rudki Stream (a tributary of the Dobrzyca River), employing quantitative electrofishing surveys on two dates (6 June and 4 September 1984). Densities of stone loach were also estimated. The morphometry of the investigated site is presented in Figure 1.

To assess the theoretical density values the Zippin (1956, 1958) and Seber and Le Cren (1967) methods were applied and the results obtained with these methods are presented in Table 1. Brown trout were aged from scales, and bullheads from otoliths. The correlation coefficient between fish body weight (W) and total length (L) and estimators of the function log10 W = log10a + blog10L which was employed for back estimates of body weight at the times of each annulus formation are given in Table 2. The calculated body lengths and weights, necessary for calculating production and daily instantaneous growth rate (G%), are presented in Table 3. The annual production, mean biomass and turnover ratio for subsequent age groups of brown trout and bullhead from the Rudki Stream are shown in Table 4. 

The Rudki Stream constitutes the spawning grounds of brown trout and an ecological niche for fish of the 0 age group. Fish of the I age group were recorded there in low abundance, perhaps because they gradually emigrate downstream the Rudki Stream and enter the Dobrzyca River, in which they grow well and reach their maturity (Penczak et al. 1986). Similar separation of the first age group from the others was observed in other small stream emptying into the Dobrzyca River and those flowing into a still larger river, the Piława River (the Gwda River drainage basin, North-Western Poland).

7. POLISH SUMMARY

Stosując 3 elektropołowy następcze w dwóch terminach (6 czerwiec i 4 wrzesień 1984) oceniono zagęszczenie i zebrano próby pstrąga potokowego i głowacza białopłetwego do oceny produkcji, w strumieniu Rudki (dopływ Dobrzycy). Oprócz wymienionych gatunków odłowiono tu także kilkanaście osobników śliza. Morfometria eksploatowanego stanowiska przedstawiona jest na rys. 1.

Do oceny teoretycznej wartości zagęszczenia zastosowano metody Zippina (1956, 1958) oraz Seber i Le Crena 1967) i wyniki tych ocen przedstawiono w tab. 1. Wiek pstrąga potokowego oceniono na podstawie łusek, głowacza — na podstawie otolitów. Współczynnik korelacji pomiędzy ciężarem ciała (W) i całkowitą długością ciała (L) oraz estymatory funkcji log10   W = log10 a + blog10 L, którą wykorzystano do odczytów wstecznych ciężaru ciała na czas formowania się kolejnych pierścieni rocznych, zamieszczono w tab. 2. Obliczone długości i ciężary ciała, niezbędne do obliczenia produkcji oraz dzienne tempo wzrostu (G%) przedstawiono w tab. 3. Roczną produkcję, średnią biomasę i współczynnik P : dla kolejnych grup wiekowych pstrąga i głowacza w potoku Rudki zamieszczono w tab. 4.

Strumień Rudki jest miejscem rozrodu pstrąga potokowego i niszą ekologiczną dla ryb z pierwszej grupy wiekowej (0). Ryby z grupy wiekowej I napotykano tutaj w niewielkiej liczbie, gdyż spływają one sukcesywnie Rudką do Dobrzycy, w której rosną dobrze i osiągają dojrzałość płciową (Penczak et al. 1986). Podobny rozdział pierwszej grupy wiekowej od pozostałych zaobserwowano w innych małych strumieniach wpadających do Dobrzycy i większej od niej Piławie (dorzecze Gwdy, pn.-zach. Polska).

_______________________________

________________________

_______________

Tadeusz Penczak, Javier Lobon-Cervia, Ken O’Hara, Henryk Jakubowski: Production and food consumption by fish populations in the Piława and Dobrzyca rivers, North Poland.  Pol. Arch. Hydrob., 33:  345-372.

