Suplement VIII

Przegląd zoologiczny: Tomy 12-13, 1968, 276-277

AKWARIUM i TERRARIUM—AQUARIUM and TERRARIUM

Apistogramma agassizi (Steindachner)

HENRYK JAKUBOWSKI

Apistogramma agassizi (Steindachner) była kilkakrotnie sprowadzana do Polski, lecz mimo dokładnych opisów hodowli w literaturze (Axelrod, Meinken, Frey) do niedawna nie była rozmnażana. Ponieważ nie posiadam innych danych, uważam, że po raz pierwszy została rozmnożona przez Z. Glinkowskiego, członka Łódzkiego Koła Polskiego Związku Miłośników Akwarium.

A. agassizi pochodzi z Ameryki Południowej, gdzie zamieszkuje dorzecze dolnej i środkowej Amazonki oraz górne biegi rzek Paragwaj i Parana (Meinken, Frey). Spotyka się ją tam w gęsto zarośniętych, wolno płynących wodach i zatokach. Temperatura wody w tych rzekach waha się w zakresie 22-28°C i jedynie w czasie pory deszczowej spada okresowo nawet do 14°C. Ponadto wody te charakteryzują się bardzo małą twardością, 2-6°N, lekko kwaśnym odczynem, pH = 6,2-6,8, oraz pewną niewielką zawartością garbników roślinnych i kwasów humusowych (Frey). Poza porą deszczową woda jest bardzo przezroczysta.

Jest to niewielka, dochodząca do 6-8 cm długości ryba z rodziny pielęgnicowatych (Cichlidae), ciało ma krępe, płetwy wydłużone (D-XV-XVI/6-7, A-III/6), pysk końcowy ustawiony nieco ku górze, opatrzony drobnymi ząbkami. Podobnie jak inne akwaryjne pielęgnicowate ma jaskrawe barwy, mieniące się łuski błyszczące plamki na głowie i płetwach.

Ubarwienie jest bardzo zmienne i zależy w dużym stopniu od stanu fizjologicznego ryby.

Młode ryby są miedzianobrązowe, z wyraźną ciemną smugą przechodzącą po bokach wzdłuż całego ciała — od pyska przez oko do nasady płetwy ogonowej, podobna krótka smuga biegnie od oka skośnie w dół do granicy pokrywy skrzelowej. U starszych coraz wyraźniej zaznaczają się różnice w ubarwieniu samca i samicy. Dojrzały samiec (dojrzewa nieco później niż samica) ma wydłużone i ostro zakończone płetwy grzbietową i odbytową, sięgające czasem poza płetwę ogonową, oraz wydłużone środkowe promienie płetwy ogonowej. Smuga na boku i pod okiem jest ciemnobrunatna, prawie czarna i przedłuża się czasem aż do końca wydłużonych promieni płetwy ogonowej. Ciało mieni się niebieskozielono, płetwy są pomarańczowe, przy czym grzbietowa jest obrzeżona czerwoną linią, a ogonowa okrążają dwie niebieskawe smugi przedzielone pomarańczowa.

Samica jest złocistożółta, smugę ma brunatną do czarnej, łuski i pysk mienią się lekko niebieskawo. Pletwy ma zaokrąglone, pomarańczowożółte, grzbietową z czerwonym obrzeżem. Jest mniejsza od samca, osiąga 6 cm długości, podczas gdy samiec ma zwykle 7-8 cm.

Do hodowli najlepiej nadają się ryby z dwu odrębnych gniazd, ponieważ czasem rodzeństwo nie przystępuje do tarła. Stąd prawdopodobnie powszechnie sądzi się, że ryby te dobierają się same w stałe pary. Natomiast Glinkowski i ja stosowaliśmy dowolne kombinacje par i tarło następowało zawsze.

Przeciwko łączeniu się w stałe pary świadczy również nierównomierne dojrzewanie komórek płciowych u samca i samicy. Samiec wymaga dłuższej przerwy, aby przystąpić do kolejnego tarła (około 4 tygodnie), niż samica (której wystarczą tylko 2 tygodnie). Ryby te najlepiej trzymać w dużym, co najmniej 50-litrowym, zbiorniku o podłożu z bardzo dobrze wypłukanego piasku (0,1-1 mm średnicy). Na dnie układamy kilkanaście niewielkich płaskich i gładkich kamieni, z których można również ułożyć grotę; z takiego schronienia ryby korzystają tylko w przypadku braku odpowiednio gęstych zarośli.

A. agassizi (Steindachner) wymaga gęsto zarośniętego akwarium. Najlepiej sadzić w akwarium rośliny, które występują w jej naturalnym środowisku, tj.; nurzawiec (Vallisneria sp.), amazonkę (Echinodorus sp.), kabombę (Cabomba sp.), wywłócznik (Myrophyllum sp.), heteranterę (Heterantera sp.), ludwigię (Ludwigia sp.) czy moczarkę (Elodea sp.).

Wśród zarośli różnych gatunków kryptokoryn (Cryptocoryna sp.), które mają zwykle ciemno zabarwione liście, ryby ciemnieją, natomiast rośliny pływające nie są im potrzebne, a zaciemniając akwarium sprawiają, że ryby tracą swe piękne odblaski.

A. agassizi (Steindachner) jest łagodna i nie przeszkadza innym gatunkom ryb trzymanym w tym samym zbiorniku, lecz najlepiej trzymać kilka sztuk w oddzielnym akwarium lub też w towarzystwie pokrewnych niewielkich pielęgnicowatych z Apistogramma (Regan) czy Nannacara (Regan), których wymagania są bardzo zbliżone. Zupełnie niewskazane jest trzymanie jej w towarzystwie ryb bardzo ruchliwych czy agresywnych, gdyż kryje się wtedy w zaciemnione bezpieczne miejsca. Ponadto bardzo źle znosi zmąconą wodę.

Temperaturę wody należy utrzymywać w granicach 20-25°C, nigdy zaś nie powinna być niższa niż 18°C. Jeżeli w jednym znajduje się gromada ryb, staramy się, aby temperatura nie była wyższa od 20°C. Woda w akwarium powinna być bardzo czysta — pozbawiona jakiejkolwiek zawiesiny, miękka (2-8°N) i nieco kwaśna (pH 6,4-7). Powinna być świeża, dobrze wystała, lecz tzw. stara woda ma potrzebną niewielką zawartość garbników roślinnych, dlatego nie należy z niej rezygnować, a raczej tylko co pewien czas nieco wody wymieniać na świeżą.

Jakiekolwiek zanieczyszczenia chemiczne w wodzie, jak i dodawanie odczynników chemicznych czy substancji odkażających są niezwykle niebezpieczne dla A. agassizi (Steindachner). Dlatego stosowanie zabiegów profilaktycznych polegających na częstym odkażaniu wody riwanolem, trypaflawiną, czy chloraminą może doprowadzić do śmierci ryb. W przypadku jakiejkolwiek choroby należy ryby leczyć nieco podwyższoną temperaturą, kąpielami w osobnym naczyniu, a jako środek dezynfekcyjny stosować, i to w ostatecznych przypadkach, z dużą ostrożnością, wodę utlenioną (1 cm³ 3% wody utlenionej na litr wody akwaryjnej).

Najlepszym pokarmem jest plankton dość dużych rozmiarów, larwy komarów, doniczkowce, rureczniki, a nawet drobne dżdżownice. Czasem można również podawać skrobane mięso wołowe lub też namoczony preparowany pokarm sztuczny, jak „Wavil” czy „Vitaminfuter”. Dobrze wykarmione i dojrzałe ryby chętnie przystępują do tarła.

Jeżeli podniesiemy temperaturę wody do 25-28°C, zaczynają przybierać barwy godowe. U samca intensywniejsze stają się barwy niebieskozielone, a ciemny pas wzdłuż ciała prawie zanika. Samica jest intensywnie żółta z wyraźnym ciemnym pasem. Samiec pierwszy wyszukuje odpowiedniego miejsca na gniazdo, najczęściej jest to dolna strona sztywnego, blisko dna ułożonego liścia, rzadziej kamień lub dołek pod kamieniem. W piśmiennictwie często spotyka się twierdzenia, że ryby te wybierają najchętniej groty czy doniczki, jednak dotychczas tego nie zaobserwowaliśmy.

Samiec oczyszcza pyszczkiem wybrane miejsce, a następnie usiłuje sprowadzić tam samicę „Zaloty” polegają na krążeniu z wyprężonym: płetwami dookoła samicy, ustawianiu się przed nią i powolnym cofaniu się w kierunku gniazda. Teraz po jeszcze kilkuminutowym „nerwowym” czyszczeniu gniazda ryby przystępują do składania jaj. Samica składa po kilka lub kilkanaście ziaren zwykle czerwonej czy brunatnoczerwonej, a czasem nawet białej ikry, którą samiec natychmiast zapładnia. W ciągu jednego tarła samica może złożyć od 60 do 150 jaj.

Ikrę i potem narybek pielęgnuje samica, samiec jest przez nią przepędzany, należy go wyłowić, gdyż bardzo agresywna samica może go nawet zabić. W bardzo dużych akwariach, gdzie znajduje się czasem kilka gniazd, ryby wyznaczają sobie rejony, których bronią. Po około 3 dniach wylęga się narybek, który samica umieszcza w przygotowanym przez siebie dołku w piasku. Czasem narybek jest kilkakrotnie przenoszony do innych dołków. Po 5-6 dniach rybki tracą woreczek żółtkowy i zaczynają  samodzielnie wyszukiwać pokarm. W tym czasie należy rozpocząć karmienie najdrobniejszym żywym planktonem, pierwotniakami, wrotkami, czy bardzo drobnymi larwami skorupiaków (naupliusy). Można podawać też węgorka („Mikro” — Anguillula aceti) lub nawet zmielone doniczkowce. Drobny plankton i siekane rureczki czy doniczkowce możemy stosować już po 2-3 tygodniach. Należy być bardzo ostrożnym przy podawaniu oczlików {Cyclops sp.), gdyż czasem atakują one narybek.

Młode ryby rosną szybko, lecz korzystniej jest umieścić je w większym zbiorniku, gdzie rozwijają się lepiej i szybciej. A. agassizi (Steindachner) jest bardzo płodna, samica może złożyć ikrę 15-18 razy w roku. Ryby te żyją krótko, zaledwie 1,5 do 2 lat.

Summary

A report of breeding requirements of Apistogramma agassizi (Steindachner), a species which reproduction was first obtained in Poland by Z. Glinkowski from the Łódź Aquarologists Association. A generał belief as to the monogamy of this species is contested by authors breeding experiences.

Literatura

Axelrod, H. R., Schulz, L. P., 1955: Handbook of tropical aquarium fishes. New York, Mc Graw-Hill Book Company, Inc.

Frey, H., 1959: Das Aquarium von A bis Z. Berlin – Radebeul, Neuman – Verlag.

Holly, M., Meinken, H.,  Julius E. G. Wegner – Verlag.

