Suplement CXXXVIII

MASTYŃSKI J., 1984. Fish biomass of drained small reservoirs. Polskie Archiwum Hydrobiologii, 31: 69–76

5. SUMMARY

Fish biomass, as the so-called fish capacity, is expressed only by this part of the total fish population that is old enough to be caught. The data are expressed in kilograms per hectare and per year. The actual fish biomass populating a given reservoir can be determined after its total draining. The draining of the lowland type reservoirs of Malta and Gołuchów enabled the determination of biomass at the time of draining, and it was in the case of the 35.0 hectare Gołuchów reservoir, 17 767 kilograms of fish, or 507.6 kg per ha; and in the case of the 64.3 hectare Malta reservoir it was, respectively, 28 171 kg and 438.1 kg. Including angling catches, the estimated biomass is 823.9 kg per ha in Gołuchów reservoir and 718 kg per ha in Malta. The draining also enabled the determination of the ichtyofauna in both the reservoirs: in Gołuchów silver crucian carp was the dominating species and in Malta it was bream. One sided, selective influence of angling of the ichtyofauna in both the reservoirs has been observed.

6. STRESZCZENIE

Biomasa ryb jako tak zwana wydajność rybacka wyrażona jest tylko częścią łowną populacji w kg z ha, w jednostce czasu obejmującej rok lub średnią wieloletnią z danego zbiornika. Faktyczna biomasa ryb żyjąca w danym zbiorniku może być określona przy jego całkowitym odwodnieniu. Odwodnienie zbiorników typu nizinnego Gołuchów i Malta pozwoliło na ustalenie wielkości biomasy w momencie odwodnienia, która wynosiła dla zbiornika 35,0 ha Gołuchów 17 767 kg ryb, czyli 507,6 kg z ha, dla zbiornika 64,3 ha Malta 28 171 kg, to jest 438,1 kg z ha. Wliczając odłowy wędkarskie, wyliczona biomasa ryb wynosi odpowiednio 823,9 ka z ha w zbiorniku Gołuchów i 718 kg z ha w zbiorniku Malta. Odwodnienie pozwoliło na ustalenie składu ichtiofauny w obu zbiornikach, w Gołuchowie gatunkiem dominującym okazał się karaś srebrzysty, w Malcie leszcz. Stwierdzono jednostronne, wybiórcze oddziaływanie odłowów wędkarskich na ichtiofaunę badanych zbiorników.

Linki:

http://yadda.icm.edu.pl/baztech/element/bwmeta1.element.baztech-article-BAT9-0022-0063?q=21ace5fa-0f12-4161-b02f-c93505b873de$1&qt=IN_PAGE

2014/05/09 | Supplementum

Suplement CXXXVII

Wanda Galicka: Body composition of young rainbow trout (Salmo gairdneri Richardson) bred in cages in Głębokie Lake. p. 371—385.

5. SUMMARY

Body composition of young rainbow trout (Salmo gairdneri Richardson) bred in cages in Głębokie Lake was determined. Cyclic seasonal changes in the levels of dry matter, ash, lipids, caloric value of body, carbon and phosphorus were found (Figs. 1 — 5). The contents of dry matter, caloric value and ash (expressed as percentages) were correlated with the level of lipids, i.e. a rise of fat in fish body was paralleled by a proportional increase in dry (mater and caloric value; an inverse relationship was observed for ash. The relationships between chemical parameters of trout body were described by linear Junction (Table I). There was a strong correlation between wet body weight of fish (g), on the one hand, and dry matter, ash and lipids (g/indiv.). The relationships between chemical parameters of trout body and total length were described by power, function equations; an analysis of correlation testified to significance at p<0.001 (Table II). Studies of the effect of age on chemical parameters of trout body pointed to significant differences between age groups (0+ and 1+ in dry matter, ash, lipids, carbon, phosphorus, nitrogen and caloric value (g/indiv.) — (Table III). Caloric value of trout (body, found by direct combustions, was fairly high (20.97 — 25.25 kJ x g -1 dry weight), as compared with other fish species; on the other hand, phosphorus content in immature trout was low (1.7 — 2.5% dry weight) — (Table IV), in comparison with other fish species. The observed percentage of nitrogen did not depart from the results of other authors, and averaged 10% dry weight.