ABSTRACT

Population density, wet weight of standing crop, average biomass and production at 8 sites on the Dobrzyca and Piława Rivers were: 518 — 4006 ind. ha-1, 21.3 — 301.6 kg ha-1, 15.4 — 216.1 kg ha-1, and 20.3 — 98.3 kg ha-1 yr-1, respectively. For brown trout and grayling these parameters were: 28 — 370 ind. ha-1, 2.8 — 82.4 kg ha-1, 1.8 — 61.0 kg ha-1, and 3.0 — 50.5 kg ha-1 yr”‚, respectively. Production and food consumption were: 110.0 — 526.5 MJ ha-1 yr-1 and 934.8—6189.0 MJ ha-1 yr-1. respectively. For trout, grayling, pike, barbel, dace, roach and perch, the wet weight of all food types (fish, invertebrates, plants) needed to produce 1 kg of fish tissue ranged from 6.3 to 29.2 kg. (The lowest food consumption was at sites dominated by carnivorous fish and having an abundance of young age-groups.).

6. SUMMARY

Applying a catch per unit of effort method by electrofishing 1629 individuals of fish and lamprey were caught. Twenty fish and one lamprey species were recorded, with brown trout and grayling being commonest in the upper sites of both rivers. Population estimates were made with the three-sample maximum-likelihood Zippin method.

Seven species were directly investigated (brown trout, grayling, pike, barbel, dace, roach and perch) and their mean back-calculated standard length, mean weight, and estimated numbers of individuals for given age-groups (‚Na ha-1) at the time of annulus formation are presented. At many sites the low density of the directly investigated species made it impossible to estimate some of these parameters and mortality (Z) separately at each site, and certain assumptions were introduced to overcome these problems.

The mean values of production and consumption of energy (MJ ha-1 yr-1) of the species living in both rivers, and the upper values of 95% CL, are given. These data, together with data on diet and its caloricity, enabled the wet weight of food types utilized to produce 1 kg of fish tissues to be assessed. The smallest amount of food consumed occurred at sites with a dominance of fish eating animal food and the presence of the youngest fish-ages groups.

7. STRESZCZENIE

Stosując metodę elektropołowów następczych, w stałych przedziałach czasu, odłowiono w Rzece Dobrzycy i Piławie (dorzecze Gwdy) 1629 ryb i minogów. W wymienionych rzekach stwierdzono obecność 20 gatunków ryb i jednego gatunku minoga. Pstrąg potokowy i lipień, bogatsze populacje formowały jedynie w górnych partiach obu rzek. Oceny liczebności populacji dokonano metodą Zippina opierając się na trzech kolejnych wyłowach („metoda standard minimum”).

Siedem gatunków było badanych bezpośrednio (pstrąg potokowy, lipień, szczupak, brzana, jelec, płoć i okoń) i dla nich podstawowe parametry konieczne do wyliczenia produkcji, na czas formowania się pierścieni rocznych na łusce, były obliczone bezpośrednio. W przypadku niskiego zagęszczenia danego gatunku chwilowy współczynnik śmiertelności (Z) był obliczony na podstawie wszystkich osobników złowionych w rzece.

Dla wartości produkcji i konsumpcji badanych gatunków (MJ ha-1 rok-1) zamieszczono w pracy wartości średnie tych parametrów oraz górny przedział ufności dla P = 95%. Uzyskane w pracy wyniki pozwoliły na ocenę ilości zjedzonego pokarmu potrzebnego do wyprodukowania 1 kg tkanek ryb w zależności do składu diety. Najmniejsze ilości skonsumowanego pokarmu miały miejsce u ryb na tych stanowiskach, gdzie w diecie dominował pokarm pochodzenia zwierzęcego i populacje były reprezentowane przez najmłodsze grupy wiekowe.

2014/09/10 | Supplementum

Suplement CLXVI

Wilkońska H. 1988 — The effect of heated-water discharge in the Konin lakes (Poland) on their ichthyofauna — Ekol. pol. 36: 145-163.

5. SUMMARY

The subject is an estimation of the reaction of fish to permanent heating of environment and an attempt to estimate the adaptation of particular species to changed conditions. Studies in three heated lakes of Konin surroundings have been conducted since 1966 (Table 1, Fig. 1). Own investigations, published or being in press, on growth, reproduction, fertility and fry (10 papers altogether) have been used.

One of the first reactions of fish to a longer vegetation season is the accelerated growth rate of adult individuals (Fig. 2) and fry (Fig. 3). At the same time sexual maturity has been attained 2 — 3 years earlier and fecundity has increased (Fig. 4). Spawning not only begins earlier (Fig. 5) but the fish are much younger, even 1+ old, which increases their natural mortality.

