Suplement CXXIII

Ciepielewski W. 1981. Population of pike (Esox lucius L.) in pond type lake Warniak in 1969-1978.  Ekol. pol. 29: 35-51.

6. SUMMARY

In 1969-1978 observations were carried on pike population intensively exploited in the shallow Lake Warniak of natural pond type. Special seine net was constructed. The catches were made three times in autumn of each year. Numbers of caught fish and their mean weight are given in Table I. The data show that the catastrophic reduction of pike population took place in 1977 and 1978. Mainly pikes of the class of size 34-42 cm (Fig. 1) were caught, ussually 2-3 years old (Fig. 2).

Detailed numbers of each age group, obtained in autumn catches (Table II) were used to estimate minimal numbers (NmT) of particular annuals occurring in the lake before the autumn catches and to estimate the virtual populations (Table III). Following numbers of virtual populations (VT) were obtained:

Years of
catches 1969 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977
VT            1233  338 1027 1414  2238  900    70   777    74

These estimations do not include age group I. The year classes differed over 4 times in numbers. Data in Tables III, IV and V have been used for calculations of biomass, production and P : B. Results of calculations of above population parameters are given in Table IV; they show that biomas B of pike in Lake Warniak fluctuated from 10.0 to 40.6 kg • ha-1 • year-1. Production P in years, when 2—3 years old fish dominate in the caught population, is high and even exceeds the mean biomass, P : B is the lowest in years when populations consisted of few numerous year classes (e.g. 1975 — P : B = 0,47).

The sex ratio in dominant age groups of the population (II, III, IV) was estimated as 1 : 1. In older, not numerous age groups, the females prevailed (Table VII).

In 1969-1976 pike populations in Lake Warniak had on the average from 66000 to 206000 eggs per 1 ha (Table VIII). Whereas many times smaller egg deposits produced year classes 1970 and 1971 which after two growth seasons were more numerous than classes 1973 and 1974 — produced from several times more  numerous egg deposits (Table IX). Not many individuals survive to the age of 2 years. During the period examined this age was attained by 0.019 to 1.3‰ of individuals of given class as compared to the numbers of eggs.

The change of living conditions of pike in Lake Warniak, caused by the disappearance of submerged vegetation, was probably the main reason for catastrophic decrease in population numbers. It seems that even without exploitation the numbers of pike population in Lake Warniak would be reduced. Young classes not having enough of vegetation in the shallow littoral would have bad living conditions and thus be subject to greater pressure of predators. Intense exploitation accelerated only the process of pike disappearance in Lake Warniak.

In lakes of natural pond type with a bottom overgrown with submerged vegetation the intensively caught pike populations are sufficiently numerous for the appearance under favourable conditions of a „strong” year class from the egg deposits.

The present decrease in catches of pike all over Poland (Fig. 3) cannot be only explained by the increasing intensity of catches of this predator by fishermen or anglers. It seems that the worsening every year reproduction conditions and the  advancing cutrophicalion of small water bodies arc probably the main causes for the decrease of pike population in Poland. Intense storking of small lakes with phytophagous fish and carp, as is the case of Lake Warniak, may cause changes in the lake biocenosis and the disappearance of pike and other autochthonous species (tench, crucian carp). Nevertheless, these phenomena can be controlled.

7. POLISH SUMMARY.

W latach 1969-1978 prowadzono obserwacje nad intensywnie eksploatowaną populacją szczupaka w płytkim jeziorze Warniak o typie stawu naturalnego. Połowów dokonywano za pomocą specjalnie skonstruowanej do takiego zbiornika przywłoki. Odłowy przeprowadzano jesienią każdego roku trzykrotnie. Liczby odłowionych ryb i ich średni ciężar podano w tabeli I. Z danych tych wynika, że katastrofalny spadek połowów szczupaka nastąpił w latach 1977 i 1978. Odłowione osobniki to głównie szczupaki w klasie długości 34-42 cm (rys. 1) i zwykle 2-3-letnie (rys. 2).

Szczegółowe liczebności poszczególnych grup wieku, uzyskane z połowów jesiennych (tab. II) posłużyły do oceny minimalnych liczebności (NmT) poszczególnych roczników, które występowały w jeziorze przed odłowami jesiennymi, oraz do oceny populacji wirtualnych (tab. III). Uzyskano następujące liczebności populacji wirtualnych (VT):

Lata połowów 1969 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977
VT                      1233  338 1027 1414  2238  900     70   777    74

W przedstawionych szacunkach nie uwzględniono osobników grupy wieku I. Liczebności roczników różniły się między sobą ponad czterokrotnie.

Do obliczeń biomasy, produkcji i P : B wykorzystano dane przedstawione w tabelach III, IV i V. Wyniki obliczeń wyżej wspomnianych parametrów populacji przedstawiono w tabeli VI. Z uzyskanych wyników obliczeń wynika, że biomasa B szczupaka w jeziorze Warniak wahała się od 10,0 do 40,6 kg • ha-1 •  rok-1. Produkcja P w latach, w których dominują w populacji łownej ryby 2- i 3-letnie, jest wysoka i przewyższa nawet średnią biomasę. Wartość P : B jest najmniejsza w latach kiedy populacje składały się z kilku liczebnych roczników (np. 1975 r. — P : B = 0,47).

Stosunek płci w dominujących grupach wieku w populacji (II, III, IV) oceniono na 1 : 1. W starszych, mało liczebnych grupach wieku przeważały samice (tab. VII).

Oceniono, że populacje szczupaka w jeziorze Warniak w latach 1969-1976 składały przeciętnie od 66 000 do 206 000 ziarn ikry na 1 ha (tab. VIII). Z wielokrotnie mniejszych ilości złożonych ziarn ikry pojawiły się roczniki 1970 i 1971, które po dwóch sezonach wzrostu były bardziej liczebne niż roczniki 1973 i 1974 pochodzące z wielokrotnie liczniejszych złóż ziarn ikry (tab. IX). Do wieku dwóch lat dożywa tylko znikoma liczba osobników. Wiek ten w badanym okresie osiągnęło 0,019 do l,3‰ osobników z danego rocznika w porównaniu z ilością złożonej ikry.

Zmiana warunków bytowania szczupaka w jeziorze Warniak, spowodowana zanikiem roślinności zanurzonej, była prawdopodobnie główną przyczyną katastrofalnego spadku liczebności populacji. Wydaje się, że nawet bez eksploatacji liczebność populacji szczupaka w jeziorze Warniak uległaby  redukcji. Młode roczniki z powodu braku roślinności w płytkim litoralu nie miałyby dogodnych warunków bytowania – podlegałyby większej presji drapieżników. Intensywna eksploatacja przyspieszyła tylko proces zaniku populacji szczupaka w zbiorniku.

W jeziorach o typie stawu naturalnego z dnem pokrytym roślinnością zanurzoną, populacje szczupaka podlegające intensywnemu wyłowowi są wystarczająco liczebne, aby ze składanej corocznie ikry pojawił się w sprzyjających warunkach „silny” rocznik.

Obecnego spadku połowów ogólnopolskich szczupaka (rys. 3) nie można tłumaczyć tylko wzrastającą intensywnością odłowów tego drapieżnika przez rybaków czy wędkarzy. Wydaje się, że pogarszające się z roku na rok warunki rozrodu oraz postępująca eutrofizacja małych zbiorników są prawdopodobnie głównymi przyczynami spadku pogłowia szczupaka w Polsce. Intensywne zarybianie małych jezior rybami roślinożernymi i karpiem, tak jak w przypadku jeziora Warniak, może spowodować zmiany w biocenozie jeziora i zanik szczupaka oraz innych gatunków autochtonicznych lin, karaś). Zjawiska te mogą być jednak kontrolowane.

*

*                                              *

Ciepielewski W. 1990. Long term changes in fish catches, biomass and production of some exploided fish species in heated lakes near Konin. Ekol. Pol. 38, 2, 123-161.