Katedra Zoologii Systematycznej Katedra Zoologii Systematycznej Uniwersytetu Łódzkiego

Linki:

http://www.akwa-mania.mud.pl/archiwum/a79-80/a79-80,1.html
http://www.akwa-mania.mud.pl/archiwum/a124/a124,4.html

http://www.akwarium.net.pl/adv/apistogramma_agassizi.htm

http://www.israquarium.co.il/MyTropicalFish/My_Tropical_Fish_4_2008.pdf

http://archive.org/stream/cbarchive_53630_beitrgezurkenntnissderchromide1875/beitrgezurkenntnissderchromide1875#page/n51/mode/2up

2012/05/07 | Supplementum

Suplement VII

Przegląd zoologiczny: Tomy 6-7, 1962, 95-100

AKWARIUM I TERRARIUM
AQUARIUM AND TERRARIUM

Neonek Innesa, Paracheirodon innesi (Meyers) 1936,
synonim: Hyphessobrycon innesi (Myers) 1936

ZYGMUNT LOREC

Ta piękna rybka z rodziny kąsaczowatych — Characidae (podrząd Characinoidei), do ostatnich czasów znana pod nazwą bystrzyk Innesa lub częściej nawet jako bystrzyk neonowy — Hyphessobrycon innesi Myers, zaliczana była do podrodziny Tetragonopterinae. Obecnie utworzono nowy rodzaj Paracheirodon i włączono ją do podrodziny Cheirodontinae. Jak się to stało, podaję niżej. W r. 1956  pojawiła się w handlu nowa, bardzo do bystrzyka neonowego podobna rybka, którą w niemieckiej literaturze z dziedziny akwarystyki nazwano „roter Neon”. W tym samym roku została ona opisana, prawie jednocześnie, przez Myersa i Weitzmanna pod nazwą Hyphessobrycon cardinalis, a przez Schultza pod nazwą Cheirodon axelrodi. Międzynarodowa Komisja do Spraw Nomenklatury Zoologicznej, ze względu na nieco wczesniejsze ukazanie się w druku pracy Schultza, zatwierdziła nazwę Cheirodon axelrodi, wobec czego nazwa Hyphessobrycon cardinalis stała się synonimem. Już samo porównanie wyglądu obu tych ryb i sposobu ich życia nasuwało pewne podejrzenia, że są one bliżej z sobą spokrewnione. Niedawno przeprowadzone przez Arenda van den Niewenhuizena udane skrzyżowanie Cheirodon axelrodi  Schultz z Hyphessobrycon innesi Myers potwierdziło te podejrzenia o bliskim pokrewieństwie tych dwu gatunków, a co najmniej wykazało przynależność tych dwu form do tej samej grupy rodzajów (Aquarien und Terrarien, 8. Jahrg., 1961, H. 3, str. 75, art. Hansa Freya). Dokonane przez dra Jacques Gery badania osteologiczne głowy wykazały, że te  dwa gatunki rzeczywiście są blisko spokrewnione i należą do tej samej grupy, musza jednak zaliczone do różnych rodzajów (Bulletin of Aquatic Biology, Oct. 1960, 12 — „The generic position of Hyphessobrycon innesi and Cheirodon axelrodi, with a review of the morphological affinities of some Cheirodontinae ”). Poza tym dotychczasowego Hyphessobrycon innesi Myers pod względem systematycznym należy ustawić blisko gatunku Cheirodon axelrodi Schultz. Obydwa te gatunki, przynależne do podrodziny Cheirodontinae, dr Jaque Gery uporządkował, jak następuje:

1. Rodzaj Paracheirodon (genotyp Hyphessobrycon innesi Myers 1936, z peruwiańskiej Amazonki);

2. Podrodzaj Lamprocheirodon, rodzaj  Cheirodon (typowy gatunek Cheirodon axelrodi Schultz 1956, synonim: Hyphessobrycon cardinalis Myers et Weitzmann 1956, z dorzecza Rio Madeira).

Obowiązujące obecnie nazwy są następujące: dla neonka Innesa (dawniejszy bystrzyk neonowy) — Paracheirodon innesi (Myers), a dla neonka Axelroda (dawniejszy bystrzyk kardynalski) — Cheirodon (Lamprocheirodon) axelrodi Schultz. Rozmieszczenie geograficzne neonka Innesa obejmuje obszar dorzecza górnego i środkowego biegu Amazonki, w Peru, Kolumbii i częściowo w Brazylii. Żyje on tam w zacienionych wodach dopływów i rzeczek oraz strumieni do nich wpadających. [Rio Maranon, Rio Ucayali w pobliżu Iquitos, Leticia-Tabatinga przy ujściu dopływu Javari, Rio Solimoes, region dopływów Rio Nanay, Rio Napo, Rio Ica (Rio Putumayo)]. Po raz pierwszy neonek Innesa został sprowadzony w 1936 r. do Paryża, ale rozmnożono go nieco później w Hamburgu. Do Polski pierwszy raz sprowadził go już w 1937 r. Mieczysław Tuleja, ówczesny prezes Tow. Miłośników Akwariów i Terrariów  w Warszawie. Obecnie neonki Innesa bardzo często widuje się w naszych akwariach i również w Polsce są one stale rozmnażane.

Ryba ta dorasta do 4 cm długości, zazwyczaj jednak spotyka się dorosłe 3,5 cm długości. Ciało mają  wysmukłe, nieco z boków ściśnione. Górna i dolna linie profilu są dość równomiernie wypukłe. Płetwa tłuszczowa bardzo mała, płetwa grzbietowa o żaglowatym kształcie, płetwy brzuszne niewielkie, płetwa i odbytowa 2 razy dłuższa od grzbietowej, wcięta i niższa od niej, płetwa ogonowa rozwidlona. Otwór gębowy mały, wąski. Pysk krótki, znacznie krótszy od średnicy dużego oka. Ubarwienie grzbietu i górnej części głowy dość ciemne, oliwkowozielone. Okolica brzucha żółtawobiała. Pokrywy skrzelowe oliwkowozielone, miejscami z zielonawym i fioletowym lub lekko czerwonawym połyskiem Od przedniego brzegu dużego oka przez górną jego część biegnie wzdłuż boków ciała dość szeroka, bardzo błyszcząca, prawie świecąca, niebieskozielona pręga, kończąca się ostrzem u podstawy płetwy tłuszczowej. Pręga ta tak mocno błyszczy, że przypomina jarzącą się rurkę neonową. Pod tym świecącym niebieskozielonym paskiem biegnie od połowy ciała do nasady płetwy ogonowej, pokrywający cały trzon ogonowy, pasek pięknego, żywego czerwonego koloru, jakby przeświecającego od wewnątrz. Tęczówka oka, świecącej niebieskozielonej barwy, posiada, szczególnie w górnej części, kilka złotawych punktów lśniących jak brylanty. Płetwy są bezbarwne z wyjątkiem mlecznobiałych przednich promieni płetwy odbytowej. Ubarwienie samców i samic jest jednakowe. Patrząc z góry na te ryby można z pewną dokładnością odróżnić samce od samic, gdyż samce są smuklejsze, a samice bardziej krępe. Poza tym samce, oglądane z boku, są smuklejsze, ich linia brzucha jest prawie prosta i mają nieco wklęsłe podgardle, a błyszcząca błękitnozielona pręga jest prosta. Dojrzałe samice mają wyższe ciało, są pełniejsze z linią brzucha zaokrągloną, a błyszcząca błękitnozielona pręga jest nieco falista.

Macierzyste wody neonków Innesa znajdują się w lasach dziewiczych, w których z powodu bujnej wegetacji roślinnej stale panuje półmrok. W związku z tym temperatura wody waha się ok. 20°C. Głębokość tych wód nie przekracza 1 m. Dno ich pokryte jest znaczną warstwą opadłych, zbutwiałych liści, leżą na nim pnie olbrzymich drzew. Woda rzeczek i strumieni często posiada żółtawe lub brunatnawe zabarwienie, choć jest przejrzysta. Zabarwienie to nadają wodzie kwasy garbnikowe, wyługowane z gałęzi i liści odpowiednich drzew nadbrzeżnych. Poza tym woda ta nie zawiera wcale związków wapnia i jest bardzo miękka, a dzięki zawartym w niej kwasom garbnikowym posiada odczyn kwaśny. Toteż trzeba pamiętać o tych przyrodzonych warunkach bytowania neonków Innesa, przy urządzaniu dla nich pomieszczenia.

Neonki Innesa, Paracheirodon innesi (Meyers). Wg fotografii G. Aurella

Oczywiście w ograniczonej przestrzeni wodnej akwarium nie możemy zakładać dna bagiennego i umieszczać grubej warstwy zbutwiałych liści, gdyż mogłoby się to smutno skończyć. Natomiast należy zrobić to, co jest konieczne i możliwe. Więc przede wszystkim trzeba akwarium ustawić w odpowiednim, zacienionym miejscu, nie przy oknie, a najlepiej przy bocznej ścianie, tak by nie miało zbyt silnego światła. Piasek do tego akwarium  powinien być pozbawiony części wapiennych. Osiągnąć to można, traktując kwasem solnym piasek umieszczony w szklanym lub emaliowanym naczyniu (emalia nie może być odbita). Piasek z kwasem solnym trzeba pozostawić na 24 godziny, potem kwas zlać (przed zlaniem kwasu do zlewu należy zneutralizować sodą lub ługiem, by nie niszczyć urządzeń kanalizacyjnych). Następnie piasek musi być wielokrotnie przepłukiwany wodą przy ciągłym mieszaniu deseczką. Podczas manipulowania należy uważać, by kwas nie opryskał rąk lub ubrania. Piasek, zawierający części wapienne, będzie z biegiem czasu wpływał na zwiększanie się twardości wody. Samo akwarium powinno być dostatecznie duże (niewysokie, natomiast raczej długie), by gromadka tych lśniących jak klejnoty rybek mogła swobodnie pływać, gdyż są one ruchliwego usposobienia. Piasek znajdujący się na dnie należy przykryć warstwą sztucznego mułu, otrzymanego z wygotowanego, rozdrobnionego torfu, lub ciemnym, czarniawym żwirem, a miejscami ułożyć nawet ciemne kamienie (w żadnym wypadku nie mogą to być wapienie). Na ciemnym tle dna i tylnej ścianki akwarium najpiękniej występuje ubarwienie neonków Innesa; poza tym ciemne tło najbardziej im odpowiada. Jak o tym już nadmieniałem, woda powinna być miękka (około 5° niem. skali tward.) i posiadać odczyn lekko kwaśny (pH 6.5-6,8). Jak przygotować taką wodę, znajdzie czytelnik w moim podręczniku „Urządzenie akwarium” w rozdziale „Woda i jej zmiana”. Można i inaczej zaopatrzyć się w odpowiednią wodę dla neonków Innesa; sposoby te podaję przy omawianiu rozmnażania tych ryb. Po napełnieniu akwarium odpowiednią wodą do wysokości 25-30 (40) cm należy tak zasadzić rośliny wodne, by pozostawić znaczną część zbiornika od nich wolną. Chodzi o to, żeby ryby te miały dosyć miejsca do pływania, gonitw i igraszek. Na powierzchni wody powinny się znajdować pływające rośliny, które zacienią wnętrze.