Analysis of the qualitative-quantitative structure of fry (Table 2) has shown the withdrawal of typical psychrophilic species (pike) and lower numbers of philo-thermal standing water species (rudd, tench) substituted by chub philo-current species and roach having high plasticity. The general trend of decreasing fry numbers (Fig. 6) indicates the negative effects o long-term heating. It is caused both by worse reproduction conditions (lack or destruction of spawning grounds) and the influence of higher temperatures on the development cycle of gonads, quality of sexual products, embrionic and post-embryonic development or the condition of parents. Such factors as current, parasites, predation and water contamination are significant.

6. POLISH SUMMARY

Celem pracy jest ocena reakcji ryb na trwale ogrzanie środowiska i próba oceny adaptacji poszczególnych gatunków do zmienionych warunków. Badania w trzech ogrzewanych jeziorach okolic Konina (tab. 1, rys. 1) prowadzone są od 1966 roku do chwili obecnej. W pracy wykorzystano wyniki badań własnych już publikowanych lub złożonych do druku, dotyczących wzrostu, rozrodu, płodności i narybku (łącznie 10 prac).

Stwierdzono, że jedną z pierwszych reakcji ryb na wydłużenie sezonu wegetacyjnego było przyśpieszenie tempa wzrostu zarówno osobników dorosłych (rys. 2) jak i narybku (rys. 3). Jednocześnie zaczęło się wcześniejsze o 2 — 3 lata osiąganie dojrzałości płciowej oraz zwiększenie płodności (rys. 4). Tarło rozpoczyna się nie tylko znacznie wcześniej (rys. 5), ale także przez znacznie młodsze ryby, nawet w wieku 1+, co przyspiesza ich naturalną śmiertelność.

Analiza struktury jakościowo-ilościowej narybku (tab. 2) wykazała wycofywanie gatunków typowo zimnolubnych (szczupak) oraz spadek liczebności gatunków ciepłolubnych-stagnofilnych (wzdręga, lin) na rzecz klenia — gatunku reofilnego i płoci odznaczającej się dużą plastycznością. Ogólny trend do spadku liczebności narybku (rys. 6) wskazuje na ujemne skutki długotrwałego ogrzewania. Przyczyn tego należy szukać zarówno w pogorszeniu warunków rozrodu (brak lub zniszczenie tarlisk) jak i wpływie podwyższonych temperatur na cykl rozwoju gonad, na jakość produktów płciowych, przebieg rozwoju embrionalnego i postembrionalnego lub na kondycje rodziców. Istotne znaczenie mają takie czynniki jak prąd, pasożyty, drapieżnictwo lub zanieczyszczenie wody.

Linki:

http://www.infish.com.pl/wydawnictwo/Archives/Fasc/work_pdf/Vol15Fasc4/Vol15-Fasc4%20-%20w13.pdf

2014/09/09 | Supplementum

Suplement CLXV

Boletín del Museo de Historia Natural “Javier Prado” Lima, v. 5 (no. 19); 1941, p. 461–465.

Una nueva especie de Anguila Eléctrica del Perú.

por el Ing. SHOJI NAKASHIMA

Jefe de la Estación de Piscicultura de Loreto

Estudiando un ejemplar de anguila eléctrica procedente de la cocha Zapote, del río Pacaya, en el departamento de Loreto, parece tratarse de una nueva especie, a la que propongo denominar: Electrophorus multivalvulus.

Este pez, perteneciente a la Sub-clase de los Malacopterigios, cuya forma semejante a la anguila común, hace que vulgarmente se lellame por este nombre, pero en realidad se trata de una especie intermediaria entre la verdadera anguila y los silúridos.

El célebre ictiólogo Jordán, separa estos peces en dos familias: Electrophoridae y Gimnotidae, estando comprendida la anguila eléctrica en la primera familia.

Según el sistema de Eigenmann, se clasifica este pez como sigue:

Orden . . . . . . Glanencheli
Familia . . . . Gimnotidae
Sub-familia . . Electrophoridae
Género . . . . . Electrophorus  Gill.
Especie . . . . Electrophorus electricus (Lin.)
Cuya clave es la siguiente:

„No tiene fontanela frontal; la base de la anal se extiende hasta el final de la cola, y alrededor de ella formando una falsa caudal; órganos eléctricos bien desarrollados, a cada lado de la parte inferior de la cola; dientes cónicos en una hilera a cada lado del maxilar; cuerpo alargado sin escamas.”