LONG-TERM CHANGES IN FISH CATCHES,
BIOMASS AND PRODUCTION OF SOME EXPLOITED FISH
SPECIES IN HEATED LAKES NEAR KONIN

6. SUMMARY

Analyses of fisherman catches in the lakes of the Konin complex (Fig. 1) were made for the period of 1951 — 1986. Age structures and abundance were estimated of exploited populations of bream and roach in 1965 — 1986, the two species making up the bulk offish caught by fisherman. Moreover, estimates were made of biomass and production of the exploited populations of the two examined species. There were also examined changes in the yield of catches of two predators, i.e. pike-perch and pike, the species being considered sensitive to habitat changes. Due to diverse thermal conditions in the lakes, the studies distinguished three periods, namely, the first period (I) till 1958 — unheated lakes, the second (II) — 1959—1970 — when not all the lakes were subject to heating and the third (III) — lasting up till now, when all the lakes were heated and water turnover was the most intensive. The age of fishes was calculated from scales. Estimated mortality rate of bream and roach was presented in Table 1 and 2. Species composition of fish in fisherman catches in the complex of Konin lakes has not been changed over the last 35 years (Table 3). The following species have been considered economically significant (the yield of catches having exceeded 1 kg ∙ ha-1 ∙ yr-1): bream, roach, pike, pike-perch, eel. Pike and pike-perch were only sporadically caught in the eighties. Also herbivorous fishes coming from stocking occurred in catches. The yield of fish of autochthonous species increased in directly heated lakes in the period after lakes began to be heated (the II period), e.g. by 66% in Licheńskie, by 34% in Pątnowskie whereas it decreased in the least heated lakes: by 42% in Mikorzyńskie and by 12% in the Ślesińskie Lake. After all the lakes had been included into cooling system of heat and power plants (the III period), the yield of catches was noted to dwindle in all the lakes, the drop being the most apparent in the last six years of the analyzed period (Fig. 2). The prevailing species in the fisherman catches was bream, however, its yield was much diversified. The yield of bream catches depended on the contribution of M and S assortments, in the II and III period in particular. In the eighties in the II period there was recorded a a decrease in the yield of bream of all the weight assortments in all the lakes of the complex (Fig. 3). Total catches of roach were also marked for a pronounced dynamics of changes. Outstandingly high yield of roach from the Ślesińskie, Mikorzyńskie and Pątnowskie Lake in certain years resulted from large contribution of S assortment roach to the catches (Fig. 4). Procentage contribution of bream and roach of L assortment to the total yeld of these species in the Ślesińskie, Mikorzyńskie, Pątnowskie and Licheńskie Lake differed in the analyzed time. In the fifties, sixties and seventies, percentage contribution of L assortment bream to catches was higher than that of roach. Since 1980 catches of L assortment roach were greater than the yield of bream of L assortment (Fig. 5). The yield of pike-perch catches in the I period was greater than of pike, ranging, on the average, 2 — 3 kg ∙ ha-1 ∙ yr-1. The yield of pike catches amounted to about 1 kg ∙ha-1∙yr-1. Afterlake heating (the II period) catches of pike-perch initially increased in directly heated lakes (Licheńskie) and decreased in the others. In the III period the yield of pike-perch diminished in all the lakes. The yield of pike in the II period was approximately the same as in the I period. Only in the Ślesińskie Lake pike catches were greater by 61%. In the III period the yield of pike in all the lakes dwindled to less than 0.5 kg ∙ ha-1 ∙ yr-1 (Fig. 6).

Catches of bream and roach were notably dominated by one or two age groups. Since 1971, in case of bream and roach alike, young specimens prevailed in the catches (Figs. 7, 8). The results of estimates of virtual populations of bream and roach made for all the lakes of the complex revealed an increase in abundance of exploited populations in the first years after lake heating (Fig. 9). Abundance of virtual populations of bream and roach diminished from its maximal value of several hundred specimens to 1 ha down to a couple of specimens to 1 ha in the latter half of the eighties. An estimated mean biomass and biological production of bream exceeded 30 kg ∙ ha-1 ∙ yr-1 and was, on the average, higher than of roach. Fisherman catches of bream usually did not surpass the value of annual biological production, which accounted for 60 — 70% of biomass. In case of roach the yield of catches was not higher than production only in years of maximal biomass, except for the Ślesińskie Lake (Figs. 10, 11).

A decrease in biomass of fish of autochthonous species in the lakes of Konin complex proceeding since the mid-eighties, seems to be a permanent character, in the directly and regularly heated lakes in particular. Total yield of catches amounts presently (1987—1988) to less than 10 kg ∙ ha-1 ∙ yr-1. Predators (pike and pike-perch) are no longer of any economic significance.

7. POLISH SUMMARY

W latach 1951 — 1986 dokonano analizy połowów przemysłowych ryb w jeziorach kompleksu konińskiego (rys. 1). Oceniono strukturę wiekową i liczebność eksploatowanych populacji leszcza i płoci w latach 1965— 1986; gatunki te stanowiły podstawową masę ryb odławianych przez rybaków. Ponadto oszacowano biomasę i produkcję eksploatowanych populacji tych gatunków. Przeanalizowano zmienność połowów dwóch drapieżników, sandacza i szczupaka, które są uważane za gatunki wrażliwe na zmiany środowiska. Ze względu na zróżnicowanie termiczne jezior, wyróżniono trzy okresy w czasie prowadzenia obserwacji: okres I — do roku 1958 — jeziora nie podgrzewane, okres II — lata 1959—1970 — nie wszystkie jeziora były podgrzewane, okres III — trwajacy do chwili obecnej — wszystkie jeziora są podgrzewane i zachodzi intensywniejsza wymiana wody. Wiek ryb oceniono na podstawie łusek. Śmiertelność leszcza i płoci przedstawiono w tabelach 1 i 2. Skład gatunkowy ryb w połowach rybackich w kompleksie jezior konińskich w okresie ostatnich 35 lat nie uległ zmianom (tab. 3). Znaczenie gospodarcze (połów powyżej 1 kg∙ha-1∙yr-1) mają takie gatunki jak: leszcz, płoć, szczupak, sandacz, węgorz. W latach osiemdziesiątych sandacza i szczupaka odławiano sporadycznie. W połowach notowano również obecność ryb roślinożernych, pochodzących z zarybienia. Po podgrzaniu wód (okres II) odłowy ryb gatunków autochtonicznych w kompleksie jezior wzrosły w zbiornikach bezpośrednio ogrzewanych, np.: w J. Licheńskim o 66%, J. Pątnowskim o 34%, natomiast spadły w najmniej ogrzewanych: w J. Mikorzyńskim o 42% i J. Ślesińskim o 12%. Po włączeniu wszystkich jezior do obiegu chłodzącego (okres III) obserwowano spadek połowów we wszystkich zbiornikach, widoczny szczególnie w ostatnich 6 latach analizowanego okresu (rys. 2). Leszcz przeważał w połowach  przemysłowych. Jego odłowy cechowała duża zmienność. O wysokości połowu leszcza decydowały odłowy sortymentów M i S, szczególnie w II i III okresie. Jednak w latach osiemdziesiątych III okresu obserwowano spadek odłowów leszcza wszystkich klas wielkości we wszystkich zbiornikach kompleksu (rys. 3). Całkowite odłowy płoci charakteryzowały się również dużą dynamiką zmienności. Wyjątkowo wysokie połowy płoci w jeziorze Ślesińskim, Mikorzyńskim i Pątnowskim, w niektórych latach były spowodowane głównie odłowem płoci sortymentu S (rys. 4).

Udział procentowy leszcza i płoci sortymentu L w całkowitych odłowach tych gatunków z jezior: Ślesińskiego, Mikorzyńskiego, Pątnowskiego i Licheńskiego zmieniał się w analizowanym okresie. W latach 50-tych, 60-tych i 70-tych udział procentowy leszcza L w połowach był większy niż płoci. Po 1980 r. odłowiono procentowo więcej płoci L (rys. 5).

Połowy sandacza w I okresie były wyższe niż szczupaka i wynosiły przeciętnie 2 — 3 kg ∙ ha-1 ∙ r-1. Połowy szczupaka wynosiły około 1 kg ∙ ha-1 ∙ r-1. Po podgrzaniu jezior (okres II) odłowy sandacza początkowo wzrosły w jeziorach bezpośrednio ogrzewanych (Jez. Licheńskie), w innych spadły, a w III okresie spadły we wszystkich zbiornikach. W II okresie odłowy szczupaka kształtowały się na podobnym poziomie jak w I. Wyższy odłów o 61 % zanotowano jedynie w Jez. Ślesińskim. Jednak w III okresie we wszystkich zbiornikach odłowy spadły do wartości poniżej 0.5 kg ∙ ha-1 ∙ r-1 (rys. 6).