6. STRESZCZENIE

Wykonano analizy chemiczne budowy ciał młodych pstrągów tęczowych (Salmo gairdneri Richardson) hodowanych w sadzach w Jeziorze Głębokim. Stwierdzono, że poziom suchej masy, popiołu, lipidów, kaloryczności ciała, poziom węgla i fosforu zmieniał się cyklicznie w sezonach (Rys. 1, 2, 3, 4, 5). Zaobserwowano, że zawartość suchej masy, kaloryczności oraz poziom popiołu wyrażone w procentach uzależnione były od wahań lipidów: wraz ze wzrostem tłuszczu w ciele ryb wzrastała proporcjonalnie ilość suchej masy oraz kaloryczność, odwrotną zależność notowano w przypadku popiołu. Wzajemne zależności między parametrami składu chemicznego opisano funkcją liniową (Tab. I). Stwierdzono silną korelację między żywym ciężarem ciała ryb (g) a suchą masą, popiołem i lipidami (g/osob.). Zależność chemicznych parametrów od długości całkowitej opisano równaniami funkcji potęgowej. Analiza współczynników korelacji wykazała istotną statystycznie zależność na poziomie ufności p<0.001 (Tab. II). Badając wpływ wieku (0+ i 1+) na poziom chemicznych parametrów ciała pstrąga stwierdzono istotne statystycznie różnice dla: suchej masy, popiołu, lipidów, węgla, fosforu, azotu i kaloryczności (g/osob.) (Tab. III). Kaloryczność ciała pstrąga uzyskaną metodą bezpośrednich spalań była dość wysoka na tle innych gatunków ryb (20.97 — 25.25 kJ g -1 suchej masy), natomiast poziom fosforu w ciele niedojrzałych płciowo pstrągów był niski w stosunku do innych ryb i wahał się od 1.7 — 2.5%  suchej masy (Tab. IV). Procent azotu nie odbiegał od wyników innych autorów i układał się na średnim poziomie 10% suchej masy.

Suplement CXXXVI

Jezierska, B., 1975. The effect of various environmental factors on energy balance of perch (Perca fluviatilis L.). Pol. Arch. Hydrobiol. 22(4):553-566.

5. SUMMARY

The energy balance was determined in perches (Perca fluviatilis L.) bred at the laboratory under different experimental conditions and fed invertebrates (Tubificidae) or fish (Leucaspius delineatus H.). Each group of fish fed one kind of food was divided into two subgroups of perches bred singly (isolated individuals) and in group (six perches per aquarium). Determination was made of parameters C, P and R, as well as of the balance coefficients U -1, K1 and K2. Additional determinations were performed for a group of perches bred under experimental conditions for about 1 year.

The results indicate that in perch both the kind of food and the fact of living singly or in group exert an effect on the different parameters and energy balance coefficients. In fish-fed perches the consumption of food is greater and its assimilation — more efficient, as they exhibit higher values of consumption parameter C and assimilation coefficient U -1. They are characterized by more intense respiration and more rapid body weight gain, as compared with perches fed Tubificidae. These findings prove that invertebrates are a less appropriate food for the perch. The effect of breeding perches singly or in group manifests itself by more intense respiration and more efficient food assimilation in fish kept in group.

Long-term breeding at the laboratory brings about adaptation of perch to these conditions, expresses by an increase in food assimilation (higher values of coefficient U -1).

Determination of the effect of various experimental conditions on different parameters and coefficients of the energy balance permits drawing conclusions and prognostication on the energy balance of perch (Perca fluviatilis L.) under conditions of the natural environment.

6. STRESZCZENIE

Wykonano oznaczenia bilansu energetycznego okoni (Perca fluviatilis L.), które trzymano w laboratorium w różnych warunkach eksperymentalnych, żywiono je bezkręgowcami — Tubificidae lub rybami — Leucaspius delineatus H. Dla każdej z grup żywionych określonym pokarmem, prowadzono hodowlę pojedynczą i grupową, to znaczy trzymano ryby pojedynczo lub po 6 w jednym akwarium. Oznaczano dla nich wartości parametrów C, P, R a także wartości wskaźników bilansu U -1, K1 i K2. Dodatkowe oznaczenia wykonano dla grupy okoni trzymanych w hodowli eksperymentalnej przez okres około roku.