Se ha dicho que Electrophorus electricus es la única especie de este género, pero numerosos ejemplares de nuestra colección no responden a los caracteres elementales de aquella especie.

En el cuadro adjunto expondremos los caracteres básicos y distintivos entre ambas especies.

Comparando los caracteres indicados en el cuadro, se nota que las diferencias que más se distinguen residen en la formación bucal, distancia anal, y forma del cuerpo, lo que vendría a establecer una nueva especie, de acuerdo a la clasificación siguiente:

Orden . . . . Gimnoti
Familia . . . Electrophoridae
Género . . . Electrophorus Gill.

Especie Electrophorus multivalvulus Nakashima (Nv. sp. )

La diagnosis de nuestro ejemplar de E multivalvulus, sería la siguiente:

El color predominante de esta anguila eléctrica es el pardo negrusco con viso azulado en la cabeza, dorso y flancos; blanco sucio en la parte ventral y en la base bucal donde tiende al rosa anaranjado; la aleta impar es de un color negrusco.

Longitud total absoluta del ejemplar: 70 centímetros.

P. 32; A. 356 Cabeza 8,3 en altura máxima del cuerpo; 11,7 en longitud total; hocico 3,65 intraorbitario; 2,8 en cabeza; ojo, 5,75 en hocico, 21 en cabeza.

Cuerpo desnudo en absoluto y subeilíndrico, notablemente alargado; tronco muy corto y comprimido; gradualmente va tomando la forma espatulada y termina en punta; se halla recubierto de una sustancia viscosa.

Cabeza deprimida, su ancho en la región occipital casi igual a la altura de la misma parte; 1,33 en la altura máxima del cuerpo; ojo muy chico, no tiene margen orbital libre; base bucalachatada; hocico, obtuso y pesado; presenta dos pares de narices, las anteriores son tubuladas. Boca terminal y de tamaño algo grande; hendidura bucal 2,4 en cabeza, 0,66 en hocico; comisura labial, llega a la vertical del comisura labial, llega a la vertical del ojo; lengua gruesa y ancha; mandíbula inferior con marcado prognatismo; carece de premaxilar. Está provista de dos series de dientes chicos cónicos en el maxilar superior; 62 dientes en la serie exterior y 9 dientes en la serie interior de los maxilares; 90 dientes iguales en el maxilar inferior; una banda dental en forma veliforme, en las faringes, arriba y abajo, y también en el borde interior del cuaito arco branquial. Como característica especial, se señala la formación interior de la cavidad bucal, donde se encuentra una serie de pliegues cutáneos irregulares en forma de liquen, a cada lado del vomer y que se continúa al primer y segundo arco branquial, al palatino-pterigoide y también en tres series de esta misma formación en el hioides hasta los arcos branquiales.

No se sabe qué función tienen estos pliegues cutáneos, pero creo que deben guardar cierta relación con los órganos generadores de la electricidad.

El arco homo-escapular consiste en una simple clavícula y carece de arco coracoides. Branquia consistente de cuatro arcos branquiales poco desarrollados; existe post-opérculo; abertura branquial pequeña y oblicua, sin unirse ambas.

El ano está ubicado en la parte inferior del abdomen, sobre la vertical que pasa por el ángulo inferior de la abertura branquial. La vejiga natatoria tiene comunicación con el esófago y se prolonga a todo lo largo de la columna vertebral, hasta las inmediaciones de la cola y afecta la forma de un huso muy alargado.

Caracteres Electrophorus electricus (Lin.)

En longitud total: 
Altura máxima 14,5—16
Cabeza 8—9,2

En cabeza:
Hocico   3,5
Interorbital Un poco más corto que el hocico.

Ojos:
En cabeza 15 — 16
En hocico 5 — 5,2 5

Aletas:
P. en cabeza 2,8 — 3,5
Radio A 357, 362 y 324

Comisura bucal No llega al ojo.

Cuerpo Cilindrico alargado.

Sitio del ano  A una longitud mayor que la del hocico, contando a partir de la vertical del ojo, hacia la cola.

Origen de la anal  Se origina a una longitud de cabeza, atrás de la pectoral.