Na ogół, przy zachowaniu opisanych tu warunków ryby te są wytrzymałe. Nie są one zbyt wymagające co do ilości rozpuszczonego w wodzie tlenu i dlatego sztucznego nasycania wody powietrzem nie stosuje się, co jeszcze bardziej sprzyja zachowaniu krystalicznie czystej wody. Wprawdzie dorosłe Paracheirodon innesi (Myers) mogą żyć w przestałej (odchlorowanej) wodzie wodociągowej o odpowiedniej temperaturze, ale jeżeli ktoś chce dać im odpowiednie warunki, aby się rozmnożyły, to powinien akwarium urządzić tak, jak o tym uprzednio wspomniano. Wobec tego, że są to ryby towarzyskie (stadne), należy je trzymać w gromadce, co najmniej kilku lub kilkunastu sztuk. Do akwariów ogólnych nadają się, ale należy je trzymać tylko z odpowiednimi gatunkami ryb żyjących w takim samym środowisku. Temperatura wody powinna być utrzymana w granicach 18-25 °C, ale najbardziej im odpowiada 19-23°C. Jak zawsze, pożądany jest wszelkiego rodzaju żywy pokarm, odpowiedniej wielkości, w związku ze stosunkowo małym otworem ustnym, a więc pożywienie składające się z widłonogów: Cyclops i Diaptomus; z wioślarek: młode, malutkie Daphnia i drobne gatunki innych wioślarek; z owadów młode, drobniutkie larwy: komarów (Culex), ochotek (Tendipes), wodzieni (Chaoborus); z robaków: bardzo drobno pokrajane lub posiekane rureczniki (Tubifex) i rzadko tylko, też drobno pokrajane lub posiekane, doniczkowce (Enchytraeus), gdyż są bardzo tuczące. Poza tym niesłychanie chciwie rzucają się na dawane im drobno pokruszone żółtko jajka ugotowanego na twardo. Zarówno krajane rureczniki, doniczkowce i żółtko niespożyte należy natychmiast usunąć. Jeżeli spełnimy podane tu warunki, to w zasadzie rozmnożenie neonków Innesa nie jest trudne, chociaż jeszcze nie tak dawno inaczej o tym sądzono. A. Hónak pisze, że normalne wyniki tarła uzyskuje się wtedy, gdy poza odpowiednią wodą (1° niem. skali tward. i pH 6,2) tarła odbywają się w porze godowej co 6 dni. Po 6 dniach jaja są przejrzałe, zachodzą wtedy trudności z ich zapłodnieniem i albo wcale nie ma narybku, albo jest go bardzo mało. A. Hónak wielokrotnie stwierdził to doświadczalnie, rozmnażając swoje 4 pary. Otrzymał on w tarłach po 6 dniach z 1 pary — 96 sztuk, z 2 pary — 123 sztuki, z 3 pary — 112 sztuk i z 4 pary — 142 sztuki (Die Aquarien- und Terrarien- Zeitschrift, 1955, 1, 2-4.). Przede wszystkim należy całkowicie szklane akwarium (22X22X25 cm lub 30X22X19 cm) wydezynfekować mocnym roztworem soli kuchennej, lepiej jeszcze mocnym roztworem nadmanganianu potasu lub 4% roztworem formaliny, a potem dokładnie, wielokrotnie wypłukać wystudzoną przegotowaną wodą. Następnie, najważniejszą sprawą jest przygotowanie odpowiedniej wody, która powinna mieć, według większości autorów twardość 2-4° niem. skali tward. i pH 6,5-6,8. Podaję tu kilka sposobów prostych: F. Erban z Ołomuńca poleca 2 sposoby:

1. Trzeba wziąć czystą wodę deszczową lub czysty śnieg, który rozpuszczony da taką samą wodę. Najlepiej zbierać wodę deszczową w czasie padającego deszczu, gdy już wszystkie zanieczyszczenia znajdujące się w powietrzu opadną wraz z deszczem. W miastach należy zbierać wodę (po ulewie co najmniej godziny od rozpoczęcia ulewy) w czyste naczynie drewniane lub emaliowane (emalia nie może być odpryśnięta) wystawione bezpośrednio na deszcz, a nie pod rynnę. Po napełnieniu się naczynia deszczówką należy ją pozostawić w tym naczyniu, by się ustała, i następnie ostrożnie zlać za pomocą rurki gumowej: trzeba przy tym uważać, żeby nie poruszyć osiadłego na dnie zanieczyszczenia. Potem połowę tej wody należy przepuścić przez kwaśny torf, przy czym woda powinna się przesączać przez torf jedynie kroplami. Przez zmieszanie obu części wody otrzyma się wodę o zakwaszeniu pH 6,5. Jeżeli nie ma możliwości zmierzenia pH w wodzie, to można też użyć 1/3 części wody która została przesączona przez torf, 1 2/3 deszczówki. Tak zmieszaną wodę należy zlać do czystego szklanego akwarium i po wrzuceniu do niej kłębka glonów włóknistych lub świecznicy (Nitella) czy mchu wodnego (Fontinalis) pozostawić akwarium przez 14 dni w jasnym miejscu. Ciepłota nie gra tu żadnej roli. Po upływie tego czasu wodę tą można użyć do tarliskowego akwarium.

2. Trzeba pobrać wodę ze studzienki lub strumyka wypływającego z lasu. Strumyk powinien być taki, który wypływa z lasu jedynie tylko po obfitych opadach wiosną lub jesienią.  Chodzi tu nie o wodę, która wypływa z głębszych warstw ziemi, gdyż przeciekając będzie twarda i niezdatna do hodowli neonków Innesa, lecz o miękką, powierzchniowa, która przepływa jedynie przez wierzchnią warstwę humusową tj. przez igliwie i mech. Wobec tego, że taka woda nie ma właściwego zakwaszenia, trzeba ją przyrządzić za pomocą torfu  tak,  by zakwaszenie jej wynosiło pH 6,5-6,8. Wodę tę należy pozostawić, by się ustała i nie tworzyła później osadu na dnie akwarium. Woda z pól i łąk nie nadaje się zupełnie, gdyż zawiera szereg szkodliwych związków i zanieczyszczeń. Fritz Bruinjes (Die Aquarien- und Terrarien Zeitschrift, 1953, 5) użył do tego celu wody torfowej z torfowisk. Wybrał się rowerem na miasto z 10-litrową butlą, oplecioną wikliną i umocowaną na bagażniku. Pobrał czystą wodę zbierającą się w miejscu, w którym kopano torf. Nie przeszkadzała mu jej brunatnawa barwa. Tę wodę torfową rozcieńczył do połowy czystą wodą deszczową.  Jeszcze tego samego dnia wieczorem przygotował 2 tarliskowe akwaria, całkowicie szklane i umieścił w nich mech wodny (Fontinalis); wszystko przygotował jak najczyściej. Kiedy wpuścił do akwarium ryby, zauważył, że czuły się bardzo dobrze. Wobec tego, że ryby nie wycierały się od razu, dodawał po trochu wody torfowej. Po upływie 4 dni odbyło się tarło.

Po napełnieniu, tak czy inaczej przygotowaną, odpowiednią wodą szklanego akwarium do 10-15 cm wysokości, należy przykryć je dopasowanym szkłem, również czysto wymytym, i pozostawić w spokoju na 14 dni w półmroku. Z roślin umieszcza się, po tym okresie, kłąb drobniutkiego pływacza — Utricularia exoleta, kępkę mchu wodnego — Fontinalis, kilka gałązek jakiegoś wywłócznika — Myriophyllum, lub pęk świecznicy — Nitella flexilis. Rośliny te przed umieszczeniem w akwarium należy włożyć do kąpieli ałunowej (na 1 l wody wodociągowej 1 czubata łyżeczka do herbaty ałunu) na 5 minut, następnie wypłukać je starannie kilkakrotnie w przegotowanej i ostudzonej wodzie. Piasku na dnie nie daje się wcale natomiast zdezynfekowane w ten sposób, rośliny obciąża się szklaną pałeczką, także zdezynfekowaną, lub tak samo potraktowanym krzemieniem. Jeżeli użyjemy gałązek wywłócznika (Myriophyllum), to należy je przewiązać czystą białą nitką jedwabną lub nylonową. Po umieszczeniu roślin w akwarium trzeba je nieco rozluźnić czystą szklaną pałeczką, by nie były zbyt zwarte i nie utrudniały rybom przepływania przez nie F. Erban poleca pokrycie roślinami całego dna akwarium.

Rozpłodowe  pary najlepiej wychować samemu, nabywając jakieś 10 sztuk młodych i umieszczając je w akwarium z obfitą roślinnością, żeby miały pod dostatkiem tlenu. Ciepłota wody nie powinna przekraczać 22°C. Akwarium nie może stać w zbyt jasnym miejscu, gdyż neonki Innesa unikają silnego światła. Pożywienie należy urozmaicać karmiąc oczlikami (Cyclops), drobnymi rozwielitkami (Daphnia) lub innymi mniejszymi wioślarkami, małymi larwami: komarów (Culex), ochotek (Tendipes) i wodzieni (Chaoborus). Doniczkowcami (Enchytraeus ) nie należy karmić, gdyż rybki powinny rosnąć, ale nie powinny tyć. Osiągają one dojrzałość płciową w 9 miesiącu życia i wtedy można odróżnić pary. Normalna zdrowa samica po złożeniu ikry powinna być tak pełna, jak samiec Do tarła należy przeznaczać najpiękniejsze osobniki, dobrze wyrośnięte i bez jasnych plam, które są objawem groźnej choroby, wywołanej przez sporowca Plistohora hyphessobryconis. Samicę trzeba wybrać młodą, jednoroczną, samiec zaś może być dwuletni. Francisek Erban umieszcza w akwarium tarliskowym 2 samce i 1 samicę jak tylko spostrzeże, że jeden z samców wykazuje chęć do tarła, co poznaje po tym, że ciemnieje mu płetwa grzbietowa i zaczyna odpędzać drugiego samca, zbytecznego samca wyławia. Usuwa go dlatego, że tylko wtedy, gdy para sobie odpowiada, jest zapewniony dodatni wynik tarła.  Temperatura wody w akwarium tarliskowym powinna być stała, 23-24°C, wyższa szkodzi. Wieczorem wpuszcza się do tego akwarium samca, a na drugi dzień z rana samicę. Najczęściej rybki odbywają tarło na drugi lub trzeci dzień. Należy wyławiać je z akwarium, w którym dotychczas się znajdowały albo siatką lub, lub, co jeszcze lepiej, szklanym przyrządem, tzw. „fajką”, z której odlewa się ostrożnie wodę; chodzi bowiem o to, by do akwarium  tarliskowego wpuścić je „na sucho”, tj. możliwie bez wody. Najlepiej będzie, gdy rybki, prawie suche, wyskoczą same z siatki lub „fajki”. Stosuje się to, żeby zmniejszyć możliwość  przeniesienia do akwarium tarliskowego wraz z wodą bakterii i orzęsków (wymoczków), co może być powodem zmarnowania ikry lub wylęgniętego z niej narybku. Z tego samego powodu w żadnym wypadku nie należy karmić pary rozpłodowej w akwarium tarliskowym. Jeżeli tarło nie odbędzie się we wskazanym czasie, to parę rozpłodową należy wyłowić zdezynfekowaną siatką i jakiś czas przetrzymać w dotychczasowym akwarium, dobrze karmiąc. Po upływie kilku lub więcej dni próbę rozmnożenia znów powtórzyć. Po odbytym tarle trzeba wyłowić parę rozpłodową, gdyż neonki Innesa pożerają ikrę. Akwarium tarliskowe należy wtedy zaciemnić zielonym papierem, gdyż ikra i wylęgnięty narybek w pierwszych dniach swego życia są bardzo wrażliwe na działanie światła. Po 24-36 godzinach wylęga się z ikry drobniutki, szklistoprzejrzysty narybek i wisi w ciemnych miejscach akwarium, przez co jest bardzo trudny do zauważenia. Po wessaniu pęcherzyka żółtkowego, piątego lub najdalej szóstego dnia po tarle trzeba przystąpić do karmienia najdrobniejszym, jak pył, przecedzonym planktonem stawowym, pilnie bacząc na to, żeby zawsze dawać tylko tyle pożywienia, ile wkrótce może być spożyte. Karmić należy w niewielkich dawkach, ale kilka razy dziennie. Po równomiernym karmieniu można zauważyć powiększanie się wzrostu. Po dwu tygodniach pojawia się delikatne różowe zabarwienie, które z biegiem czasu zamienia się na czerwony dolny pas, a niedługo potem charakterystyczna, mocno błyszcząca błękitnozielona pręga. Dopiero po upływie 4-5 tygodni młode neonki Innesa osiągają właściwe dla tych ryb ubarwienie. W żadnym wypadku narybku nie można karmić sztucznym pożywieniem, gdyż wyginie. W miarę wzrostu narybku, należy zacząć dawać przecedzone, najdrobniejsze widłonogi (Cyclops i Diaptomus), później już coraz większe, wreszcie zaś drobne rozwielitki (Daphnia) i inne wioślarki (patrz Z. Lorec „Czym karmić narybek w akwariach”). Młodych neonków Innesa do osiągnięcia pięciu tygodni życia nie należy przenosić do innego akwarium, gdyż są bardzo wrażliwe na zmianę warunków i może to być powodem wielkich strat. Natomiast po całkowitym wybarwieniu się, tj. po 5 tygodniach, staja się rybkami bardzo odpornymi. Karmienie podrastających rybek należy urozmaicić dawaniem drobnych larw: komarów (Culex), ochotek (Tendipes), wodzieni (Chaoborus). Samice składają do 200 jaj, ale przy każdym następnym tarle w tym samym okresie godowym ilość się zmniejsza.