Otrzymane wyniki wskazują, że tak rodzaj pokarmu jak i przebywanie pojedynczo lub w grupie wpływa na poszczególne parametry i wskaźniki bilansu energetycznego okoni. Okonie żywione rybami spożywają więcej pokarmu i lepiej go przyswajają, otrzymano dla nich wyższe wartości parametru konsumpcji C i wyższe wartości wskaźnika przyswajalności U -1. Charakteryzują się one większą respiracją i szybszym przyrostem w porównaniu z rybami żywionymi Tubificidae. Dane te wskazują, że dla badanych okoni pokarm złożony z bezkręgowców był mniej odpowiedni. Wpływ trzymania okoni pojedynczo lub w grupie odzwierciedlił się w wartościach większych respiracji i zwiększeniu przyswajalności pokarmu u ryb w hodowli grupowej.

Stwierdzono również, że długotrwałe przebywanie w hodowli laboratoryjnej wpłynęło na adaptację badanych ryb polegającą na zwiększeniu przyswajania pobieranego pokarmu (wyższe wskaźnika U -1).

Zbadanie wpływu różnych warunków eksperymentalnych na poszczególne parametry i wskaźniki bilansu energetycznego pozwala określić i przewidzieć bilans energetyczny okonia — Perca fluviatilis L. w konkretnych warunkach środowiska naturalnego.

Suplement CXXXV

Witkowski A. 1979: A taxonomic study on freshwater sculpins genus Cottus Linnaeus, 1758 (Cottus gobio L. and Cottus poecilopus Heck.) in Poland. -Acta Univ. Wratisl., 458, Prace Zool., 10: 1 — 95.

BADANIA TAKSONOMICZNE NAD SŁODKOWODNYMI GATUNKAMI
GŁOWACZY Z RODZAJU COTTUS LINNAEUS, 1758 (COTTUS GOBIO L.
I COTTUS POECILOPUS HECK.) Z TERENU POLSKI

Streszczenie

Praca dotyczy biometrii i systematyki wewnątrzgatunkowej dwóch występujących na terenie Polski gatunków głowaczy z rodzaju Cottus L.

Analizowany materiał liczył 1418 okazów С. gobio z 62 stanowisk oraz 883 okazów C. poecilopus z 38 stanowisk.

Na terenie Polski C. gobio występuje prawie na całym obszarze, najczęściej w górskich rzekach i potokach.

Szczegółowe badania wykazały, że na terenie Polski istnieją dwie morfologicznie różniące się formy tego gatunku. Na południu w górnych częściach zlewisk Łaby, Odry, Wisły oraz Dunaju występują populacje nieukolcowane — pozbawione pokrycia ciała kolcami skórnymi. Natomiast na północy kraju w rzekach Pobrzeża Bałtyku oraz w dolnych częściach zlewisk Odry i Wisły oraz w zlewisku Niemna występują populacje ukolcowane.

U obu form linia naboczna jest kompletnie rozwinięta i dochodzi do nasady płetwy ogonowej, ale liczba otworków jest różna.

Populacje ukolcowane charakteryzują się liczbą otworków 14 — 40, średnio 33,46, nieukolcowane natomiast mają zakres zmienności przesunięty w stronę wartości wyższych, 25 — 43, średnio 35,10 otworków.

Najczęściej spotykaną formułą otworków w kanałach głowowych linii nabocznej jest: w kanale nadoczodołowym układ 2 — 2, w kanale podoczodołowym 9 — 9, oraz w kanale wieczkowo-żuchwowym 10 — 1 — 10 otworków. Z analizy materiału wynika, że zmienność w ilości otworków w tych kanałach nie ma większego znaczenia dla wewnątrzgatunkowej systematyki. Natomiast budowa kanałów i ich topografia może być pomocna przy odróżnianiu poszczególnych gatunków z tego rodzaju.