Połowy leszcza i płoci charakteryzowały się wyraźną dominacją jednej lub dwóch grup wieku. Od 1971 r. zarówno w przypadku leszcza jak i płoci łowiono przeciętnie więcej osobników młodszych (rys. 7, 8). Szacunkowe wyniki uzyskane ze wszystkich jezior kompleksu wykazały wzrost liczebności populacji wirtualnych w eksploatowanych populacjach w pierwszych kilku latach po rozpoczęciu podgrzewania jezior (rys. 9). Liczebność populacji wirtualnych leszcza i płoci zmniejszyła się z wartości maksymalnych (kilkaset osobników na 1 ha) do wartości kilku osobników na 1 ha w drugiej połowie lat osiemdziesiątych. Oceniono, że średnia biomasa i produkcja biologiczna leszcza przekraczała 30 kg ∙ ha-1 ∙ r-1 i przeciętnie była wyższa niż płoci. Połowy rybackie leszcza na ogół nie przekraczały wartości rocznej produkcji biologicznej, która stanowiła 60 — 70% biomasy. Połowy płoci natomiast, we wszystkich jeziorach z wyjątkiem Ślesińskiego nie przekraczały wartości produkcji tylko w latach maksymalnych wartości biomasy (rys. 10, 11).

Spadek biomasy ryb gatunków autochtonicznych w jeziorach kompleksu, widoczny od połowy lat osiemdziesiątych, wydaje się być zjawiskiem trwałym, szczególnie w jeziorach bezpośrednio i stale podgrzewanych. Obecne połowy całkowite (lata 1987-1988) wynoszą przeciętnie poniżej 10 kg ∙ ha-1 ∙ r-1. Drapieżniki (szczupak i sandacz nie mają znaczenia gospodarczego.

*

*                                              *

Ciepielewski, W. 1973: Experimentally increased fish stock in the pond type lake Warniak. III. Biomass and production of pike (Esox lucius L.). Ekol. Pol., 21(29): 445-463.

DISCUSSION OF RESULTS AND CONCLUSIONS

It seems, that the mean biomass of pike in 1969 (estimated as over 20 kg/ha) may be also true for the two preceding years. The mortality rates show that in the fifth and sixth year of life the pike in lake Warniak are strongly reduced in number. The control catches in particular, years (with the exception of autumn 1969) reduced the population number to a small extent. Every year of investigations slightly more than 500 individuals (varying in size, mainly at the 0+ age) were caught. Therefore it can be assumed that the main reason of the reduction in number of pike population in the lake was the natural mortality rate. The consumption estimated as 100 kg/ha/year allows the assumption that the production of fish being pike food (roach, perch) is large in lake Warniak. If (Zawisza and Ciepielewski 1973) the mean biomass of fish per 1 ha of lake does not exceed 150 kg, and the biomass of benthophages is about 50 kg/ha, then it will not be an exaggeration to say that the pike consumes an amount of fish equal to the mean biomass of species composing its food (at an assumed value of food coefficient). This means that almost the entire production of roach and perch population is used for biomass increase of pike population. The data presented here on the pike population in lake Warniak is briefly shown as follows: 1) The reliability of age reading for pike from lake Warniak judging by scales is over 90%; 2) The obtained abundance distributions of different age groups would point to the following mortality rate of pike in lake Warniak: a) age groups II-IV have identical annual mortality rates of 56%, b) age groups V-VI have a high, exceeding 70% mortality rate, c) seven years and older individuals have a mortality rate of about 45%; 3) It seems that the great reduction in number of pike in the fifth and sixth year of life may be explained by the natural mortality rate; 4) The P/B value in discussed age groups in pike population is similar to those estimated by other authors for this predator; 5) The mean biomass of pike per 1 ha of lake Warniak in 1969 was 22.3 kg, production is 13.8 kg, i.e. 1.38 g/m²/year; 6) The consumption of pike population was about 10 g/m²/year;(at a food coefficient of 7.5).

The estimated consumption value allows the assumption that almost the total roach and perch population production which are the basic food components for pike in lake Warniak, is consumed by this predator.

EKSPERYMENTALNE ZWIĘKSZENIE OBSADY RYB
W STAWOWYM JEZIORZE WARNIAK
III. BIOMASA I PRODUKCJA SZCZUPAKA (ESOX LUCIUS L.)

Streszczenie

W związku z przeprowadzonym w latach 1967—1969 w jeziorze Warniak eksperymentem, dotyczącym wpływu zwiększonej obsady ryb (introdukcja karpia i leszcza do zbiornika — Zawisza i Ciepielewski 1973) na biocenozę jeziora, zrodziła się konieczność ograniczenia liczebności drapieżców w jeziorze.

W jeziorze Warniak (powierzchnia 38,4 ha, średnia głębokość 1,5 m) dominującym drapieżnikiem jest szczupak. Jest on jedynym drapieżnikiem, który zagraża wpuszczonemu do zbiornika kroczkowi karpia czy „dłoniakowi” leszcza. Dlatego też przez cały okres trwania eksperymentu odławiano szczupaka co miesiąc, z wyjątkiem okresów występowania pokrywy lodowej na jeziorze. Połowów dokonywano za pomocą agregatu elektrycznego i małej przywłoki (40 m długość skrzydła). Ostatni połów jesienny w latach 1967 i 1968 przeprowadzono za pomocą tej samej przywłoki o większym (3-krotnie) skrzydle. Przypuszczając, że po suchym i upalnym lecie 1969 r. w zimie w jeziorze wystąpi „przyducha”, jesienią tegoż roku odłowiono zbiornik tą samą przywloką o przedłużonym do 300 m skrzydle. Ponieważ, jak wykazały przeprowadzone obserwacje (Ciepielewski 1970), szczupak jest gatunkiem, który jest rozmieszczony w zbiorniku prawie równomiernie, to przy intensywnym połowie tak skonstruowaną przywłoką jest duże prawdopodobieństwo odłowu prawie całej populacji szczupaka. Tym samym można pokusić się o ocenę (przybliżoną) biomasy i produkcji tego gatunku w zbiorniku, nie uciekając się do takich metod, jak spuszczenie wody z jeziora czy trucie ryb.

Do oznaczenia wieku szczupaka użyto łusek. Z przedstawionych w tabeli I danych wynika, że wiarygodność odczytu wieku wynosi ponad 90% (22 prawidłowe odczyty na 24 dokonane). U wszystkich osobników szczupaka łuski pobierano z jednego miejsca na ciele (nad płetwami brzusznymi i linią boczną), gdyż jak wskazują dane zestawione w tabeli II, różne miejsca pobierania łusek mogą być źródłem błędnego odczytu wieku.

Średnie tempo wzrostu długości ciała i ciężaru (fig. 1) obliczono z pomiarów bezpośrednich, z prób zebranych jesienią w latach 1966—1969. Śmiertelność obliczono z krzywej połowu (fig, 2), Oceniono, że grupy wieku II—IV mają jednakową śmiertelność roczną wynoszącą 56%, grupy wieku V—VI mają wysoką, bo ponad 70% śmiertelność, osobniki siedmioletnie i starsze mają śmiertelność wynoszącą ok. 45%.

Średnią biomasę i produkcję (tab. V) obliczono według metody podanej w podręcznikach Rickera (1958, 1968). Średnia biomasa szczupaka przypadająca na 1 ha jeziora Warniak wynosiła w 1969 r. 22,3 kg, natomiast produkcja — 13,8 kg, tj. 1,38 g/m²/rok.

Konsumpcja populacji szczupaka wynosiła ok. 10 g/m²/rok (przy współczynniku pokarmowym 7,5). Oceniona wartość konsumpcji pozwala przypuszczać, że prawie cała produkcja populacji płoci i okonia, gatunków stanowiących zasadniczy składnik pokarmu szczupaka w jeziorze Warniak (tab. VI), jest wyżerana przez tego drapieżnika.

2014/04/07 | Supplementum

Suplement CXXII

PREJS A. & H. JACKOWSKA. 1978. Lake macrophytes as the food of roach (Rutilus rutilus L.) and rudd (Scardinius erythrophthalmus L). I. Species composition and dominance relations in the lake and food. Ekologia Polska, 26(3): 429-438.

4. SUMMARY

The significance of submerged macrophytes in the food of different size classes of roach and rudd from three eutrophic Masurian lakes was investigated.

The contribution of macrophytes to the food of roach from lakes Bełdany and Mikołajskie did not exceed, on average, 35% of the total weight of food, whereas 90% in Lake Warniak (Table I). The contribution of macrophytes to the food of rudd increased together with the size of fish; it did not exceed 15% for individuals less than 7 cm in body length, whereas it reached 85—99% of total weight of food for individuals over 16 cm in body length (Table II).