Summary

The author discusses the systematic position of Paracheirodon innesi (Myers), its biology and the conditions of its breeding.

Linki:

http://archive.org/stream/proceedingsofbi491936biol#page/n121/mode/2up

http://www.superakwarium.pl/neon-innesa-id419.html

http://akwa-mania.mud.pl/archiwum/a2/a2,5.html

http://agris.fao.org/agris-search/search/display.do?f=2010/PL/PL1007.xml;PL2009A00276

http://www.hagen.com/pdf/aquatic/Nutrafin_Aquatic_News_USA.pdf

http://www.skepticalaquarist.com/hyphessobrycon-innesi

http://kasprowy.republika.pl/neon_innesa.html

2012/04/24 | Supplementum

Suplement VI

Przegląd zoologiczny: Tomy 4-5 , 1960, 129-131

AKWARIUM I TERRARIUM
AQUARIUM AND TERRARIUM

Mieczyk Hellera Xiphophorus helleri Heckel 1848

ZYGMUNT LOREC

Żyje w wodach bieżących, jak rzeki, strumienie, nawet górskie potoki, oraz w różnych zbiornikach z wodą stojącą w południowo-wschodnim Meksyku, Gwatemali, Brytyjskim Hondurasie i Republice Honduras. Kilka różnych odmian, niegdyś uważanych za oddzielne gatunki, jak: Xiphophorus guentheri Jordan et Evermann, Xiphophorus jalapae Meek, Xiphophorus rachovi Regan, Xiphophorus strigatus Regan, okazało się tylko pewnymi mało różniącymi się rasami gatunku Xiphophorus helleri Heckel. Po raz pierwszy mieczyki sprowadzone zostały do Europy (Niemiec) przez C. Siggelkowa z Hamburga. Najpierw przywieziono tylko jedną samicę, nieco później ta sama firma otrzymała w transporcie ryb także jednego samca. Jeszcze w tym samym roku Paul Matte z Berlina i Mayer z Hamburga importowali większą ilość samców i samic. Wkrótce tez mieczyki rozmnożyły się i szybko stały się dostępne dla ogółu miłośników akwariów. Do Polski zostały sprowadzone około 1910 r. i szybko rozpowszechniły się w akwariach miłośników ryb. Samiec wraz z mieczowatym wyrostkiem płetwy ogonowej dorasta do 12 cm długości (bez wyrostka mieczowatego 6 – 7 cm), a samica do 10 – 12 cm długości (niekiedy nawet jest większa). W akwariach zazwyczaj widuje się teraz osobniki karłowate, do tego stopnia zdegenerowane przez długotrwałą, bardzo często niedbałą i nieodpowiednią hodowlę, że zupełnie nie  przypominają tych dużych, pięknie ubarwionych importowanych lub dawniej hodowanych mieczyków. Przyczyną tego są zbyt małe akwaria, zawierające nadmiar ryb, niska temperatura wody i nieurozmaicone, najczęściej suche, pożywienie. Wielkie i piękne samce były u nas w Warszawie jeszcze w latach 1923 – 1926. Szczególnie wspaniałe, zarówno samce, jak i samice, pod względem wzrostu i ubarwienia miał w swym dwumetrowym akwarium znany, zmarły przed laty, warszawski miłośnik akwariów Roman Mathia. I teraz jeszcze można wyhodować z tych skarlałych okazów piękne duże sztuki, trzymając je w większych akwariach z obficie natlenioną wodą od najmłodszych stadiów i dalej prowadząc stale selekcyjną hodowlę. Mieczyki należą do rodziny Poeciliidae zaliczanej do rzędu Cyprinodontiformes.

Ciało mają ku tyłowi bardziej z boków ściśnione, pokryte dużymi łuskami. Płetwy grzbietowa i ogonowa są dość duże, ta ostatnia u nasady pokryta łuskami. Samiec ma ciało wydłużone, wysmukłe i z boków bardziej ściśnione, z płetwą grzbietową jakby od góry przyciętą. Płetwę odbytową, tak jak samce innych żyworodnych karpieńców z rodziny Poeciliidae, ma przeobrażoną w dość krótkie gonopodium (narząd kopulacyjny). Płetwę ogonową ma w dolnej części znacznie wydłużoną w mieczowate ostrze, często prawie równe długości ciała lub nawet dłuższe. Samica posiada bardziej krępą budowę, znacznie wyższe ciało i płetwę grzbietową nieco zaokrągloną od góry. Ubarwienie ogólne (tło) samca i samicy mieczyka Hellera podobne: na grzbiecie oliwkowozielone lub brunatnawooliwkowe do oliwkowoszarego, na bokach przechodzące w zielonawoniebieskawe z metalicznym połyskiem. Brzuch jaśniejszy, srebrzystobiaławy lub srebrzystożółtawy. Wzdłuż środka boków od ostrza pyska przez oko, biegnie do dolnej 1/3 części nasady płetwy ogonowej purpurowoczerwony, brunatnawoczerwony do cynobrowo-czerwonego, na bokach wyraźnie zygzakowaty pasek, do którego od góry i od dołu przylega wąska zielonawo błyszcząca strefa. U samca mieczowaty wyrostek płetwy ogonowej, ze środkową częścią o wspaniałym żółtozielonym, złotozółtym lub pomarańczowym kolorze z mocnym połyskiem, posiada czarną lub niebieskoczarną obwódkę. Obwódka ta od góry łączy się z zygzakowatą linią środkową, a od dołu biegnie dość daleko ku przodowi na trzonie ogonowym. Łuski są lekko brunatnawo obrzeżone, tak że cała ryba wygląda, jak pokryta delikatną siatką. Płetwy są żółtawe lub żółtozielonawe, płetwa grzbietowa często z rozrzuconymi lub rzędy ułożonymi czerwonobrunatnymi cętkami. Są różne, spotykane w stanie dzikim, rasy mieczyków Hellera, różniące się także rysunkiem ubarwienia. Często równolegle do środkowego zygzakowatego paska biegną podłużne linie brunatnawoczerwone. Są również osobniki z kilkoma poprzecznym ciemnymi liniami w okolicy piersiowej lub słabiej zaznaczonymi poprzecznymi prążkami, rzadziej rozmieszczonymi na całej długości boków, i wreszcie z dwiema okrągłym plamami, jedna nad drugą na trzonie ogonowym, tuż u nasady płetwy ogonowej. W Rio Belize w Brytyjskim Hondurasie żyje rzadko spotykana forma z czarnymi plamami na bokach lub trzonie ogonowym. Jak już o tym wspomniałem, ubarwienie samicy jest bardzo podobne, tylko nieco mniej intensywne.

Forma albinotyczna — Stosunkowo mało u nas rozpowszechniona, choć ładna, o subtelnym ubarwieniu. Posiada rubinowoczerwone oczy, barwę ciała opalizującą, bardzo jasną, z odcieniem lilaróżowym. Przez boki biegnie podłużny, cynobrowoczerwony zygzakowaty pasek, a mieczowaty wyrostek płetwy ogonowej jest srebrzysty. Hodowałem je kilka lat w akwarium i miałem ładnie wyrośnięte samce.

Forma ksantorystyczna, („złoty mieczyk”) — Posiada nieco przeświecające, ogólne ubarwienie bursztynowozłotożółte z czerwonym zygzakowatym podłużnym paskiem. Obydwie te formy, powstałe jako mutacje, zostały wyhodowane w akwariach.

Natomiast różne czerwone, czarne itp. zostały otrzymane ze skrzyżowania z samcem lub samicą Xiphophorus (Platypoecilus) maculatus (Günther) i będą omawiane na końcu, po opisie rozmnażania.