W ilości kręgów podobnie jak i w ilości otworków w linii nabocznej obserwuje się różnice pomiędzy populacjami ukolcowanymi, a niewukolcowanymi zarówno w zakresach zmienności, jak i w wartościach średnich. Ukolcowane mają kręgów 30 — 34, średnio 32,63, a nieukolcowane 31 — 35, średnio 33,33.

Liczba promieni w promieni w pierwszej płetwie grzbietowej DI jest zbliżona u obu typów populacji. Ukolcowane mają ich 7,06, nieukolcowane 7,13 przy identycznym zakresie zmienności.

W drugiej płetwie grzbietowej DII zakres zmienności waha się od 13 do 19. Średnio u ukolcowanych jest 16,68 promieni, u nieukolcowanych nieco więcej — 16,93.

W płetwie odbytowej A zakres zmienności zamyka się od 9 do 15 promieni.

Ukolcowane charakteryzują się wyższą wartością średnią, równą 12,68, natomiast nieukolcowane mają średnio 12,42 promieni.

Ilość otworków w linii nabocznej, ilość kręgów, ilość promieni w drugiej płetwie grzbietowej oraz w płetwie odbytowej wykazują różnice istotne statystycznie pomiędzy obiema formami.

Wśród cech plastycznych tego gatunku: odległość międzyoczna, odległość między płetwą […]

[…] z jeziora Hańcza w tych ostatnich ma 8 — 8 otworków. W kanałach wieczkowo-żuchwowych jest najczęściej 10 — 10 otworków.

Średnia ilość kręgów wynosi 35. Również i pod tym względem populacja z jeziora Hańcza wykazuje najmniejszą liczbę kręgów, równą 34,36.

Nie stwierdzono większych istotniejszych różnic pomiędzy populacjami tego gatunku z obszaru Polski w zakresie liczby promieni w płetwach nieparzystych.

U С. gobio i u С. poecilopus notowano największe wartości współczynnika zmienności tych samych cech plastycznych. Analiza porównawcza wykazała, że cechy plastyczne populacji z terenu Polski wykazują znaczne podobieństwo morfologiczne i nie obserwuje się wyraźnej zmienności geograficznej. Izolowana populacja z jeziora Hańcza i w tym przypadku odróżnia się od populacji typowych z potoków i rzek górskich kilkoma cechami plastycznymi. Długość głowy, odległość przedodbytowa, wysokość płetwy piersiowej i odbytowej są u niej większe. Natomiast wartość takich cech jak: najmniejsza wysokość ciała oraz długość płetwy grzbietowej są u tej populacji wyraźnie niższe.

Macierz odległości Mahalanobisa oraz metoda dendrytowa potwierdziła powyższe spostrzeżenia autora dotyczące zróżnicowania pomiędzy populacjami tego gatunku z potoków górskich a populacją jeziorną.

*
*                 *

Starmach J. 1965. Głowacze rzek kapackich. II. Występowanie i charakterystyka głowacza pręgopłetwego (Cottus poecilopus Heck.) oraz głowacza białopletwego (Cottus gobio L.) w dorzeczu Raby Koppen in den Karpathenflussen. II. Antreten und Charakteristik der Buntflossenkoppe (Cottus poecilopus Heck.) und weissflossigen Koppe (Cottus gobio L.) in Raba Flussgebiet. Acta Hydrobiol., 7, 1: 109-140.

STRESZCZENIE

Opisano rozmieszczenie i charakterystykę głowaczy: Cottus poecilopus Heck. i Cottus gobio L., zamieszkujących rzeki karpackie. Gatunki te są do siebie bardzo podobne, ich cechy systematyczne nieznacznie się różnią od siebie, a mimo to nie występują w tych samych częściach rzek i potoków. Chodziło o ustalenie rejonów ich zamieszkania oraz analizę morfologiczną obu gatunków żyjących w tej samej rzece.