Dentario Dos series de dientes cónicos, una serie en cada mandíbula.

Color  Pardo oscuro, un poco azulado, claro en el abdomen; aletas color más oscuro, la pectoral franjada con blanco.

Caracteres Electrophorus  multitalvulus (Nak.)

En longitud total: 
Altura máxima  11,7
Cabeza 8,3

En cabeza:
Hocico 3,65
Interorbital  2,8

Ojos:
En cabeza 21
En hocico  5,7 5

Aletas:
P. en cabeza  5
Radio 356

Comisura bucal Llega al ojo.

Cuerpo Subcilindrico compripatulado y alargado.

Sitio del ano  A una longitud mayor que la del hocico, contando a partir de la vertical del ojo, hacia la cola.

Origen de la anal  Se origina a una longitud de cabeza, atrás del ano.

Dentario Dos series de dientes cónicos, una serie en cada mandíbula. Dos series de dientes cónicos en la mandíbula superior. Una en la inferior. Una banda dental veliforme en las faringes, arriba y abajo, y también en el borde interior del cuarto arco branquial.

Color Lomo y flanco es pardo oscuro, azulado uniforme; zona ventral, blanco sucio y presenta color anaranjado. La pectoral, color claro y no es franjada. La anal oscura. La base bucal, también presenta color anaranjado.

 

Biología. Electrophorus multivalvulus vive en el área fluvial del Oriente peruano, en los lugares denominados „Tahuampas” (terrenos bajos y anegadizos) y en los arroyos vecinos de los ríos Pachitea, Puinahua y Pacaya.

En la época de vaciante de los ríos, suelen quedar aislados en charcas que al secarse dejan alguna extensión de fango (chupadero), donde las anguilas se ven obligadas a permanecer en forma aletargada, hasta la próxima época de creciente.

El tamaño de la anguila eléctrica es de 6 a 7 pies y está dotada, como su nombre lo indica, de la facultad de producir la mayor descarga eléctrica entre los animales que gozan de esta propiedad.

Se ha calculado que esta fuerza llega a 500 voltios y esto las convierte en animales sumamente peligrosos. Con esta fuerza eléctrica son capaces de hacer caer a un caballo y si llega a rozar el cuerpo de un hombre, éste pierde el conocimiento por efecto de la descarga eléctrica. La anguila utiliza esta propiedad para defenderse de sus enemigos o para atacar a sus víctimas.

Electrophorus multivalvulus, Nak. n. sp.

También hace uso de ella para conseguir alimento vegetal, y es muy interesante observar su conducta en este sentido. Gusta del fruto llamado „Huasay”, que produce una palmera propia de los lugares anegadizos hasta donde llega la anguila. El talle de la citada palmera está formado por hebras muy compactas que servirían de buenos conductores eléctricos. Cuando la anguila localiza una de estas palmeras, roza su cuerpo por la base del tallo y produce su potente descarga eléctrica que trae como resultado el desprendimiento de los frutos y su caida al agua, donde quedan al alcance del pez.

La carne de la anguila eléctrica constituye un alimento muy apreciado por los indígenas de la región.

Iquitos, 18 de setiembre de 1941.

Links:

http://www.ppgzool-ufpa.com.br/uploads/producao/19_producao.pdf

http://www.eventosufrpe.com.br/2013/cd/resumos/R1132-3.pdf

http://www.fundacionlasalle.org.ve/userfiles/4-Memoria%20156%205-118.pdf

periodicos.unifap.br/index.php/biota/article/download/433/367

 

2014/09/08 | Supplementum

Suplement CLXIV

Revista de Cultura Brasileña, No. 80, (1965), pp. 793-794

REVISTA DE REVISTAS

Os órgãos eléctricos dos peixes, por Roger Dajoz. — A produção de electricidade pelos tecidos vivos e, em particular pelos músculos e tecidos nervosos, é fenómeno bem conhecido, embora, no caso por exemplo do homem, a diferença de potencial à superfície da pele, seja da ordem, apenas de 1 a 2 milésimas de vóltio. Mas é nos peixes que se têm verificado as correntes eléctricas mais fortes, que podem atingir, no caso duma espécie de tremelga do Norte do Atlântico, o torpedo nobiliana, uma intensidade de 50 amperes, sob uma diferença de potencial da ordem de 60 vóltios.