In the food of roach, among macrophytes consumed, Elodea canadensis dominated. Also significant were: Characeae and Ceratophyllum demersum in Mikołajskie Lake, C. demersum and Potamogeton pectinatus in Lake Warniak (Table. III). In the food of rudd from lakes Mikołajskie and Warniak E. canadensis dominated, whereas in that of rudd from Lake Bedłany — C. demersum and E. canadensis (Tables IV—VI). There were no essential differences in the composition and dominance structure of macrophytes consumed by different size classes of fish examined (Tables IV, VI). Also the number of macrophyte species found in the guts of fish of different size did not vary. On average, in one intestine there were fragments of 2—3 species of macrophytes.

Both, roach and rudd, use as food the majority of species of submerged macrophytes occurring in sufficiently high densities. They utilize them to a various extent, frequently not corresponding to their real significance in the environment, but it is difficult to find an absolute proof for a distinct preference or avoidance of one of them. The food lacks some species, even those that are relatively abundant, which seems to be due first of all to their limitet availability in the mechanical (e. g. Potamogeton lucens) or chemical (Batrachium circinatum) sense.

5. POLISH SUMMARY

Badano znaczenie makrofitów zanurzonych w pokarmie różnych grup wielkości płoci i wzdręgi z trzech eutroficznych jezior mazurskich.

Udział makrofitów w pokarmie wzdręgi wzrastał wraz z wielkością ryb; u osobników o długości ciała poniżej 7 cm nie przekraczał 15%, powyżej 16 cm sięgał 85-99% ciężaru całego pokarmu (tab. II).

W pokarmie płoci, wśród konsumowanych makrofitów, dominowała Elodea canadensis. Ponadto istotne znaczenie miały: w Jeziorze Mikołajskim — Characeae i Ceratophyllum demersum, w jeziorze Warniak — C. demersum i Potamogeton pectinatus (tab. III). W pokarmie wzdręgi z jezior Mikołajskie i Warniak dominowała E. canadensis, zaś w pokarmie wzdręgi z jeziora Bełdany C. demersum i E. canadensis (tab. IV— VI). Nie stwierdzono zasadniczych różnic w składzie i strukturze dominacji makrofitów stanowiących pokarm różnych klas wielkości badanych ryb (tab. IV, VI). Nie różniła się także liczba gatunków makrofitów znajdowanych w jelitach ryb różnej wielkości. Średnio w jednym jelicie znajdowano fragmenty 2— 3 gatunków makrofitów.

Stwierdzono, że płoć i wzdręga wykorzystują jako pokarm większość gatunków makrofitów zanurzonych, występujących w odpowiednio dużych zagęszczeniach. Wykorzystują je w różnym stopniu, niejednokrotnie nie odpowiadającym ich rzeczywistemu znaczeniu w środowisku, trudno jednak znaleźć niepodważalne dowody na wyraźne preferowanie lub unikanie któregoś z nich. Brak w pokarmie pewnych gatunków, nawet stosunkowo licznie występujących, jest — jak się wydaje — związany przede wszystkim z ich ograniczoną dostępnością w w sensie sensie mechanicznym (np. Potamogeton lucens) lub ich właściwościami chemicznymi (Batrachium circinatum).

*

*                                *

PREJS A. 1978. Lake macrophytes as the food of roach (Rutilus rutilus) and rudd (Scardinius erythrophthalmus) II. Daily intake of macrophyte food in relation to body size offish. Ekologia Polska, 26: 537-553.

5. SUMMARY

The aim of the paper was to determine the daily consumption of macrophytes by roach and rudd which was  determined in two ways: direct measurements under laboratory conditions and the „passage rate” method based on data on the amount of food in intestines and the number of intestine fillings in 24 hours.

The daily ration of fish of a body length 11.0-14.6 cm fed with Lemna trisulca in the laboratory ranged from 8 to 18% of fresh body weight (Table I).

Information about the amount of macrophyte food in intestines was provided by field material (Fig. 1); the number of intestine fillings over 24 hours (Fig. 7) was determined both under laboratory conditions (investigations of passage time) (Fig. 4) and field conditions (studies of diurnal rhythm of feeding) (Figs. 5, 6). On the basis of these data the macrophyte consumption per 1 g fish body was found to decrease linearly with the growth of fish. In the version considered as probable under natural conditions this means a decrease from 15.5% for fish of a body length 11 cm to 7.7% fresh body weight for fish of 24 cm in length (Fig. 8).

6. POLISH SUMMARY

Cel pracy, którym było ustalenie wielkości dobowej konsumpcji makrofitów przez płoć i wzdręgę, osiągnięto dwiema drogami: przez bezpośrednie pomiary w warunkach laboratoryjnych oraz przez zastosowanie metody „passage rate” opierającej się na podstawie danych o ilości pokarmu w jelitach i liczbie napełnień jelit w ciągu doby.

Racja dobowa ryb o długości ciała 11.0-14.6 cm karmionych w laboratorium Lemna trisulca wahała się w granicach 8-18% świeżej masy ciała (tab. I).

Informacji o ilości pokarmu makrofitowego w jelitach dostarczyły materiały terenowe (rys. 1); liczbę napełnień jelit w ciągu doby (rys. 7) ustalano zarówno w warunkach laboratoryjnych (badania czasu pasażu) (rys. 4) jak i w warunkach terenowych (badania rytmu dobowego w odżywianiu się) (rys. 5, 6). Na podstawie tych danych stwierdzono, że konsumpcja makrofitów w przeliczeniu na 1 g maleje liniowo wraz ze wzrostem wielkości ryb. W wersji uznanej za prawdopodobną w warunkach naturalnych oznacza to spadek od 15.5% dla ryb o długości ciała 11 cm do 7.7% świeżej masy ciała dla ryb o długości 24 cm (rys. 8).

*

*                                *

Prejs, A. 1973. Experimentally increased fish stock in the pond type lake Warniak. IV. Feeding of introduced and autochthonous non-predatory fish. Ekol. Pol. 21: 465—505.

 

EKSPERYMENTALNE ZWIĘKSZENIE OBSADY RYB W STAWOWYM JEZIORZE WARNIAK
IV. ODŻYWIANIE SIĘ INTRODUKOWANYCH
I AUTOCHTONICZNYCH RYB NIEDRAPIEŻNYCH

Streszczenie

Pracę wykonano w ramach eksperymentu polegającego na introdukcji do płytkiego eutroficznego jeziora karpia i leszcza. Miał on na celu z jednej strony uchwycenie wpływu poważnie zwiększonej i zmienionej obsady ryb na biocenozę zbiornika, z drugiej zaś względy praktyczne związane z gospodarką rybacką.

Celem badań odżywiania się ryb niedrapieżnych było: 1) określenie składu pokarmu ryb introdukowanych (w szczególności karpia) i dominujących autochtonicznych gatunków niedrapieżnych (lin, karaś i płoć); 2) ocena intensywności żerowania badanych gatunków; 3) analiza stosunków pokarmowych wśród zmienionego przez introdukcję nowych gatunków zespołu ryb niedrapieżnych, zmian tych stosunków pod wpływem  zwiększającej się w kolejnych latach obsady ryb oraz ewentualnych zmian zasobności bazy pokarmowej.

Stwierdzono, że karp, leszcz i lin odżywiały się w głównej mierze fauną denną i fauną zasiedlającą makrofity, karaś — zooplanktonem, płoć natomiast zdecydowanie preferowała pokarm roślinny (fig. 6). Największą zbieżnością pokarmu charakteryzowały się karp i lin. Pokarmem wykorzystywanym najsilniej przez te gatunki były Chironomidae, Trichoptera i Mollusca, stanowiące przez cały okres badań ok. 50% ciężaru pokarmu.

Czas pasażu niezbędny do analizy intensywności żerowania (wyrażonej ilością ilością pokarmu spożytego przez rybę w ciągu doby) badanych ryb określano na podstawie danych piśmiennictwa (przeważnie dane laboratoryjne) i danych własnych uzyskanych w eksperymencie w warunkach bliskich naturalnym. Stosując wskaźnikowe ilości pokarmu sztucznego (granulat białkowy) ustalono, że porcja pokarmu naturalnego (Chironomidae, Cladocera, Copepoda, glony) w temperaturze 19°C przesuwała się przez jelito karpia (osobniki o ciężarze 150 g) w średnim czasie 7,5 godz.