Do przeprowadzenia tych badań wybrano rzekę Rabę. W Rabie i jej dopływach głowacze występują zawsze osobno. Łączne występowanie obu gatunków zaobserwowano na niewielkich przestrzeniach w przyujściowych strefach bocznych potoków. Cottus poecilopus znajduje się w strefie przyźrodliskowej Raby zwanej przez Illiesa hypocrenon, w jej dopływach prócz obszarów źrodliskowych zajmuje obszar zwany epirhithron, czyli górną krainę pstrąga. Cottus gobio natomiast zajmuje niższe partie rzeki, a występowanie jego rozciąga się na metarhithron, hyporhithron, czyli środkową i dolną krainę pstrąga, a nawet strefę zwaną epipotamon, czyli już krainę brzany. Rozgraniczenie jest wyraźne i nie związane z innymi gatunkami ryb zamieszkujących te same rejony rzeki.

Prawdopodobnie decydującym czynnikiem w rozmieszczeniu obu gatunków jest temperatura wody oraz zamulenie dna. Zaobserwowano bowiem, że optymalna temperatura dla Cottus poecilopus jest 20 °C, w wyższej temperaturze ryby tego gatunku odczuwają brak tlenu i przy 24 °C giną. Natomiast głowacz białopłetwy przy 24 °C zachowuje się zupełnie normalnie i nie zdradza zaniepokojenia.

Do analizy morfologicznej obu gatunków posłużyły ryby z potoku Mszanka (Cottus poecilopus) i z rzeki Raby (Cottus gobio), ktore zostały pomierzone według schematu Talieva (1955) i uporządkowane podług roczników. Stwierdzono, że wzrost omawianych gatunków nie jest taki sam. Cottus poecilopus mają szybsze tempo wzrostu niż Cottus gobio i to zarówno samce, jak i samice.

Charakterystycznymi cechami odróżniającymi oba gatunki są:

a. Płetwy brzuszne, u Cottus poecilopus pręgowane i mające pierwszy promień krótszy od następnego, a u Cottus gobio białe o pierwszym promieniu dorównującym następnemu.

b. Linia naboczna, która u Cottus poecilopus położona jest w górnej połowie ciała i nie sięga do nasady płetwy ogonowej, natomiast u Cottus gobio znajduje się w połowie ciała i sięga do nasady płetwy ogonowej.

c. Odgałęzienie linii bocznej zachodzące na dolną szczękę w postaci małych otworków, które u Cottus poecilopus na środku szczęki są dwa, natomiast u Cottus gobio jeden.

d. Zdecydowany dimorfizm płciowy u Cottus poecilopus, szczególnie wyraźnie widoczny w długości płetw brzusznych, gdy u Cottus gobio różnice są nieznaczne.

Poza wyżej wymienionymi cechami ryby te różnią się również niektórymi wymiarami ciała wyrażonymi w procentach długości całkowitej i długości głowy.

Linki:

http://siedliska.gios.gov.pl/pdf/przewodniki_metodyczne/przewodnik_metodyczny_1163.pdf

http://natura2000.gdos.gov.pl/uploads/download/400‎

http://www.aiep.pl/volumes/1980/4_1-2/txt/txt_03.php

http://www.aiep.pl/volumes/1990/7_2/pdf/27_2_06.pdf

http://www.bdpn.pl/dokumenty/nauka/2013/rb21/art28.pdf

http://www.acta.media.pl/pl/full/8/2005/000080200500004000120001700024.pdf

http://www.gnl-kratzeburg.de/staff/waterstraat/pub/Kotusz_et_al_75dpi.pdf

http://www.infish.com.pl/wydawnictwo/Express/Biblgrf/2006/Nr2-2006/2004.htm

http://www.gdos.gov.pl/files/PZO/RDOS-Katowice/Ekspretyza-prof-Herczka—czesc-zoologiczna.pdf

https://archive.org/stream/pamitnikfizyogra2219unse#page/n383/mode/2up

http://www.biplubuskie.home.pl/uploads/Planowanie_Przestrzenne/EKOFIZJOGRAFIA_PRZYRODA%20_O%C5%BBYWIONA/pdf_MINOGI_RYBY.pdf

http://www.iop.krakow.pl/karpaty/Glowacz_bialopletwy_,81,9,gatunek.html

http://www.jot-raba.az.pl/pdf/operat.pdf

http://zimorodek.com/gpowacz-biapoppetwy-cottus-gobio/

2014/05/08 | Supplementum

Suplement CXXXIV

Starmach J., 1973. Zagadnienia konkurencji pokarmowej głowaczy i pstrągów. Wiad. Ekol. 19(4). ss. 372-376.