A existência, aliás, de peixes eléctricos era iá conhecida dos romanos, que utilizavam, ao que parece, as descargas do torpedo ou tremelga, à maneira de electrochoque, para curar determinadas doenças nervosas.

Hoje, graças sobretudo ao oscilógrafo catódico e aos trabalhos sistemáticos de H. W. Lissmann, da Universidade de Cambridge, toda a fenomenologia relacionada com este tema se encontra largamente estudada, sendo conhecidas mais de 300 espécies diferentes de peixes dotados de órgãos eléctricos, colocados simetricamente de ambos os lados do corpo. A par dos que utilizam a energia eléctrica quer para defesa própria quer para entorpecer as suas presas, há outras espécies, bem mais numerosas, que emitem descargas bastante mais fracas, mas de maneira continua, cuia utilidade, a principio misteriosa, parece ser análoga à do radar, permitindo-lhes orientar-se e evitar os obstáculos, mesmo durante a noite e em fundos particularmente escuros.

Nos torpedos, peixes marinhos pertencentes aos seláceos e semelhantes à raia vulgar, e cujas dimensões podem atingir cerca de dois metros, os respectivos órgãos eléctricos, que chegam a pesar obra de um quarto do seu peso total, são constituídos por uma infinidade de «prismas» de 4 a 8 mm de diâmetro, apertados uns contra os outros cuio número se eleva a uns 2 000 no caso do já referido torpedo nobiliana.

Noutras espécies, como o gimnoto, ou enguia eléctrica, de alguns rios da América do Sul, e que atinge obra de 2 metros de comprimento, os respectivos órgãos eléctricos, muito volumosos, correspondendo a mais de 35% do respectivo peso total, o número dos «prismas» é apenas de uns 70, em cada um dos órgãos simétricos, mas com a particularidade de esses «prismas» serem constituídos individualmente por 6 000 a 10000 «electroplacas» ao passo que no torpedo o respectivo número é apenas de um milhar.

A consequência prática é que no gimnoto, como aliás noutras espécies de água doce, má condutora de electricidade, graças ao número elevado de electroplacas, se atingem tensões relativamente elevadas, da ordem de 400 V. embora com a intensidade modesta de cerca de um ampere: ao passo que em espécies marinhas, como o torpedo, com menor número de electroplacas, a tensão é apenas de 45 a 60 V. que mais não exige a relativa conductibilidade da água salgada, mas isso contrabalançado por uma por uma forte intensidade das respectivas descargas, que podem atingir cerca de 50 A. graças ao elevado número dos seus 2 000 «prismas» postos em paralelo.

Num, como noutro caso, a energia libertada serve a estes peixes, quer para «fulminar» os animais de que se defenderem dos que os atacam. Basta, por exemplo, uma única descarga, ao torpedo, para se libertar das tenazes vigorosas e cortantes dum caranguejo. No caso do gimnot, verificou-se, em ambiente de aquários, que as suas descargas conseguiam paralisar uma rã a mais de um metro de distância. Trata-se, aliás, dum peixe muito resistente à fadiga, tendo-se verificado, por exemplo, que, após se terem provocado 150 descargas no espaço de uma hora, mal se notava ainda uma baixa da respectiva tensão.

A duração destas descargas varia conforme as espécies. No caso, por exemplo, do torpedo marmorata, cada descarga é constituída por uma série de 4 a 10 impulsos eléctricos de 3 a 4 milisseeundos cada um; no gimnoto os impulsos são de 4 a 8, com a duração individual de apenas 2 a 3 milésimos de segundo.

Ao lado destas espécies capazes de produzirem fortes descargas intermitentes, outras há que emitem impulsos em forma mais ou menos contínua, mas sob uma tensão bastante mais reduzida, da ordem de 0,3 a 2 V apenas.

É o caso por exemplo, do gymnarchus niloticus, um peixe africano de água doce, com cerca de 1.60 metros, e oue é capaz de detectar e localizar as presas com grande precisão. O ritmo das vibrações eléctricas que emite é notàve’mente constante, (da ordem de 300 por segundo), variando apenas em função da temperatura. A 28 graus, cada descarga dura 1,3 milissegundos, seguindo-se-lhe um intervalo de 2,3 milissegundos, antes da descarga subsequente. Cria assim, à sua volta, um campo eléctrico, com uma tensão negativa localizada na cauda, em relação à cabeça. Isto permite-lbe localizar facilmente determinados obiectos, com reacções especificamente diferentes, conforme se trata ou não de corpos condutores.