Stwierdzono, że okresem najwyższej intensywności żerowania badanych gatunków ryb było lato (fig. 4—5). Jesienią (październik), przy temperaturze wody ok. 10°C, intensywność odżywiania się większości gatunków gwałtownie spadała. Stosunkowo intensywnie w tym okresie żerował tylko karp, u którego spadek ilości pokarmu do minimum obserwowano dopiero w listopadzie, przy temperaturze wody ok. 4°C. Karp pod względem intensywności żerowania przewyższał wszystkie współbytujące z nim gatunki.

Stosunki pokarmowe wśród przekształconego przez introdukcję nowych gatunków zespołu ryb ulegały zmianom w ciągu kolejnych lat badań (fig. 2). Polegały one zarówno na zmianach składu pokarmu, jak i intensywności odżywiania się. Zmiany składu pokarmu były najbardziej widoczne u karpia i lina. Obserwowano zmniejszanie się znaczenia grup dominujących w ich pokarmie w pierwszym roku eksperymentu (Chironomidae, Mollusca), wzrost udziału skorupiaków planktonowych oraz larw Ephemeroptera i Odonata. Równocześnie zmniejszała się intensywność żerowania poszczególnych gatunków. W 1969 r., ostatnim roku badań, była ona niższa w stosunku do 1967 r. w przypadku karpia i karasia o blisko 50%, w przypadku lina o 12%.

Ponadto stwierdzono wpływ zarażenia karpi (posocznica — Septicaemia haemorhagica cyprinorum) i linów (Asymphlodora tincae) na intensywność żerowania. Ilość pokarmu spożytego przez ryby zarażone była trzy do czterech razy mniejsza niż konsumowanego przez ryby zdrowe.

Wykazano, że w okresie badań najintensywniej wyżerane przez ryby były zespoły fauny dennej i fauny zasiedlającej makrofity, w mniejszym stopniu zespół zooplanktonu i w minimalnym zespoły roślinne, Obliczono, że w ostatnim roku eksperymentu (1969 r.) gatunki introdukowane (karp i leszcz) wyżerały ok, 60% biomasy bentosu i fauny zasiedlającej makrofity oraz ok. 30% biomasy zooplanktonu konsumowanych przez cały zespół ryb niedrapieżnych.

Opierając się na występowaniu w pokarmie ryb organizmów traktowanych jako wskaźnikowe dla określonych części jeziora uzyskano dane świadczące o zróżnicowaniu ich żerowisk (tab. IX). Podstawowymi żerowiskami karpia, lina, karasia i płoci były płytkie (do 2 m głębokości), silnie porośnięte roślinnością  zanurzoną partie zbiornika. Ryby te penetrowały także, choć w mniejszym stopniu, strefę pobrzeża i strefę najgłębszą. Podstawowym miejscem żerowania leszcza była strefa najgłębsza (poniżej 2 m głębokości); gatunek ten penetrował takie część zbiornika silnie porośniętą roślinnością zanurzoną, nie żerując jednak w pobrzeżu. W lecie, ze względu na niski stan wody i deficyty tlenu, pobrzeże było praktycznie niedostępne dla penetracji ryb.

2014/04/04 | Supplementum

Suplement CXXI

Penczak, T., Zalewski, M. 1974. Distribution of fish number and biomass in barbel region of the river and the adjoining old river-beds. Ekol. Pol. 22, 107-119.

6. SUMMARY

The material for research has been obtained using an electric fishing gear with a fully wave rectified current and also load-in-net and guiding-barier nets, with which the chosen zones of the river were fenced off.

The section of the meandering Pilica river (barbel region) up and downstream from the mouth of Czama river near Sulejow (158.0 km of the Pilica river) was investigated in July 16—28, 1971 making use of analyses determining the water pollution for the same period.

In estimations of numbers and biomass of fish the river bed was not treated as a whole. In the cross-section the following zones were distinguished: 1) concave bank — current line, 2) convex bank — zone with a less visible water flow, 3) middle zone of the river bed between the two mentioned zones with shallows, sandbanks and sand islands which in the longitudinal section is followed by 4)zone of current transition – shallow. These four zones were treated as a basic fragment repeated on the whole river course. The old river beds found in the examined part of river valley were also investigated and divided according to their connection with the river into: 1) old river beds joining the river at mean water levels and 3) old river beds flooded by the river during floods, usually found at the valley edge (the oldest). The places of catches are described in Table I.

Taking into consideration the proportion and total of all 4 distinguished zones the average number of fish amounted to 300—400/ha. About 90% of all fish live only in two zones — concave and convex bank — where their mean number was estimated as 600/ha (Tab. II).

The weight ratios in the mentioned river zones are presented in Table III. Taking into consideration the entire fragment of the river bed the average biomass was estimated as 90—100 kg/ha.

In the old river beds the thunder-fish and pike are the outstanding populations as concerns numbers and weight In old river beds of an eutrophic character (cut from the river), besides the two mentioned species, crucian carp, common bullhead, rudd and perch are the dominants or subdominants. In old river beds periodically joining the river considerable numbers of tench, bream and ide are found. In old river beds constantly joining the river the fish stock is qualitatively the most abundant and among them the rheophile species. The numbers and biomass of fish per ha in 3 types of old river beds are given in Table III.

The fact that in trout rivers due to activities of man the disappearing indicatory species (barbel region: barbel, chub and hotu) leave unproductive (empty) areas in the river, which frequently can not be populated by other species, has been confirmed. The roach appearing in these empty places in the barbel region is of very little economical significance.

7. POLISH SUMMARY (STRESZCZENIE)

Materiały do pracy zbierano przy użyciu agregatu na prąd dwupołówkowy wyprostowany, posługując ponadto sieciami łownymi (żaki i skrzydlaki), którymi grodzono wybrane strefy rzeki.

Temat realizowano na odcinku meandrującej Pilicy (region brzany), w górę i w dół od ujścia Czarnej przed Sulejowem (158 km biegu Pilicy), w czasie od 16 do 28 lipca 1971 r., korzystając z wykonanych w tym samym terminie analiz określających stopień zanieczyszczenia wody.

Dokonując oceny liczebności ryb i biomasy, koryta rzeki nie traktowano jako całości. W profilu poprzecznym wyróżniono strefy: 1) brzeg wklęsły — linia nurtu, 2) strefa ze słabiej zaznaczonym przepływem wody – brzeg wypukły, 3) strefa koryta miedzy wymienionymi wyżej strefami, z mieliznami, przykosami i wyspami piaszczystymi, po których w profilu wzdłużnym następuje strefa (4) przejścia nurtu — przemiał. Wyliczone cztery strefy traktowano jako fragment podstawowy, powtarzający się w całości wzdłuż biegu rzeki. Zbadano także starorzecza znajdujące się w badanym odcinku doliny rzeki dzieląc je pod względem połączenia z rzeką na: 1) starorzecza kontaktujące się z rzekę bez przerwy (niedawno powstałe), 2) starorzecza łączące się z rzeką przy średnich stanach wody i 3) starorzecza zalewane przez wody z rzeki podczas silnych powodzi, położone najczęściej na skraju doliny (najstarsze); charakterystyka miejsc połowu zawarta jest w tabeli I.

W badanym fragmencie rzeki, uwzględniając proporcjonalnie i łącznie wszystkie wyodrębnione 4 strefy, stwierdzono średnio około 300—400 ryb na ha. Około 90% wszystkich ryb bytuje tylko w dwóch strefach — brzeg wypukły i brzeg wklęsły, gdzie liczbę ich określono średnio na 600 osobn./ha (tab. II).

Stosunki wagowe w wymienionych strefach rzeki przedstawione są w tabeli III. Oceniając jak uprzednio cały fragment koryta, zawartą w nim biomasę oszacowano średnio na 90—100 kg/ha.

W starorzeczu o charakterze eutroficznym (odcięte od rzeki), obok wymienionych gatunków, rolę dominantów lub subdominantów spełniają karaś, sumik karłowaty, wzdręga i okoń. W starorzeczu kontaktującym się okresowo z rzeką spotykano znaczne ilości lina, leszcza i jazia. W starorzeczu na stałe połączonym z rzeką stwierdzono najbogatszy jakościowo rybostan, a wśród nich gatunek reofilny. Liczbę i masę ryb na ha w 3 typach starorzeczy odczytać można z tabeli III.