 

JANUSZ STARMACH
Zakład Biologii PAN
w Krakowie

 

Zagadnienia konkurencji pokarmowej głowaczy
i pstrągów 

The problem of food competition of skulpins
and trout

W literaturze ichtiologicznej (Smolian 1920, Staff 1950, Witkowski 1972 i inni) oraz wśród wędkarzy rozpowszechniła się szeroko opinia, że głowacze (Cottus poecilopus Heckel i Cottus gobio L.) są konkurentami pokarmowymi, a nawet, na obszarach tarliskowych, groźnymi szkodnikami ryb łososiowatych. Wydaje się jednak, że pogląd ten nie jest całkiem słuszny. Nie znajduje on bowiem potwierdzenia w badaniach dotyczących zawartości przewodów pokarmowych głowaczy. Straškraba i inni (1966), po oznaczeniu gatunków organizmów bezkręgowych zjadanych przez pstrągi i głowacze w potoku Moravka na Morawach, doszli do wniosku, że głowacze odżywiają się fauną denną żyjącą pod kamieniami wyścielającymi dno potoku. Natomiast pokarmem pstrągów są zwierzęta swobodnie poruszające się lub osiadłe na powierzchni tych kamieni (tab. I). Głównymi więc organizmami pokarmowymi głowaczy są: gatunki chruścików (Trichoptera) z rodzaju Hydropsyche i Polycentropus, widelnice (Plecoptera), jętki (Ephemeroptera) z rodzajów Ecdyonurus i Baëtis oraz ochotkowate (Chironomidae) z rodzajów Ablabesmyia, Trichocladius i Glyptotendipes. W przewodach pokarmowych pstrągów dominują natomiast chruściki należące do rodzajów Sericostoma, Drusus, Stenophylax, gatunki jętek żyjące pod kamieniami podczas dnia i na górnej powierzchni kamieni w nocy, różne gatunki Simulidae oraz liczne owady wodne łowione w czasie wynurzania się poczwarek na powierzchnię wody i spadające z powietrza.

Tabela I

Procentowy udział organizmów pokarmowych w pokarmie Salmo trutta m. fario i Cottus poecilopus
z rzeki Moravki wg. Straškraby i innych (1966)

The procentage of different organisms in the food of Salmo trutta  m. fario  and Cottus poecilopus
in the Moravka River (from Straškraba et al. (1966)

Salmo trutta m. fario  Cottus poecilopus

Trichoptera
Hydropsyche   10
Polycentropus    6
Sericostoma  17,2  
Drusus  16,3  
Stenophylex  0,3   
Razem — Total  33,8   16
Ephemeroptera

Baëtis  +   7
Ecdyonurus  +   3
Razem — Total  10,4   10
Plecoptera  2,0   19
Chironomidae

Eukieferiella  +  
Ablabesmyia  +   +
Trichocladius    +
Glyptotendipes    +
Pentapedilum  +  
Razem — Total  5,5   5,0
Simuliidae
Larwy — Larvae  11,6  5
Imagines 10,5
Razem — Total  22,1   5
Coleoptera
  2,5  
Inne owady — Other insects 
5,7  
Rivulogammarus  10,6  
Ancylus   5,3
 
Ryby — Fish   0,3  
Inne nie strawione szczątki   
Other indigestible small parts   1,8  