Odróżnienie dorosłego samca od samicy, jak już widać z opisu obydwu płci, jest bardzo łatwe (u samca — gonopodium i mieczowaty wyrostek płetwy ogonowej). Samica ma wyraźną plamę ciążową tuż przy początku płetwy odbytowej. Młode samce, jeszcze bez mieczowatego wyrostka, można rozpoznać po tym, że jak dorosłe płyną w tył, z płetwą ogonową zwróconą w kierunku innego osobnika swego gatunku. Mieczyki najlepiej czują się w wodzie o temperaturze 20 – 26°C, znoszą jednak przejściowo i niższe temperatury, do 16°C (ale nie nagłe wahania temperatur), lecz tracą wtedy apetyt, zmniejsza się wybitnie ich ruchliwość, a ubarwienie staje się bardziej blade. Przy temperaturach 7 – 12°C giną. Są to ryby bardzo żywego usposobienia i w związku z tym wymagają dużych akwariów i wtedy dopiero, gdy znajdują się większej przestrzeni wodnej, można ocenić ich piękno oraz grację ich ruchów. Samce pływają jednakowo zwinnie i szybko bez zmiany pozycji tak naprzód, jak i w tył. Mieczyki  nadają się do trzymania w ogólnych akwariach, gdyż w stosunku do innych ryb są pokojowo usposobione. Należą do ryb bardzo wymagających pod względem zawartości rozpuszczonego w wodzie tlenu.  Akwarium z nimi należy przykryć szkłem, gdyż często wyskakują z wody.  Zbiornik taki powinien być gęściej zasadzony roślinami wodnymi od strony światła oraz przy krótszych bokach, natomiast część przyległa do dłuższego boku od strony widza i w głąb zbiornika, przynajmniej do połowy, powinna być wolna od roślin wodnych. Na powierzchni wody należy umieścić sporo roślin pływających. Jeżeli akwarium jest mniejsze, a znajdują się w nim 2 lub 3 samce, to silniejszy będzie ciągle przeganiał słabszego, utrudniając mu w ten sposób nawet spożywanie dawanego pokarmu. Słabszy samiec będzie coraz bardziej chudł, dojdzie do tego, że będzie się bał wypłynąć z gęstwiny roślin wodnych i wreszcie wycieńczony ginie. Natomiast w dużym, odpowiednio urządzonym akwarium kilka samców mieczyka, mając możność oddalenia się lub czasowego ukrycia się w gęstszych skupieniach roślin wodnych w różnych miejscach tego akwarium, doskonale może przebywać razem bez żadnej szkody dla siebie.  Samice też niekiedy uprawiają takie prześladowanie mniejszej czy w ogóle słabszej towarzyszki. Mieczyki są rybami wszystkożernymi i powinno się je karmić zarówno urozmaiconym żywym pokarmem (larwy: komarów — Culex, ochotek —  Tendipes, wodzieni — Chaoborus, wioślarki — Daphnia i inne, rureczniki — Tubifex, doniczkowce — Enchytraeus), jak od czasu do czasu, dobrymi suchymi pokarmami i pożywieniem roślinnym (glony). Mieczyki są rybami żyworodnymi i potomstwo ich po urodzeniu od razu jest zdolne do samodzielnego życia i zdobywania pożywienia. Prawie stałe zaloty samców są tak pełne zgrabnych ruchów oraz wdzięku,

.

Mieczyk Hellera Xiphophorus helleri  Heckel U góry samiec, u dołu samica. Okazy złowione w Rio Papaloapan w Meksyku. Wg dra Myrona Gordona

że można się godzinami przypatrywać. Samiec płynie szybko ku samicy, mija ją z naprężonymi płetwami, nagle płynie tyłem nieco ukośnie ku niej i ostrzem mieczykowatego wyrostka płetwy ogonowej dotyka boków i okolicy odbytu samicy, co być może, ma działać na nią podniecająco. Błyskawicznie  następuje wtedy kopulacja. Na ogół odnosi się wrażenie, że mimo zalotów samca samica nie wykazuje żadnej skłonności do kopulacji. Samice często po zaplemnieniu unikają tych zalotów kryjąc się w gęstwinie roślin wodnych, ale samce po krótszym lub dłuższym poszukiwaniu odnajdują je i znów rozpoczynają swe zaloty. Samica po jednorazowym zaplemnieniu może kilkakrotnie mieć młode. W miarę rozwoju zapłodnionej ikry plama ciążowa staje się się ciemniejsza, a objętość samic także wzrasta. Samice wyraźnie ciężarna najlepiej umieścić w oddzielnym większym akwarium z gęsto zasadzonymi od strony zwróconej do światła drobnodzielnymi roślinami (Myriophyllum, Nitella, Fontinalis, Cabomba itp.), nie zapominając pokryć znaczną część powierzchni wody warstwą roślin pływających (Riccia fluitans, Lemna risulca, Salvinia auriculata oraz Utricularia exoleta). Należy ją dobrze karmić, nie dopuszczając do spadku i wahań temperatury oraz możliwie zapewnić jej spokój. Niezachowanie tych warunków, a w szczególności nagłe wahania temperatury mogą doprowadzić do zbyt wczesnego urodzenia młodych, niezdolnych jeszcze do życia. Temperatura wody w akwarium z ciężarną samicą, a potem z urodzonymi młodymi powinna wynosić 24 – 26°C. Samica rodzi do 100 – 150 młodych, a duże samice wydają na świat nawet 200 – 250 młodych. Wobec tego, że samice (samce również) mają wybitne skłonności do kanibalizmu, należy po skończonym akcie rodzenia natychmiast je wyłowić. Co 4 – 6 tygodni, przy odpowiedniej temperaturze, samica wydaje na świat młode. Wychowanie młodych nie nastręcza żadnych trudności, gdyż natychmiast spożywają one drobniutkie  przecedzone oczliki (Cyclops) oraz odpowiednie suche pokarmy, ale muszą mieć także dodatkowe pożywienie roślinne (glony lub pokruszone na pył suszone rośliny wodne). Wskazany jest raczej niski poziom wody, nie wyższy niż 20 cm. W miarę wzrostu młodych rybek daje się im coraz większe oczliki (Cyclops) oraz przecedzane najdrobniejsze wioślarki (Daphnia i inne). Później, gdy nieco podrosną,można żywić je coraz większym żywym pokarmem względnie najpierw siekanymi, a później krajanymi rurecznikami (Tubifex), doniczkowcami (Enchytraeus). Na pożywienie dorosłych należy przechodzić powoli, gdyż zbyt duże kąski mogą być powodem udławienia się młodych mieczyków. Przy wyższej temperaturze szybciej rosną i szybciej dojrzewają, ale są mniejsze (degeneracja). Im później się rozwijają, tym są piękniejsze, szczególnie samce. W czasie lata przy dobrym żywieniu młode rosną bardzo szybko. U 8 – 9 tygodniowych rozwija się organ kopulacyjny, gdy tymczasem mieczowaty wyrostek płetwy ogonowej zaczyna się kształtować po 11 – 12 tygodniach, u później urodzonego potomstwa dopiero następnej wiosny.

Miłośnicy akwariów zawsze są bardzo zdumieni zjawiskiem zmiany płci  u tej ryby. Można zaobserwować, jak samica Xiphophorus helleri, taka, która już wiele razy rodziła, stopniowo zatraca swą ciemną plamę ciążową przy jednoczesnym zmienianiu się wyglądu jej ciała. Później można zauważyć, że powoli właściwa dla samicy płetwa odbytowa przeobraża się w gonopodium, dolne promienie płetwy ogonowej wydłużają się, a całe ciało tej samicy staje się wysmukłe i podobne do samca. Ten okres przeobrażania się trwa zwykle bardzo długo, aż w końcu ryba nabiera wyglądu i zachowania się typowego. To znaczy, że tak samo jak normalne samce zaleca się do samic i zaplemnia je. Taka zmiana płci u mieczyków nie należy do rzadkości i znane są ich szczepy, u których 30% samic z jednego potomstwa przeobraża się w samice. Istnieją w sprzedaży różne barwne odmiany mieczyków otrzymane jako wynik krzyżowania, najczęściej samca zmienniaka plamistego, Xiphophorus (Platypoecilus) maculatus (Günther), z samicą Xiphophorus helleri Heckel. Niektóre z nich często są niepłodne i te trzeba łączyć z samcami ras wyjściowych, z których powstały. Najczęściej obecnie spotykane w akwariach miłośników barwne „mieczyki”, pochodzące ze skrzyżowania różnych kolorowych lub wyhodowanych ras zmienniaka plamistego z mieczykiem Hellera, to:

„Czerwony mieczyk” — posiada czerwone ubarwienie,  dość zmienne pod względem intensywności koloru. U tej krzyżówki często widuje się samce z długimi mieczowatymi wyrostkami płetwy ogonowej;

„Berlińska krzyżówka” — ma czerwone ubarwienie z nieregularnymi czarnymi plamami i partiami;

„Wiesbadeńska krzyżówka” — ma zielone lub rzadziej także czerwone ubarwienie, z czarną dolną połową ciała.

„Hamburska krzyżówka” — inaczej zwana „czarnym mieczykiem”, posiada ubarwienie niebieskawoczarne, z niektórymi łuskami metalicznie  błyszczącymi niebiesko i zielono. Płetwy grzbietowa, brzuszne i odbytowa sa jasne lub czerwonawożółte.

„Mieczyk- Wagtail” — ubarwienie ma zielone lub czerwone z czarnymi płetwami.

Na ogół u krzyżówek mieczowaty  wyrostek płetwy ogonowej jest krótszy, a niekiedy nawet bardzo krótki. Krzyżówki berlińska i hamburska często, niestety, na skutek nadmiernego nagromadzenia czarnego barwnika cierpią na rakowate guzy i rozpad płetw grzbietowej i ogonowej. Odmiany barwne i powstałe z krzyżówek należy trzymać w wyższej temperaturze niż zielone, właściwe mieczyki Hellera.

Summary

The author describes the well known aquarium fish Xiphophorus helleri Heckel, its breeding and Its varieties.

Instytut Zoologiczny PAN w Warszawie

__________________________

_________________

________

Przegląd zoologiczny: Tom X, 1966, s. 245-246.

AKWARIUM i TERRARIUM – AQUARIUM and TERRARIUM

Mieczyk Hellera (odmiana żaglopłetwa), Xiphophorus helleri
(Heckel, 1848).

An interesting variety of Xiphophorus helleri (Heckel, 1848)

ADAM J. KOSZYCKI

Podczas pobytu za granicą (ČSRS) spotkałem się z zupełnie nową odmianą mieczyka Hellera, której w Polsce dotychczas nie widziałem. Oryginalne te rybki mają wybitnie wydłużoną płetwę grzbietową (stąd pozwoliłem sobie nazwać je mieczykami żaglopłetwymi) bez względu na płeć, z tą tylko różnicą, że wyżej wymieniona płetwa ma u samców kształt proporczyka rozszerzającego się ku końcowi i sięgającego blisko połowy „miecza”, a u samic płetwa ta przybiera kształt analogiczny do płetwy grzbietowej młodych samców Mollienisia velifera. U starych samic pierwszy promień płetwy grzbietowej jest wyraźnie wydłużony. Poza tym rybki te niczym nie różnią się od czerwonej odmiany popularnego u nas mieczyka Hellera.

Wielkość rybek, które widziałem, wahała się od 3 do ok. 7 cm (bez miecza). Przebywały one w towarzystwie ryb z rodzin: Characidae, Cyprinidae oraz Anabantidae. Zbiornik obsadzony był obficie roślinnością, a jego wszystkie ściany z wyjątkiem przedniej pokryte były dość grubą warstwą zielonych glonów.  Poziom wody nie był wysoki, a jej temperatura wynosiła ok. 25°C. Nie zastanawiając się dłużej, kupiłem jedną parkę rybek wielkości ok. 6 cm i kilka sztuk „młodzieży” wielkości ok. 3 do 4 cm. Po przetransportowaniu ich do domu, umieściłem je w akwarium z innymi rybkami egzotycznymi, wyłączając jednak żyworodne (obawa przed krzyżówkami). Przez kilka pierwszych dni czuły się nieswojo. Kryły się po kątach wśród roślin i nie pobierały pokarmu. Zauważyłem jednak, że jedzą zielone glony, „zlizując” je ze ścianek akwarium i z roślin.