Entre as numerosas experiências com ele realizadas, consistiu uma delas em o colocar num aquário pouco profundo, dentro do qual foram postas quatro barras de cobre, de forma a delimitar uma espécie de rectângulo. O gimnarco reace então como se estivesse encerrado numa gaiola: todas as vezes que se anrox’ma duma das barras, dá meia volta e foge assustado, antrando a nadar um pouco de lado e quanto possível à superfície da água. Substituindo o metal por uma substância da mesma forma mas não condutora, desanarece totalmente esta curiosa atitude de fuga. — La Nature, Paris, Abril de 1965, págs. 129-137.

*

*                                                            *

Реферативный журнал «Биология», 1954, № 2, cтр. 186-167.

2 И15 УДК 5970/‚5-14

Электрические органы рыб. Dajoz Roger. Les organes Electriques les poissons. «Nature. Sci. progr.» 1965, Nr 3360, 129—137 (франц.)

Электрические органы (ЭО) имеют > 300 видов рыб. У некоторых из них ЭО служат для защиты и оглушения жертвы, но у большинства — для создания электрического поля, помогающего обнаруживать врагов и жертв и обходить препятствия в мутных водах и при ночном образе жизни. Основу ЭО составляют «электропластины» (ЭП). Каждая ЭП сильно уплощена и одна из ее поверхностей иннервируется многочисленными нервными окончаниями. У электрического угря в каждом столбике (С) насчитывается 6 — 10 тыс. ЭП, у ската Torpedo nobiliana — 1 тыс. ЭП. У угря ЭП в С соединены последовательно, что позволяет производить разряд (Р) напряжением до 400 в, но ток слабый (~ 1 а), т. к. имеется всего лишь 70 С, соединенных параллельно (это связано с тем, что пресная вода, в к-рой обитает рыба‚— плохой проводник). У T. nobiliana, живущего в морской воде, всего лишь 1 тыс. ЭП в С и напряжение достигает только 60 в, но параллельное соединение 2000 С позволяет давать ток силой в 50 а. Продолжительность Р и его характер зависят от видовых особенностей и условий среды. Каждый Р представляет собой последовательность импульсов. У T. marmorata Р состоит из 4 — 10 импульсов, продолжительностью 3 — 4 мсек. каждый, у угря — из 4 — 8 импульсов, длительностью 2 — 3 мсек. Угорь парализует лягушку, находящуюся от него на расстоянии 1 м. В отличие от угря, ската и электрического сома мормириды и остальные гимнотиды дают ток напряжением лишь в 0,3 — 2 в. Gymnarchus niloticus изучали в лабораторных условиях. Оказалось, что он создает поле, при к-ром электрические силовые линии сходятся к голове. Р испускаются в постоянном ритме, зависящем от т-ры воды t ~ 300 Р в 1 сек при 28° каждый Р длится 1,3 мсек., а «период покоя» — 2,3 мсек. Рыба обнаруживает большую чувствительность к злектрическому полю: улавливает напряженность в 0,3 µв/см. С помощью своего «радара» гимнарх обнаруживает стеклянную палочку диам. 2 мм. У рыбы из р. Clarias ЭО нет, однако она в состоянии обнаружить слабые токи, возникающие в воде при перемещении других рыб в магнитном поле Земли. Выявлено назначение загадочных «мормиромастов» (ММ), локализованньтх в многослойном эпидермисе у мормирид, к-рый служит изолятором (ММ особенно многочисленны на голове и рыле и отсутствуют в хвостовой части тела, где находятся ЭО). ММ связаны с наружной средой каналом, заполненным слизью (она хороший про-водник); злектроток воспринимается чувствительными клетками. Роль ММ у ската выполняют лоренциниевы ампулы, к-рые ошибочно считали терморецепторамиММ и эти ампулы — видоизмененные рецепторы системы боковой линии.                                        В. Макушок

2014/09/06 | Supplementum