Andreasson (1971), w celu określenia stopnia zbieżności pokarmowej głowaczy i pstrągów w zależności od ich długości całkowitej i pory roku, przeprowadził badanie przewodów pokarmowych tych ryb w południowo-szwedzkim potoku Trydeå. Ryby odławiał on miesięcznych odstępach czasu przez cały rok. Aby nie zakłócić częstymi odłowami ryb naturalnej równowagi ilościowej pomiędzy pstrągami, głowaczami i zwierzętami stanowiącymi ich pożywienie nie zabijał ryb, lecz po wypompowaniu im zawartości żołądków wpuszczał z powrotem do wody. Przeprowadzone w ten sposób badania wykazały, że największej zbieżności pokarmowej można się spodziewać jedynie u młodych pstrągów i dorosłych głowaczy, ze względu na ich przynależność do tej samej klasy wzrostu. Jednak nawet u ryb tej samej wielkości, jak widać z podanego przez Andreassona wykresu, przedstawiającego procentową zawartość organizmów pokarmowych w ogólnej masie pokarmu (fig. 1), niebezpieczeństwo konkurencji pokarmowej istnieje tylko w miesiącach wiosennych. W lecie i w jesieni spektry pokarmowe tych ryb są wyraźnie rozbieżne. Zjadane przez ryby zwierzęta oznaczano tylko do rzędów i rodzin, a nie do rodzajów i gatunków jak to podał Straškraba i in. (1966). Oznaczenie do gatunku prawdopodobnie zmieniłoby dość znacznie przedstawiony wykres.

Fig. 1. Procentowa zawartość organizmów pokarmowych w ogólnej masie pokarmu C. gobio
i S. trutta wg Andreassona (1971)

The percentage content of organisms in the food of C. gobio and S. trutta (after
Andreasson 1971)

Podobnie przedstawia się sprawa drapieżnictwa głowaczy na obszarach tarliskowych ryb łososiowatych. Smyly (1957) po przebadaniu 100 przewodów pokarmowych głowaczy białopłetwych (Cottus gobio), S. trutta C. gobio odłowionych w sąsiedztwie tarlisk pstrągów w rzekach Zachodniej Anglii, 66 w Północnej Walii, 208 z tarlisk pstrągów w Windermere i 264 z rzeki Barthay stwierdził, że głowacze bardzo rzadko zjadają jaja pstrągów. A jeżeli zjadają, to w niewielkich ilościach, z powodu małych rozmiarów żołądka, w którym nie mogą pomieścić więcej niż dwa jaja równocześnie. Dineen (1951) stwierdził, że tylko 4% Cottus bairdi Girard zjadało jaja pstrąga źródlanego i pstrąga potokowego. Müller (1960) również podaje, że w czasie tarła lipieni w Spikselan stwierdził tylko nieznaczne zjadanie ikry przez znajdujące się tam głowacze. Wydaje się. że nawet te małe ilości jaj są zjadane przez głowacze bezpośrednio w czasie tarła łososiowatych i że łupem padają te ziarna ikry, które zostały zniesione prądem wody. Jak bowiem zauważyłem w czasie własnych obserwacji, głowacze zjadają tylko pokarm poruszający się, natomiast nie interesują się pokarmem leżącym nieruchomo na dnie. Mogą więc być one raczej niebezpieczne dla larw pstrągów. Chociaż i w tym  przypadku nie są prawdopodobnie zdolne wyrządzić większych szkód, ponieważ fotofobne larwy łososiowatych ukryte są głęboko pod kamieniami w miejscach raczej niedostępnych dla większych głowaczy. W późniejszym okresie rozwojowym, po strawieniu woreczka żółtkowego, są one już za bardzo ruchliwe, aby mogły być łatwym łupem dla stosunkowo wolno poruszających się głowaczy.

Przedstawione powyżej wyniki prac znacznie podważają dotychczasową opinię o konkurencji pokarmowej i szkodliwości głowaczy na obszarach tarliskowych pstrągów. Jest to zresztą zrozumiałe z ekologicznego punktu widzenia. Według Nilssona (1967) ścisłe pokrewieństwo pokarmowe poszczególnych gatunków wchodzących w skład ustalonego zespołu ryb w naturalnych warunkach może występować jedynie przy nadmiarze pokarmu, lub gdy gatunki te są od siebie izolowane. W ten sposób, podobieństwo średniego składu pokarmowego występuje pod presją warunków panujących w środowisku, a nie jest współzawodnictwem bytowym. Aby więc dokładnie określić konkurencję pokarmową jakichś gatunków ryb, trzeba je łowić w tych samych odcinkach rzeki, a ich spektry pokarmowe porównywać z ilościowym składem organizmów pokarmowych, znajdujących się w tym właśnie określonym miejscu.