Ryc. 1. Mieczyk Hellera (odmiana żaglopłetwa) – samiec

Z biegiem czasu rybki oswoiły się i samiec z długim „mieczem” zaczął się zalecać do samiczki. Teraz dopiero potrafiłem ocenić piękno płetwy grzbietowej. Przepływając koło samicy, samiec naprężał płetwę, która kształtem swoim przypominała trójkąt o ściętym wierzchołku, odwrócony podstawą do góry. Samiczka także odpowiadała naprężeniem swojej płetwy grzbietowej, która, jak już wyżej wspomniałem, miała nieco inny kształt. Sposób zalecania się tych rybek jest poza tym analogiczny do „zalotów” ich „zwykłych” braci. Samiec mieczyka żaglopłetwego też potrafi z niezwykłą zręcznością pływać do tyłu.

Ryc. 2. Mieczyk Hellera (odmiana żaglopłetwa) – samica

Rybki czuły się dobrze. Temperaturę wody utrzymywałem w granicach od 22 do 25°C. Karmiłem je rozwielitkami (Daphnia), oczlikami (Cyclops) oraz rurecznikami (Tubifex), no i podawałem sztuczny pokarm w postaci żółtka kurzego ugotowanego na twardo, skrobanego mięsa i suszoną zieloną sałatę odpowiednio rozdrobnioną. Ponadto zaobserwowałem, że rybki stale uzupełniają podawany przeze mnie pokarm zielonymi glonami, których w akwarium miały pod dostatkiem.

Zauważyłem, że samiczka wyraźnie grubieje, a ciemna plamka w okolicy odbytu stale się powiększa. Właśnie minęły trzy tygodnie od chwili nabycia tych rybek. Po kilku dniach samicę odłowiłem do uprzednio przygotowanego małego akwarium (25 X 25 X 20 cm), którego ścianki pokryte były delikatnym nalotem zielonych glonów. Wodę przyrządziłem w ten sposób, że część jej użyłem z akwarium ogólnego, a część świeżej (odstałej dwa dni), mieszając je pół na pół. Na powierzchni umieściłem Riccia fluitans. Temperaturę wody podniosłem do 26°C. Samicę karmiłem doniczkowcami (Enchytraeus) oraz nielicznymi rozwielitkami (Daphnia). Poród nastąpił w pięć tygodni po nabyciu rybek we wczesnych godzinach rannych. Nie mogę z całą pewnością twierdzić, czy samiczka ta była zapłodniona zanim rybki kupiłem. Urodziło się 27 sztuk, z tego jedno martwe. Samica jakoś nie była skłonna do kanibalizmu, pomimo tego że pozostawiłem ją z małymi do wieczora. Początkowo narybek trzymał się dna. Młode rybki wcale nie były czerwone, jak to zwykle bywa przy „czerwonej odmianie” mieczyka Hellera, a miały barwę szarozieloną. Narybek był stosunkowo duży, większy od narybku popularnej u nas odmiany mieczyka Hellera.

Następnego dnia po urodzeniu, podałem rybkom pokarm mikro (Anquilla). Widziałem, jak pojedyncze osobniki chciwie jadły wijące się w wodzie mikroskopijne robaczki. Oprócz Anquilla karmiłem rybki sztucznym pokarmem (Piscidin OO, Pisciflor oraz rozdrobniony Wawil). Narybek rósł dość szybko. Po upływie 10 dni zauważyłem, że rybki zaczynają zmieniać barwę.

W okolicy trzona płetwy ogonowej pojawiło się delikatne różowe zabarwienie, które z biegiem czasu przesunęło się ku przodowi, nadając rybkom barwę właściwą osobnikom dorosłym.

Od pierwszych dni życia narybku, można było zauważyć, że jego płetwa grzbietowa jest wyraźnie powiększona. Po upływie ok. 6 tygodni rybki osiągnęły wielkość mniej więcej 3 cm. Po dalszych dwóch tygodniach zauważyłem, że pięć rybek posiada wykształcone gonopodium. Przewaga więc samiczek. Będąc jeszcze w CSRS informowałem się u tamtejszych hodowców o stosunek ilościowy samców i samiczek z jednego pokolenia tych rybek. Skarżyli się oni na małą ilość samców, z których nie wszystkie są płodne. Jeśli chodzi o przewagę samic w jednym pokoleniu, to oświadczenia czeskich hodowców się sprawdziły. Na razie nie mogę nic powiedzieć na temat płodności samców. Po 6 tygodniach przeniosłem rybki do dużego akwarium, w którym czują się doskonale. Na zakończenie pragnę zaapelować do wszystkich miłośników akwarium, by w przypadku zdobycia mieczyków żaglopłetwych, dołożyli wszelkich starań, ażeby rybka ta stała się tak popularna jak „nasz” mieczyk Hellera.

Ze swej strony postaram się spopularyzować te rybki i może właśnie moja hodowla da początek rozpowszechnieniu się w Polsce mieczyka żaglopłetwego.

Summary

The author describes the habits and breeding of sail-fin variety of Xiphophorus helleri (Heckel) 1848.

Cieszyn ul. Bobrecka 8

Linki:

http://archive.org/stream/memoirsofmuseumo191harv#page/68/mode/2up

http://archive.org/stream/catalogueoffishebm06brit#page/348/mode/2up

http://archive.org/stream/freshwaterfishesfimeekilli#page/n249/mode/2up


http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/handle/2246/2589/N2379.pdf;jsessionid=C3A63DC54D00E2B152B045EC93F1CFAB?sequence=1


http://gato-docs.its.txstate.edu/xiphophorus-genetic-stock-center/docs/Manual/Production-Copy/Production%20Copy.pdf

http://cricket.unl.edu/Basolo%20Reprints/Basolo%202006.pdf

http://www.landesmuseum.at/pdf_frei_remote/BERI_73_0187-0197.pdf

http://opus.bibliothek.uni-wuerzburg.de/volltexte/2011/6175/pdf/Schartl32.pdf


http://geb.uni-giessen.de/geb/volltexte/2008/6689/pdf/ChristiansenNina-2008-11-27.pdf

http://www.e-akwarium.com/mieczyk-hellera.html

http://www.akwa-mania.mud.pl/archiwum/a123/a123,3.html

http://www.akwarium.net.pl/adv/xiphophorus_helleri.htm

http://archive.org/stream/cu31924002863227#page/n149/mode/2up

2012/03/26 | Supplementum

Wielocierń afrykański (Polycentropsis abbreviata)

 Boulenger, 1901

Rząd: Perciformes okoniokształtne
Podrząd: Percoidei okoniowce
Rodzina: Polycentridae wielocierniowate
Rodzaj: Polycentropsis

Środowisko: Wody słodkie; bentopelagiczna; zakres pH: 6.0 – 6.5; zakres dH: 10 – ?
Klimat: Tropikalny: 26°C – 30°C

Etymologia: Polycentropsis, przypominająca Polycentrus; poly = wiele; centr = cierń; –opsis = wygląd; abbreviata = skrócona – odnosząca się do wrażenia, że jej ciało jest krótkie, zostało odcięte, jej ogon i miękkie części płetwy grzbietowej i odbytowej są przezroczyste.

Opis: D XV-XVII 9-11; A IX-XII 8-9; P 18-19; V I 5; C 19 (I+17+I); Sq. 4/31-35/17-19. Kręgów 23 (13+10). Na dolnej krawędzi ramienia pierwszego łuku skrzelowego 9-11 wyrostków filtracyjnych, które są krótsze od blaszek skrzelowych. Na policzkach 6-9 rzędów łusek. Liczba łusek w szeregu podłużnym wynosi 31-35. Linia boczna niekompletna, widoczna tylko na kilku łuskach zwykle 4-6 przebitych. Łuski średniej wielkości, urzęsione. Ciało przysadziste, wysokie, silnie ścieśnione. Pysk szpiczasty, otwór gębowy bardzo duży wysuwalny. Płetwa grzbietowa z 15-17 cierniami i 9-11 promieniami miękkimi, analna z 9-14 cierniami i 8-9 promieniami miękkimi. Przedpokrywa ząbkowana. Miękkopromienne części płetwy grzbietowej i odbytowej chorągiewkowate, podwyższone, powyżej części ciernistych. Trzon ogonowy jest wyraźnie krótki. Płetwa ogonowa ścięta. Ubarwienie bardzo zmienne, ale zawsze ciemne. Ochrowe do ciemnego, szaro-zielone z dużymi brunatnymi do czarniawych plamami, do niektórych rozszerzonych podobnych do pasów.  Wyraźny ciemny pas od pyska poprzez oko do początku pletwy grzbietowej i podobny w górę do oka. Cierniste części płetwy grzbietowej i analnej ciemne, miękkopromienne części czasami ciemne, słabo rdzawo-czerwone przy nasadach, ale zazwyczaj przezroczyste i bezbarwne. Długość całkowita 90 mm(TL). Rodzaj monotypowy.

Rozprzestrzenienie: Afryka środkowa i zachodnia; Dolna Gwinea; przybrzeżne obszary w dorzeczch rzek: Meme, Wouri, Sanaga i Lokundje w Kamerunie oraz w basenie Komo i Ogowe w Gabonie Gatunek pierwotnie opisany przez Boulengera był złowiony w ujściu rzeki Ethiope w Nigerii i jest również rozprzestrzeniony w obszarach przybrzeżnych, Nigerii i Beninu, na wschód od Oueme.

Siedlisko i Ekologia: Bentopelagiczny gatunek występujący na obszarach lasów deszczowych i namorzynowych (mangrowych). Żyje w wodach słodkich i słonawych w wolno płynących rzekach, strumykach, również zbiornikach i rowach. Ryba posiada dodatkowy narząd oddechowy (n. nadskrzelowy) i może tolerować niski poziom tlenu. Wielociernie afrykańskie są w dzień bardzo mało ruchliwe,  większość czasu spędzają ukryte pośród zanurzonej roślinności brzegowej. Bardziej aktywne stają się w nocy, kiedy żerują, w dzień zazwyczaj przebywają w kryjówkach. Czyhają na ofiary prawie nieruchomo udając zwiędły liść zbliżają się do ofiary powoli, a następnie błyskawicznie otwierają duży, wysuwalny otwór gębowy wsysając ofiarę wraz z wodą. Są bardzo drapieżne. Potrafią chwytać i połykać zdobycz niewiele tylko mniejszą od ich ciała. Ryba ariadnofilna. Polycentropsis abbreviata wykazuje ojcowską opiekę rodzicielską (Britz 1997).