Potwierdzono obserwowane w rzekach pstrągowych zjawisko, że w przypadku działalności człowieka ustępujące gatunki wskaźnikowe (region brzany: brzana, kleń i świnka) zostawiają nieproduktywne (puste) obszary w rzece, których często nic są w stanie zasiedlić inne gatunki. Wchodząca na te wolne miejsca płoć w regionie brzany nie ma większego użytkowego znaczenia w sensie konsumpcyjnym.

Suplement CXX

Herzenstein S. 1888. Fische. In: Wissenschaftliche Resultate der von N. M. Przewalski nach Central-Asien unternommenen Reisen. Zoologischer Theil, Wien, 3(1): i-vi + 1-91, Pls. 1-8

11. Nemachilus siluroides Herz.

[Tab. VII, fig. 1; Tab. VIII, fig. 10]

№ 7243. Fl. Chuan-che pr. Gomi 1880 (1).
№ 7244. Fl. Chuan-che pr. Gomi 1880 (1).
№ 7851. Fl. Chuan-che pr. Gomi 1880 (1) exuviae.

 D. 3/8. A. 3/5. P. 1/14. V. 1/8.

Beschreibung. Die grösste Körperhöhe, welche  7 4/5 — 6 1/9  mal in der Körperlänge enthalten ist, übertrifft 1 5/8—1 3/5 mal die postdorsale und  4 1/3 — 3 4/5  mal die kleinste Körperhöhe. Die Länge des Schwanzstieles, welche kleiner als die Kopflänge ist, wird  4 4/5 — 4 3/4 mal von der Körperlänge übertroffen; die Höhe des Schwanzstieles, welche von seiner Dicke bedeutend (mehr als 1 1/2 mal), übertroffen wird, ist  6 1/5 — 6 1/7 mal kleiner als seine Länge. Am Kopfe sind die Stirn und der Scheitel abgeflacht. Die Kopflänge übertrifft  1 2/3 — 1 1/2 mal die Kopfbreite und ist  3 9/10 – 3 4/5 mal in der Körperlänge enthalten. Der Augendurchmesser ist 9 2/7 — 9 mal kleiner als die Kopflänge und   2 7/10 – 2 2/7 mal geringer als die Breite des Interorbitalraumes. Die hinteren Nasenlöcher sind durch einen unbedeutenden Zwischenraum vom Augenrande getrennt und liegen den, mit einer kurzen, schräg abgestützten Röhre versehenen, vorderen dicht an. Der Oberkiefer besitzt keinen zahnförmigen Fortsatz. Der Unterkiefer hat einen bogenförmigen Umriss, ist bedeutend verdickt und fast senkrecht aufgerichtet. Die Lippen sind mehr oder weniger fleischig und beinahe ganz glatt. Von den Barteln reicht das vordere Paar bis zu den Mundwinkeln, das mittlere — ein wenig weiter nach hinten, das hintere — bis zur Verticale des hinteren Augenrandes oder noch ein wenig weiter. Die Entfernung von dem Anfange der Dorsale bis zur Basis der Caudale ist derjenigen von dem Anfange der Dorsale bis zu den Nasenlöchern gleich, oder erscheint um etwa 2 Augendiameter kleiner als der Abstand von dem Anfange der Dorsale bis zum Schnauzenende. Die Länge der Basis der Dorsale ist 1 2/5 – 1 1/3 mal kleiner als die Flossenhöhe und  8 2/5 — 7 4/5 mal geringer als die Körperlänge. Der letzte ungetheilte Strahl dieser Flosse ist ein wenig steif, aber nicht verdickt. Die Länge der Pectoralen wird von der Körperlänge 5 — 5 4/9 mal übertroffen; ihre Spitze wird vom 4. Strahle (von aussen gerechnet) gebildet und ihr Innenrand ist schräg abgestutzt. Die Länge der Ventralen, deren Basis kaum vor oder etwas hinter dem Anfange der Dorsale liegt, ist 6 1/3  mal kleiner als die Körperlänge; ihre Spitzen bedecken den After oder überragen denselben ein wenig. Die Länge der Basis der Anale ist 1 2/3 mal in der Flossenhöhe und  13 5/9 — 11 3/4 mal in der Körperlänge enthalten. Die ausgebreitete Caudale besitzt einen deutlichen Ausschnitt, wobei der obere Caudallappen dem unteren gleich ist oder ihn etwas an Länge übertrifft. Die Entfernung von der Basis der Schwanzflosse bis zum After übertrifft ein wenig diejenige vom After bis zu den Brustflosseuspitzen oder gleicht derjenigen vom After bis zur Mitte der Brustflossen. Die Entfernung vom After bis zum inneren Winkel der Basis der Ventralen übertrifft ein wenig die Schnauzenlänge. Die Haut ist nackt, aber an den Seiten, sowohl über, als auch unter der Seitenlinie, und auf der Oberseite des Kopfes spärlich mit ziemlich kleinen Höckerehen besetzt. Die Färbung ist auf der Unterseite silberig und geht auf den Seiten, so wie auf dem Rücken in ein helles Gelblichbraun oder Grau über. An den Seiten und auf dem Rücken stehen dunkle Flecken, welche auf dem letzteren mehr als breite Querbinden ausgesprochen sind. Kleinere unregelmässige dunkle Flecken stehen ausserdem noch auf der Rücken- und Schwanzflosse, während auf den übrigen Flossen nur schwache Spuren einer Fleckenbildung zu sehen sind. Die Fleckenzeichnung kann auch ganz blass werden. Die Schwimmblase besitzt keinen in die Bauchhöhle frei hineinragenden Abschnitt. Der Darm bildet nur eine einfache kurze Vorder— und Hinterschlinge, wobei der Scheitel der Vorderschlinge die hintere Couvexität des Magens nur wenig überragt. Die Geschlechtsunterschiede scheinen zu fehlen. Die Totallänge erreicht bis 355 mm., und zwar ist dieselbe dem abgebalgten Exemplare (№ 7851) entnommen. 1

Vergleichende Bemerkungen. Wenn sich auch unsere Art in der sehr bedeutenden Kopfgrösse und in der Kürze des Schwanzstieles einigen Formen des N. Stoliczkae und dem N. yarkandensis nähert, so ist sie doch durch einen sehr niedrigen und am Beginn dicken Schwanzstiel ausgezeichnet charakterisirt. Zugleich bietet die Kürze des Schwanzstieles bei N. siluroides, abgesehen von anderen Kennzeichen‚ ein vortreffliches diagnostisches Merkmal dar, um diese Art von N. stenurus und bombifrons zu unterscheiden.

Geographische Verbreitung. Die Originalexemplare dieser Art erbeutete N. M. Przewalski im Juni 1880 im Chuan-che, bei Gui-dui, auf einer abs. Höhe von 7000′.

2014/03/28 | Supplementum

Suplement CXIX

G. Badura, J. Kaj, B. Włoszczyński. Obserwacje nad przebiegiem i efektywnością tarła naturalnego płoci (Rutilus rutilus. L). WSR Poznań, XXII, 1964, s. 3-11

GRAŻYNA BADURA, JÓZEF KAJ, BOGDAN WŁOSZCZYŃSKI

OBSERWACJE NAD PRZEBIEGIEM I EFEKTYWNOŚCIĄ
TARŁA NATURALNEGO PŁOCI (RUTILUS RUTILUS L.)

Z Katedry Rybactwa

Wiadomości o przebiegu i efektywności tarła naturalnego naszego najpospolitszego gatunku ryby, jakim jest płoć, są dość skąpe. Przedstawione niżej wyniki, uzyskano na podstawie obserwacji, przeprowadzonych w warunkach naturalnych. Obserwacje przeprowadzono z myślą pogłębienia znajomości rozrodu tego gatunku oraz w celu praktycznego wykorzystania uzyskanych wyników.

Materiał i metodyka

Obserwacje przeprowadzono na jeziorze Gorzyń, położonym w powiecie międzychodzkim. Jezioro Gorzyń, o powierzchni 80,1 ha maksymalnej głębokości 34,0 m, średniej 14,75 m zaliczyć można do jezior mezotroficznych [4]. Roślinność naczyniowa, porastająca wąski pas litoralu jest bardzo uboga tak pod względem gatunkowym jak i ilościowym. Pas oczeretów rzadko przekracza szerokość pięciu metrów. W skład roślinności wchodzą następujące gatunki: Phragmites communis Trin., miejscami Typha angustlfolia L. i Schoenoplectus lacustris /L./ Palla. Z roślinności podwodnej występują: Potamogeton lucens L., Potamogeton pectinatus L., Potamogeton perfoliatus L., Myriophyllum spicatum L. Nad brzegmi Carex sp., Acorus calamus L.