Omawiane gatunki wchodzą w skład ichtiofauny związanej ze sobą miejscem występowania wskutek podobnych wymagań względem warunków środowiska. Są to przedstawiciele zwartego kompleksu gatunków zamieszkujących potoki i rzeki o wodzie czystej, dnie kamienistym lub żwirowatym, ustabilizowanego przez wzajemne przystosowanie do siebie w długim historycznym rozwoju. Zespół ten nie mógłby istnieć, gdyby pomiędzy jego przedstawicielami występowały silne zbieżności pokarmowe, ograniczające ich możliwości życiowe. Przykładem braku antagonizmu pomiędzy tymi gatunkami może być praca Kołdera (rękopis), w której autor podaje ilościowe wyniki połowów pstrągów charakteryzujących się dobrym wzrostem i kondycją oraz towarzyszących im głowaczy z kilku potoków górskich.

Przykładowo można tu zacytować, że w potoku Biała Woda na 1 ha przypada 623 pstrągi i 2668 głowaczy pręgopłetwych, a w potoku Grajcarek 2544 pstrągi i 1350 głowaczy. Świadczyć to może raczej o korzystnym, a nie ograniczającym wpływie głowaczy na populację pstrągów. Wiadomo bowiem, że nie tylko łatwo dostępne larwy, ale i większe głowacze są masowo zjadane przez pstrągi, które wraz z innymi rybami łososiowatymi są głównymi drapieżcami rzek górskich.

Piśmiennictwo

Andreasson, S. 1971 — Feeding habits of a sculpin (Cottus gobio L. Pisces) population — Inst. Freshw. Res. Drottningholm, 51: 5 — 30.

Dineen, C. F. 1951 — A comparative study of the food habits of Cottus bairdi and associated species of Salmonidae — Amer. Midl. Nat., 46: 640 — 645.

Kołder, W. 1970 — Gęstość zasiedlenia ryb i naturalna regeneracja ichtiofauny w potokach górskich — rękopis.

Müller, K. 1960 — Beitrag zur Systematik und Verbreitung von Cottus gobio L. und Cottus poecilopus Heckel — Fysiogr. Sällsk. i Lund Förhandll. 30: 57 — 66.

Nilsson. N. A. 1967 — Interactive segregation between fish species — 295 — 313, The Biological basis of freshwater fish production — Oxford and Edinburg Blackwell Stientific Publication, Edited by Gerking S. D.

Smolian. K. 1920 — Merkbuch der Binnenfischerei — Berlin, 2.

Smyly, W. J. P. 1957 — The life-history of the bullhead or Miller’s thumb (Cottus gobio L.) — Proc. Zool. Soc. Lond., 128: 431 — 453.

Staff. F. 1950 — Ryby słodkowodne Polski i krajów ościennych — Warszawa.

Strškraba, M., Čihar, J., Frank, S. and Hruška, V. 1966 — Contribution to the problem of food competition among the sculpin, minnow and brown-trout — J. Anim. Ecol., 35: 303 — 311.

Witkowski, A. 1972 — Konkurenci pokarmowi pstrąga — Gospodarka Rybna, 8: 11 — 12.

Summary

The article presents the results of several studies on the feeding of sculpins which live together with trout. These studies have seriously undermined the view hitherto held which nów appears not entirely correet, and which has been widely propagated din ichthyological literature, that sculpins are food competitors and in spawning areas are even dangerous enemies of salmonids. Precise investigations show that there are distinct differences in the composiition of food of these fish and there is no satisfactory foundation for the opinion that sculpins are dangerously predators of the eggs and larvae of salmonids.

Linki:

http://www.bdpn.pl/dokumenty/roczniki/tom15/Art._12.pdf 

http://sfi.mnhn.fr/cybium/numeros/1995/191/03-Michel%5B191%5D5-46.pdf

http://www.pzw.org.pl/pliki/prezentacje/1395/cms/szablony/14372/pliki/003_cios.pdf

http://przyjacieleraby.pl/files/pstrag_lipien/PiL%201-23/PiL_nr_07___4_94.pdf

http://www.bialaprzemsza.pl/scios/PL44.pdf 

http://limnol.biol.uw.edu.pl/zhuw_pl/pub/kosmos1999/roz13/roz13.htm