Zbadano kilka wybranych aspektów biologii tego gatunku w rzece Ethiope w Nigerii. Roślinnością wodną w tej rzece były głównie wyższe rośliny pływające; Nymphea lotus L, Azolla africana Desv., Pistia stratiotes L. Rośliny częściowo lub całkowicie zanurzone; Scirpus jacobi Fisher, Salvinia sp., Pycreus lanceolatus Poir. Dominującymi gatunkami w rzece były ryby kąsaczowate (Characidae); Brycinus longipinnis Günther, Brycinus nurse Rüppell i pielęgnicowate (Cichlidae); Tilapia mariae Boulenger, Chromidotilapia guntheri Sauvage, Hemichromis bimaculatus Gill. Parametry wody: temperatura 24-27°C, pH 5,2-7,5, tlen rozpuszczony 5,6-6,5 mg/L-1 , przewodność  9,6-57,5 µS/cm. Niedojrzałe osobniki P. abbreviata < 40 mm dominowały w połowach w październiku i listopadzie. Zarówno niedojrzałe (< 40 mm) i dojrzałe (≥ 40 mm) osobniki występowały głównie wśród zanurzonych trawach łęgowych, nie występowały w odcinkach głębokich i szybko płynącym głównym nurcie rzeki. Osobniki o długości całkowitej 10-90 mm ważyły 1,0-18,0 g. Pokarmem niedojrzałych płciowo osobników były głownie mikroskorupiaki i różne owady, u dorosłych przeważały raki, ryby i detrytus. Dodatkiem do diety dla obu grup wielkościowych były obleńce (Nemathelminthes) i zielenice właściwe (Chlorophyceae). Aktywność tarłowa ograniczona była do miesięcy, w których występowały wezbrania i wylewy rzeki (od czerwca do października). Jajniki dojrzałych płciowo samic o długości 40-86 mm (SL) i wadze 5,3-18,0 g zawierały 70-362 jaj o barwie jasnej do głęboko żółtej  o średnicy od 0,7 do 1,1 mm.

Rozmnażanie w akwarium: Ze względu na łatwość hodowli i rozmnażania często hodowana jako ryba akwariowa. Kiedy u samicy pokładełko staje się widoczne parę odkłada się do zbiornika tarliskowego. Oświetlenie powinno być słabe, rozproszone. Do zapewnienia odpowiednich warunków hodowli rośliny zanurzone nie są konieczne, ale powierzchnia powinna być pokryta roślinami pływającymi Pistia, Eichhornia lub innymi z grubymi korzeniami. Woda: 26-28°C, 7°dH, pH 6,8. Rozmnażanie jest bardzo interesujące. Samiec w następnym dniu po odłożeniu wybiera odpowiednie miejsce na gniazdo, oczyszcza spodnią część liścia o odpowiedniej szerokości i zaczyna budować gniazdo z pęcherzyków powietrza pod liściem o odpowiedniej szerokości. Zaloty trwają kilka godzin, samiec stara się zagonić partnerkę pod gniazdo, do którego nie zapomina dostarczać pęcherzyków powietrza. W  niewoli samica składa 100-200 jaj o średnicy 1.3-1.4 mm), są one głównie przymocowywane do spodu pływających liści np. pistii rozetkowej (Pistia stratiotes) lub alternatywnie wśród jednym z rodzajów wgłębki (Riccia). W rzeczywistym akcie tarłowym samica obraca się na grzbiet i od czasu do czasu za pomocą pokładełka składa  pojedyncze jajo, które jest natychmiast zapładniane przez samca i układane w gnieździe tak aby nie dotykały się wzajemnie. Podczas tarła nie ma tzw. uścisku tarłowego. Po tarle samiec podpływa do powierzchni wody skąd zaczerpuje pewną ilość powietrza atmosferycznego i pod liściem pęcherzyki uwalniane są spod pokryw skrzelowych i otaczają jaja. Ponadto samiec zajmuje się złożem dostarczając świeżej wody aktywnie wachlując płetwami piersiowymi. Tarło rozpoczyna się wieczorem a kończy rankiem. Po skończonym tarle należy niezwłocznie wyjąć samicę z akwarium.  Jaja wylęgają się po 120 h (przy 27°C). W trzecim dniu tej działalności, samiec również oczyszcza dno z detrytusu bezpośrednio pod gniazdem, tworząc kielichowate zagłębienie. W czwartym dniu następuje wyląg, eleuteroembriony zaczynają spadać do zagłębienia, w którym samiec przystępuje do ich wachlowania. W piątym dnu wszystkie eleuteroembriony się wykluły  i niektóre larwy w opuszczają zagłębienie aby na krótko zawisnąć na roślinach (jaja wylęgają się po 120 h (przy 27°C). W szóstym dniu (24 godziny po wylęgu) gdy wszystkie larwy opuszczą zagłębienie samiec przestaje się troszczyć o swoje potomstwo, należy go wyjąć ze zbiornika. Larwy mają na szczycie głowy wielokomórkowy narząd przytwierdzający (gruczoł cementowy) za pomocą, którego przylegają do lęgowiska. Larwy po wchłonięciu zawartości woreczka żółtkowego zaczynają pływać na drugi dzień po wylęgu, mają długość ok. 2 mm czarną głowę i poprzeczny czarny pas z boków ciała. Dwa tygodnie później, narybek ma 5 mm, a przyrost w długości nie był tak szybki jak w szerokości. Rybki trzymają się w stadkach po 3-4 sztuki, ukrywają się pod liśćmi, lub w innych kryjówkach. Dla uniknięcia wystąpienia kanibalizmu pożądane jest sortowanie narybku według wzrostu. Narybek karmimy „pyłem”, pływikami oczlików i larwami solowców, stopniowo w miarę wzrostu drobne rozwielitki, larwy komarów, oczliki, rureczniki itp. Dorosłe karmimy małymi żywym rybami, kijankami, dżdżownicami i innym żywym pokarmem. Dojrzałość płciową osiągają w 8-11 miesiącu życia.

Dymorfizm płciowy: Ubarwienie samicy jest bledsze niż samca, z wyraźnie mniej zdefiniowanym wzorem plam. Podczas tarła ubarwienie samca ciemnieje. Samica gotowa do tarła ma wyraźnie widoczne pokładełko, jej ubarwienie staje się jaśniejsze, wzór plam jest  bardziej wyraźny. Pokładełko w okresie tarła u samicy jest krótsze i szersze niż samca.

Literatura

Ikomi R.B., 1996. The biology of the African leaf fish Polycentropsis abbreviata Boulenger, 1901 in the River Ethiope, Nigeria. Acta Ichthyol. Piscat. 26 (1): 3-14.

BIOLOGIA AFRYKAŃSKIEJ RYBY POLYCENTROPSIS ABBREVIATA BOULENGER, 1901 Z RZEKI ETHIOPE W NIGERII

STRESZCZENIE

Zbadano wybrane aspekty biologii Polycentropsis abbreviata Boulenger, 1901 w rzece Ethiope. P. abbreviata powszechnie występuje w ciągu całego roku pośród zanurzonej roślinności brzegowej tej rzeki. Gatunek ten wykazuje allometryczny charakter wzrostu, a współczynnik korelacji zmniejsza się wraz ze wzrostem wymiarów. Wartości K są nieco wyższe w wilgotnej porze roku. P. abbreviata przed osiągnięciem dojrzałości płciowej odżywia się głownie mikroskorupiakami oraz rozmaitymi owadami, podczas gdy osobniki dorosłe żywią się przeważnie rakami, rybami i detrytusem. Wszystkie grupy wielkościowe traktują Nemathelminthes i glony jako dodatek do swojej diety.   Stosunek samców do samic wynosi 1 : 2, a płodność waha się od 72 do 362 jaj. Jaja stanowią średnio 2,9% masy ciała.

Received: 14 July 1995

Authors’ address: R. B. Ikomi PhD
Department of Zoology
Delta State University
Abraka, Nigeria

Linki:

http://www.aiep.pl/volumes/1990/6_1/txt/txt_01.php

http://rybmarzen.blox.pl/2006/01/Rybki-marzen.html#ListaKomentarzy

http://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/ed-06-08/010044414.pdf

http://www.aiep.pl/volumes/1990/7_2/pdf/27_2_07.pdf

http://nationalzoo.si.edu/scbi/MAB/conservation/centralafrica/gabon/MABinGabon/research/english/Fish%20Diversity%20in%20the%20Gamba%20Complex%202006.pdf


http://www.ajol.info/index.php/tfb/article/viewFile/20853/18736


http://www.ajol.info/index.php/jas/article/viewFile/19977/17990

http://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_6/Fau_trop/36589.pdf

http://www.archive.org/stream/comparativefunct56liem#page/n13/mode/2up


http://www.archive.org/stream/dieexotischenzie00stan#page/30/mode/2up

http://www.archive.org/stream/proceedingsofzoo19011zool#page/8/mode/2up

http://www.archive.org/stream/catalogueoffresh31915brit#page/98/mode/2up

http://www.archive.org/stream/lespoissonsdesea00pell#page/240/mode/2up


http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/handle/2246/3601/N3195.pdf;jsessionid=AFB8FF79F907C97D6EA5DFB2510AD96E?sequence=1

2012/03/02 | Ryby

Stynka (Osmerus eperlanus)

Linnaeus, 1758

Rząd: Osmeriformes stynkokształtne
Rodzina: Osmeridae stynkowate
Rodzaj: Osmerus
Podgatunki:
Osmerus eperlanus eperlanus podgatunek nominatywny
Osmerus eperlanus dentex (stynka białomorska)

Środowisko: Morskie; wody słodkie i słonawe; pelagiczno-nerytyczna; anadromiczny
Klimat / Zasięg: Umiarkowany; 70°N – 43°N, 9°W – 55°E

Zasięg występowania: Zlewisko wschodniej części Oceanu Atlantyckiego od Zatoki Biskajskiej oraz Lodowatego Oceanu Północnego, aż po rzekę Peczorę. W Polsce stynka występuje w północnej części kraju a mianowicie: dolna Odra, Zalew Szczeciński, Pojezierze Myśliborskie, Pojezierze Drawskie, część Pojezierza Kaszubskiego, Zatoka Gdańska, Pojezierze Iławskie, Pojezierze Olsztyńskie, Zalew Wiślany, Pojezierze Suwalskie i wschodnia Wielkopolska.

Opis: Br. vii-viii; D 1-2 + 7-9; A (2)3-4 + 11-14; P 1+9-12; V 1+6-8; C 19;  l. l. (0) 4-14(16); lat. squ. 60-65; vert; 55-62; caec. pyl. 7. Stynka ma ciało mocno wydłużone, lekko ścieśnione bocznie i w przekroju owalne. Mała ilość barwnika w skórze powoduje, że ciało stynek jest przeświecające z widocznymi żebrami, trzewiami i zarysem mózgu. Głowa jest stosunkowo duża, jej długość boczna stanowi ponad 20% długości ogonowej ryby. Trzon ogonowy niski. Otwór ustny duży. Kości szczękowe na całej długości dolnego brzegu z silnymi stożkowatymi zębami. Szczęka dolna wyraźnie wystaje przed górną. Zakończenie szczęki górnej sięga po tylną krawędź oka. Średnica oka jest 1,5-2,5 razy mniejsza od długości pyska. Początek nasady płetwy grzbietowej u osobników młodszych znajduje się w linii prostopadłej nad początkiem nasad płetw piersiowych. U ryb starszych płetwa ta przesuwa się nieco ku tyłowi. Płetwa tłuszczowa jest niewielka, a jej podstawa jest mniejsza od długości. Płetwa ogonowa jest mocno wcięta i dobrze rozwinięta. Łuski stynki są dość duże, bardzo delikatne a ponadto lekko osadzone w torebkach skórnych, bez srebrzystego połysku, przezroczyste, 60—65 poprzecznych rzędów łusek po bokach ciała, linia boczna widoczna za tylną krawędzią pokryw skrzelowych. Stynka tworzy wiele odmian lub form ekologicznych uznawanych jako rasy i odznacza się stosunkowo wysoką zmiennością. Ogólne porównanie morfologii stynek z obszaru Polski (Rembiszewski 1970) i zlewiska Zatoki Fińskiej oraz rzeki Peczory (Kirpicnikov 1935), bez uwzględniania cech biologicznych, daje pogląd, że średnie wartości prezentowanych w tabeli 154 cech mają podobne zakresy, poza długością podstawy płetwy ogonowej. Cecha ta wyraźnie różni oba obszary. Dokładniejsza analiza cech plastycznych stynek bytujących w różnych typach wód Polski ukazuje znaczne różnice. Szczególnie  duże różnice wartości cech mierzalnych zaznaczyły się wśród badanych populacji stynki w długości głowy (lc) i średnicy oczu (Rembiszewski 1970). Pomiędzy poszczególnymi populacjami wartości niektórych cech znalazły się w różnych zakresach (np. długości głowy (lc), minimalnej wysokości ciała (h), długości trzonu ogonowego. Długości podstawy płetwy odbytowej, średnicy oka (Oh), szerokości interorbitalnej. Mniejsze różnice, choć statystycznie wysoko istotne, spotykano u stynek zamieszkujących Jezioro Miedwie Rembiszewski (1970) wyróżnił tam dwie populacje odznaczające się szybkim i wolniejszym tempem wzrostu.