Badania przeprowadzono w czasie od od 1 V do 19 V 1960 roku.

Do ścisłych obserwacji wytypowano, z siedmiu zlokalizowanych, dwa tarliska naturalne, stanowiące odrębny dla siebie biotop. Celem uzyskania danych porównawczych, równolegle do tarlisk naturalnych, ustawiono od strony pelagialu, tarliska sztuczne, w postaci umocowanych do dna krzaków jałowca. Odległość tych ostatnich od tarlisk naturalnych wynosiła 5,0 metrów. Tarliska sztuczne zatopiono na głębokości 1,0 — 1,5 i 0,25 — 0,5 metra pod powierzchnią wody.

Codziennie przeprowadzano pomiary temperatury, pH wody i określano zawartość tlenu. Pomiary przeprowadzano o godzinie 700, 1300i 1800. Ilość ikry, złożonej na tarliskach naturalnych obliczano w prostopadłościanie, o powierzchni podstawy 100 cm² i wysokości zależnej od głębokości wody. Podobnie obliczano ilość ikry, złożonej na tarliskach sztucznych. Ilość ikry obliczano jako średnią z trzech prób, pobranych z każdego tarliska. Obliczanie ikry w prostopadłościanie było uzasadnione obecnością ikry, nie tylko na roślinności, ale i na opadłych na dno liściach i korzeniach drzew.

Stopień zaplemnienia badano każdorazowo w stosunku do 100 ziaren ikry, pobieranych z roślin, dna i jałowca. Procent śmiertelności obliczano trzykrotnie w ciągu dnia, w stosunku do ilości ikry, znajdujących się na powierzchniach kontrolnych. Ikrę martwą każdorazowo usuwano.

Rozwój embrionalny badano od momentu złożenia ikry do chwili wylęgnięcia się larw. Ikrę pobierano trzykrotnie w ciągu dnia.

Tarło

a) Termin i czas tarła. Gromadzenie się płoci na tarło zaobserwowano 6 V 1960 roku. Na podstawie przeprowadzonych odłowów kontrolnych stwierdzono, że na tarło gromadzą, się osobniki w wieku od trzech do siedmiu lat. Samice stanowiły 44,0, a samce 56,0 procent złowionych osobników. Rozpoczęcie tarła zaobserwowano 10 V o godzinie 900 rano. Ikra została najpierw złożona na tarliskach naturalnych, a w cztery godziny potem na tarliskach sztucznych. Tarło odbywało się ze zmiennym nasileniem w ciągu trzech dni do 12 V. Średnia temperatura dobowa wody w czasie tarła wynosiła +14,7°C.

Równocześnie przeprowadzono obserwacje fenologiczne, i stwierdzono, że w tym czasie przekwita Hepatica nobilis Garsault, Convalaria maialis L. jest w pełni ulistniona i rozwija pąki kwiatowe, u Phragmites communis Trin. wyrastają pierwsze pędy tegoroczne, a na krótko przed tarłem zaczyna kwitnąć Carex acutiformis Ehr.

b) Charakterystyka tarlisk naturalnych. Z siedmiu zaobserwowanych tarlisk naturalnych, wytypowano do dalszej obserwacji dwa tarliska.

Charakterystykę ich podaje tabela 1.

Tabela 1

Charakterystyka obserwowanych tarlisk

.                                Tarlisko 1  Tarlisko 2
Powierzchnia m²          39,5            0,99
Długość m                   38,0           6,50
Szerokość m                1,04           0,45
Głębokość m                0,17           0,43
Dno                           piasek             muł
Ekspozycja            południowa  północno-zachodnia
Oświetlenie                 pełne           zacienione

Na omawianych tarliskach występowały te same rośliny. Zagęszczenie o ich na 1 m² na obu tarliskach było podobne: Phragmites communis Trin. — łodyg ubiegłorocznych — 39, pędów tegorocznych — 35, Carex acutiformis Ehr. — 97, Myriophyllum spicatum L. — 5.

c) Stopień zaplemnienia i ilość złożonej ikry. Zaplemnienie ikry 100 procent. Ikra była składana na obserwowanych tarliskach kilkakrotnie w czasie tarła. Obliczenia złożonej ikry przeprowadzono po zakończeniu tarła. Na tarliskach naturalnych złożono: tarlisko 1 — 9 388 375, tarlisko 2 — 3 764 915, a na równolegle założonych tarliskach sztucznych: tarlisko 1 — 1 237 000, tarlisko 2 — 466 290 ziaren ikry.

d) Warunki fizykochemiczne wody i meteorologiczne w czasie tarła. Temperatura powietrza wynosiła średnio +18,5°C. W okresie tarła wiały słabe wiatry, nasłonecznienie było silne. Temperatura wody wynosiła średnio +15,1°C. Zawartość tlenu wynosiła 12,4 mg/l, a pH — 7,0.

Rozwój embrionalny

a) Warunki fizykochemiczne wody. W czasie rozwoju embrionalnego średnia temperatura wody dla tarliska pierwszego wynosiła +16,5°C (wahania dobowe +14,3°C — +20,2°C), a dla drugiego +17,1°C i wahania dobowe +14,60 — +20,6°C). Maksymalna zawartość tlenu w wodzie wynosiła dla pierwszego tarliska 14,7, a dla drugiego 17,2 mg/l. Nie stwierdzono wahań pH wody, które dla pierwszego wynosiło średnio 7,3, a dla drugiego 7,2.

b) Rozwój embrionalny. Fazy rozwoju embrionalnego podaje tabela 2.

Tabela 2

Fazy rozwoju embrionalnego

Kolejna    Pigmentacja   Zmiany morfologiczne i anatomiczne
godzina
rozwoju

—                 —                                  —

21                —                    wystąpił wałek mezodermalny

65               —                  początek tworzenia się embrionu

72               —                   embrion uformowany, zabarwiony białawo,
.                                       opasuje częściowo woreczek żółtkowy,
.                                       widoczna głowa z zaczątkiem oczu, oczy
.                                       bez pigmentu

99       początek                wydłużenie embrionu, embrion okolił
.         pigmentacji                 prawie cały woreczek żółtkowy, oczy
.                                                 wyraźne z różową tęczówką

126    wyraźna            oczy wyraźnie pigmentowane ciemne widoczne
.                                        źrenice, embrion drga w osłonce, widać pasemka
.                                        krwi, partia ogonowa wyprostowana

141         ,,                   w ciemnej plamce oka wyraźnie zarysowana źrenica,
.                                     zaczątki płetw piersiowych, embrion porusza się
.                                     energicznie w osłonce

163         ,,                  embrion stara się wyprostować, gałka oczna z wyraźną źrenicą

195        ,,                    embrion rozprostowuje się przylegając do przedniej części
.                                     woreczka żółtkowego. Widać prace serca. Krwioobieg
.                                      sięga do końca ciała

219        ,,                     larwa o długości 5 — 7 mm, woreczek żółtkowy znacznie
.                                      mniejszy, wydłużony, wyraźny pęcherz pławny, płatki
.                                      skrzelowe, przewód pokarmowy uformowany, płetwy
.                                      piersiowe wyraźne po bokach ciała

Rozwój embrionalny trwał 10 dni. W przypadku tarliska pierwszego okres rozwoju embrionalnego, przy średniej temperaturze wody +16,5 C, trwał 165, a w przypadku tarliska drugiego, przy średniej temperaturze wody  +17,1°C, 171 stopniodni.

c) Straty. Zaobserwowane straty podaje tabela 3.

Tabela 3

Straty w ikrze podczas rozwoju embrionalnego w procentach

Data                Faza                                     Tarlisko
obserwacji  rozwojowa      naturalne  sztuczne     naturalne  sztuczne
.                                           1         1                      2          2

10 V          —                      —          —                  —          —
11 V          —                       —          —                  —          —
12 V    początek
.          tworzenia                   5,8         1,6          8,8         2,3
.          się embrionu

13 V          ,,                          2,1        1,0            2,9         2,9
14 V         ,,                           3,3         1,3            7,6          1,4
15 V   pigment oczu
.          wyraźny                      1,2           1,0            1,1          2,4

16 V   zróżnic. źrenicy             3,1         1,6           4,3          1,5

17 V   wylęg pojedynczy           2,5          0,8           2,6         0,4
18 V   wylęg masowy                2,5           0,8           2,6         0,4

19 V   koniec wylęgu                 —             —            —            —
Łączny procent strat                20,5          8,4         30,4         14,3

Powstałe straty były wynikiem śmiertelności naturalnej. Jak z tabeli 3 wynika,że największa śmiertelność zaistniała w okresie od początku tworzenia się embrionu do zaoczkowania.

Uwzględniając łączny procent strat, stwierdzić trzeba, że tarlisko pierwsze posiadało korzystniejsze warunki rozwojowe dla złożonej ikry aniżeli tarlisko drugie. Straty na tarliskach sztucznych były znacznie niższe od strat, jakie miały miejsce na sąsiadujących tarliskach naturalnych.

Szkodniki świata zwierzęcego

 W ostatnim dniu obserwacji stwierdzono, że na tarliskach naturalnych pozostało około 30 procent złożonej ikry. Na tarliskach sztucznych ilość złożonej ikry zmniejszyła się o straty powstałe na skutek śmiertelności naturalnej. Ikra, złożona na tarliskach naturalnych niszczona była tak przez ryby drapieżne (okoń, szczupak, węgorz ) jak i przez ptaki wodne (dzikie kaczki, kurki wodne, łyski).

Dyskusja nad wynikami

Przeprowadzone obserwacje wykazały, że w 1960 r. płoć przystąpiła do tarła, gdy woda osiągnęła temperaturę +14,7°C. Pliszka [6] zaobserwował tarło płoci już przy temperaturze wody +14,0°C. Tarło odbywa się ze zmiennym nasileniem w ciągu dnia. Przeprowadzone obserwacje fenologiczne wykazały, że przed lub w czasie tarła przekwita Hepatica nobilis Garsault, Convalaria maialis L. posiada rozwinięte liście i rozwija pąki kwiatowe, u Phragmites communis Trin. wyrastają pierwsze pędy tegoroczne, a Carex acutiformis Ehr. zaczyna kwitnąć. Obserwacje własne uzupełniają dane Bernatowicza [1,2]. Pliszka [6] podaje, że płoć odbywa tarło na głębokości 0,3 — 1,0 metra. W warunkach jeziora Gorzyń tarliska płoci leżą na głębokości 0,17 — 0,43 metra. Przyjąć można, że warunki fizykochemiczne, panujące w okresie rozwoju embrionalnego ikry, znajdowały się w granicach optimum.

Rozwój embrionalny trwał 165 — 171 stopniodni, przy temperaturze wody +16,5 — +17,1°C. Rozwój embrionalny sztucznie zaplemnionej ikry trwał, jak to stwierdzili Kaj i Maniewska [5] 285,5 stopniodni przy temperaturze wódy od +10,9 do +12,2°C. Skrócenie rozwoju embrionalnego, na skutek oddziaływania wyższej temperatury znane jest jut na przykładzie innych gatunków ryb.

W okresie rozwoju embrionalnego, straty powstałe na skutek naturalnego obumierania wahały się w zależności od rodzaju tarliska i wynosiły 20,5 — 50,4 procent na tarliskach naturalnych, a 8,4 – 14,3 procent na tarliskach sztucznych (krzaki jałowca). Dziekońska [3] podaje, że śmiertelność naturalna ikry na tarliskach leszcza dochodziła do 19,6 procent. W wyniku żerowania drapieżnych gatunków ryb (okoń, szczupak, węgorz) i przez ptaków wodnych (dzikie kaczki, kurki wodne, łyski) na tarliskach pozostało około 30,0 procent złożonej ikry. Strat tych nie stwierdzono na tarliskacb sztucznych.

WNIOSKI

1. Tarło płoci, w jeziorze gorzyńskim w 1961 roku odbyło się przy temperaturze wody +14,7°C.

2. W okresie tarła przekwita Hepatica nobilis Garsault /Convalaria maialis L. posiada rozwinięte liście, u Phragmites communis Trin. wyrastają pierwsze pędy, kwitnąć natomiast zaczyna Carex acutiformis Ehr.

3. Tarło płoci ma miejsce na głębokości 0,3 — 1,0 metra.

4. Rozwój embrionalny ikry, przy temperaturze wody +16,5 — +17,1°C trwał od 165 do 171 stopniodni.

5. Straty powstałe na skutek naturalnej śmiertelności zależą od rodzaju tarliska i wynosiły 20,5 — 30,4 procent na tarliskach naturalnych, a 8,4 – 14,5 na tarliskach sztucznych.

6. W końcowej fazie rozwoju embrionalnego złożonej ikry, na tarliskach naturalnych pozostało 50,0 procent ikry. Powstałe straty były wynikiem żerowania ryb i ptaków wodnych.

LITERATURA

1. Bernatowicz J., 1955, Stadia rozwojowe niektórych roślin naczyniowych jako wskaźnik tarła ryb. Roczniki Nauk Roln. Tom 69, z. 4, s. 547-557.

2. Bernatowicz J. , 1962, Obserwacje nad fenologią rozrodu ryb. Roczniki Nauk Roln.  Tom 81, z. 2 s. 307-332.

3. Dziekońska J. , 1957, Badania nad wczesnymi stadiami rozwoju ryb. Polskie archiwum Hydrobiologii. Tom III (XVI). s. 291-325.

4. Kaj J., 1955. Sieja jezior międzychodzkich PTPN, Prace Komisji Nauk Roln. i Leśnych, Tom II, z. 9, s. 30.

5. Kaj J., Maniewska H. , 1962, Przebieg rozwoju embrionalnego i postembrionalnego płoci (Rutilus rutilus L.) w warunkach wylęgu sztucznego. Roczniki WSR w Poznaniu. Tom XII. s. 69-78.

6. Pliszka F., 1953, Spostrzeżenia nad wpływem warunków rozrodu ryb jeziornych na liczebność ich stadiów młodocianych. Polskie Archiwum Hydrobiologii. Tom I (XIV). s. 165-188.

G. Badura, J. Kaj, E. Włoszczyński

OBSERWATIONS ON THE COURSE AND EFFECTIVENESS OF NATURAL
SPAWNING OF RUTILUS RUTILUS L.

Summary

In 1960 the Rutilus began sprawning pn the mesotrophic lake Gorzyń when water attained a temperature of  +14,7°C. The spawning took place exclusively in day-time. During spawning Hepatica nobilis Garsault ceases blossoming, Convalaria maialis L. has developed leaves and develops flower buds, on Phragmites communis Trin grow the first shoots of the year. Carex acutiformis Ehr. begins to blossom before the spawning. Spawning took place at a depth of 0,17 — 0,43 meters. The eggs were deposited on dead parts of plants as well as on live plants. Insemination of the spawn reached 100%. The embryonic development lasted 165 — 171 days — degrees at an average water temperature of +16,5 — +17,1°C

As a result of natural mortality, the losses, according to the situation of the natural spawning ground, amounted to 28,5 — 30,4%. On artifical spawning grounds these losses were considerably smaller and amounted te 8,4 — 14,3%. As a result of pests from the animal world preying (perch, pike, eel, wild ducks, coots) there remained on the spawning grounds about 30% of the deposited eggs.

И. Бадура, И. Кай, Б. Влощински

НАБЛЮДЕНИЯ ПРОЦЕССА И ЭФФЕКТИВНОСТИ ЕСТЕСТВЕННОГО ИКРОМЕТАНИЯ
У ПЛОТВЫ (RUTILUS RUTILUS L.)

Резюме

В 1960 г. плотва начала икроменание в меэотрофическом озере Гожинь когда вода достигнула температуру +14,7°C. Икрометание произошло исключительно в течении дня. Во время икрометания отцветает Hepatica nobilis Carsault, Convalaria maialis L. имеет развитые листья и развивает цветочные бутоны, у Phragmites communis Trin. вырастают первые побеги нынешего года. Carex acutiformis Ehr. начинает цвести до икрометания. Икрометание происходило на глубине 0,17 — 0,43 метра. Икра была складывана так на обмёрших частях растений как и на живых растениях.

Оплодотворение икры было 100-процентное. Эмбриональное развитие продолжалось 165 — 171 градусодней при средней температуре воды +16,5 — +17,1°С. Вследствие естественной смертности убытки состявляли, в зависимости от положения естественного нерестелища, от 20,5 — 30,4 процента, на искусственных нерестелищах эти убытки были значительно меньшие и составляли от 8,4 — 14,3 процента. Вследствие вредителей животного мира (окунь,  шука, угорь, дикие утки, лысуха, водяные курочки) осталось около 30% икры на нерестелищах.

2014/03/16 | Supplementum