Ubarwienie: Barwa ciała stynki jest typowa, jak u ryb pelagicznych. Grzbiet ma odcień zielonkawy lub zielonkawo-niebieski, a całe ciało jest lekko przezroczyste. Boki są jasnożółte, a czasami z odcieniem srebrzysto-stalowym. Szczęki, boki głowy i tęczówka jest srebrna. Tonacja barwy całego ciała jest uzależniona od barwy wody, Płetwy grzbietowa, ogonowa i piersiowe są  jasnoszare, zaś pozostałe bezbarwne. Wzdłuż boków ciała czasami jest widoczna jasnoniebieska lub fioletowa smuga.

Pokarm: Stynka jest uznana za gatunek o szerokim spektrum pokarmowym i łatwo się przystosowującym do sezonowych zmian warunków odżywiania. Pierwszym pokarmem tzw. inicjującym i zarazem najważniejszym dla młodych stynek w Norweskim Jeziorze Mjosa są okrzemki, a wrotki i naupliusy Copepoda zjadane były okazjonalnie (Naesje i in. 1987). Inne wyniki otrzymali Strelnikova i Ivanova (1982) badając odżywianie larw stynki ze Zbiornika Rybińskiego.  Tutaj pierwszym zjadanym pokarmem były naupliusy Copepoda i wrotki. U osobników starszych dominującą pozycję w pokarmie ma zooplankton, głównie wioślarki (Chydorus sp., Bosmina coregoni, Daphnia sp., Bythotrephes longimanus, Leptodora kindtii ). W niektórych zbiornikach poważną pozycją w pokarmie są widłonogi z Cyclopoida i Calanoida (Rembiszewski 1970; Trzebiatowski, Gaj 1978; Rogala 1992; Sterligova 1992; Sterligova i in. 1995). W wodach słonawych znaczną domieszkę pokarmu stanowią również skorupiaki należące do rzędów Amphipoda i Mysidacea. Wiosną, przy mniejszej zasobności wód w zooplankton, stynka pobiera przemieszczające się z dna ku powierzchni wody larwy ochotkowatych Tendipedidae (Garnas 1983). Stynka w drugim roku życia i starsza przechodzi na drapieżny tryb życia, oparty w dużej mierze na kanibalizmie. Rembiszewski (1970) stwierdził w pokarmie dużych stynek (18-20 cm) stynki o długości od 5 do 10 cm i jazgarza o długości 5 cm. W Jeziorze Tyrifjorden (Norwegia) większość trących się stynek nie pobierała pokarmu i 80% żołądków było pustych (Garnas 1983). W pokarmie stynki można znaleźć w pewnych okresach larwy gatunków z rodzaju Coregonus, zwłaszcza wtedy, gdy zaczyna w kwietniu intensywnie żerować po swoim tarle i napotyka w toni larwy i wylęg innych gatunków ryb.

Wzrost: Stynka jest gatunkiem wolno rosnącym i o krótkim cyklu życiowym. W Jeziorze Roś w pierwszym roku życia stynki osiągają w sierpniu długość około 5 cm, a już we wrześniu długość około 8 cm (Jachner 1989). Wzrost w kolejnych latach jest już bardzo powolny. Osiąga zwykle 9-10 cm długości całkowitej, rzadko 15 cm. W Morzu Białym notowano stynki o długości całkowitej nieco ponad 30 cm. W wodach Polski pojedyncze osobniki o długości całkowitej ponad 25 cm i masie prawie 140 g notowano w Jeziorze Miedwie (Rembiszewski 1970). Stynki z jezior przymorskich mogą również osiągać pokaźne rozmiary. W Jeziorze Jamno w 1998 r. odłowiono stynkę o długości całkowitej 20 cm i masie 50 g (Heese, dane niepublikowane). Zwykle populacje anadromiczne, żyjące w morzu i zalewach morskich, odznaczają się szybszym tempem wzrostu. Jednak w wodach przymorskich również spotyka się stynki o wolnym tempie wzrostu, podobnie jak w jeziorach. W Zalewie Szczecińskim czy Zatoce Pomorskiej (Rembiszewski 1970; Krzykawska, Krzykawski 1971) wzrost stynki jest podobny do stynek z jezior mazurskich i suwalskich (Willer 1926; Leskien 1942; Czeczuga 1959; Rembiszewski 1970). Maksymalny wiek osiągany przez stynkę – to 8 lat, jednak większość osobników osiąga wiek 2-3 lat.

Rozmnażanie: Tarło stynki rozciąga się na okres od końca lutego do maja. Wchodzi wtedy gromadami do rzek, choć trze się również w jeziorach na piaszczystych, gliniastych lub kamienistych miejscach w płytkim litoralu (do 1 m). Samica zależnie od wielkości składa 5000 do 20 000 ziaren ikry, wyjątkowo duże zaś do 50 000, średnica ikry około 1 mm. Przy temperaturze 6°C rozwój zarodkowy stynki, aż do momentu wyklucia trwa 40 dni, czyli 240 D°. Jajo stynki we wczesnych stadiach rozwojowych jest przytwierdzone do kamienia, później odrywa się od podłoża i pływa swobodnie w  toni wodnej. Dojrzałość płciową osiąga stynka w drugim roku życia, czasem już pod koniec 1 roku.

____________________

Rogala, J. 1992. Feeding of smelt (Osmerus eperlanus L.) in seven Mazurian Lakes (Jagodne, Tałtowisko, Mikołajskie, Tałty, Roś, Święcajty and Mamry). Pol. Arch. Hydrobiol. 39 (1): 133-141.

4. STRESZCZENIE

Analiza zawartości przewodów pokarmowych stynki pochodzącej z siedmiu jezior mazurskich wykazała, że pokarmem stynki w wieku 1+ w większości jezior były Chydorus sp. i Bosmina sp. Jedynie w jeziorach Jagodne i Mikołajskie organizmami dominującymi w przewodach pokarmowych były odpowiednio Leptodora oraz Cyclopoida i Calanoida. Najchętniej wybierana, we wszystkich jeziorach była Leptodora sp.

Wartość stosunku FS opisującego stopień specjalizacji pokarmowej ryb wahała się w granicach 0,21-4,2 i miała największą wartość (maksymalna specjalizacja) w jeziorach o największej biomasie potencjalnego pokarmu (a więc specjalizacja w wybieraniu pokarmu była w tych jeziorach największa).

Względna wielkość ofiar (RRS) rosła wraz ze spadkiem przeźroczystości wody. Podobne zjawisko zaobserwowano również w obrębie jezior – wraz ze wzrostem głębokości przebywania ryb w poszczególnych jeziorach, wzrastał w pokarmie udział organizmów o dużych rozmiarach ciała oraz wzrastał ich wskaźnik wybiórczości pokarmowej.

 5. SUMMARY

Gut content analyses of adult smelt showed that the main component of their food were Bosmina and Chydorus. Only in lakes Jagodnc and Mikotajskie food consists mostly I.eptodora and Cyclopoida and Calanoida respectively. The most readily selected prey in all lakes was Leptodora.

 The value of FS (which describes level of food specialization) ranged from 0.27-4.2 and was highest in lakes with highest food level (so food specialization in these lakes were also highest).

The RRS increased with decrease of water transparency. A similar phenomenon was also observed within the lakes – together with an increase in the catch depth increased contribution of large bodies animals in the contents offish guts.

Instytut Rybactwa Śródlądowego
im . STANISŁAWA SAKOWICZA
EXPRESS INFORMACJA NR  3/2009 (kwartalnik)

– Morfologiczna i funkcjonalna asymetria jąder stynki (Osmerus eperlanus). Hliwa, Piotr; Kowalski, Radosław; Król, Jarosław; Cejko,  Beata I.; Stabinski, Robert; Ziomek, Elżbieta; Ciereszko, Andrzej. W: Rozród, podchów, profilaktyka ryb łososiowatych i innych gatunków.  Pod red. Zdzisława Zakęsia i in. Olsztyn: Wydaw. IRS 2009  s. 65-73, il. +bibliogr. 20 poz.

Przedstawiono parametry biometryczne 19 samców stynki w wieku 1+ wykorzystanych do badań morfologicznej i funkcjonalnej asymetrii gonad. Zaobserwowano, że nasienie pochodzące z jądra dogłowowego posiadało parametry ruchu plemników wyższe niż nasienie z jądra doogonowego. Oceniono przydatność diagnostyczną wyznaczników jakości nasienia u stynki.

– Parametry ilościowe i jakościowe nasienia stynki (Osmerus eperlanus) w zależności od czasu stymulacji hormonalnej. Kowalski,  Radosław; Hliwa, Piotr; Cejko, Beata I.; Król, Jarosław; Stabinski,  Robert; Ciereszko, Andrzej. W: Rozród, podchów, profilaktyka ryb łososiowatych i innych gatunków. Pod red. Zdzisława Zakęsia i in. Olsztyn: Wydaw. IRS 2009  s. 75-84, il. +bibliogr. 14 poz.

Od samców stynki stymulowanych hormonalnie preparatem Ovaprim pobierano przez 3 dni nasienie w odstępach co 24 godziny.  Przedstawiono wyniki analizy statystycznej dotyczącej wpływu zastosowania iniekcji hormonalnej na ilość i jakość pozyskanych plemników. Ryby iniekowane charakteryzowały się zdecydowanie ciemniejszym ubarwieniem ciała w porównaniu z rybami nieiniekowanymi.  Optymalny czas pobrania nasienia u stynki powinien wynosić 48 godzin po stymulacji preparatem Ovaprim.

EXPRESS INFORMACJA
NR  4/2007

-Embriogeneza stynki (Osmerus eperlanus). Hliwa, Piotr; Król, Jarosław; Stabiński, Robert; Kowalski, Radosław; Ciereszko, Andrzej. W: Rozród, podchów, profilaktyka ryb jeziorowych i innych gatunków.  Pod red. Jacka Wolnickiego, Zdzisława Zakęsia, Rafała Kamińskiego. Olsztyn: Wydaw. IRS 2007 s. 65-73, il. +bibliogr. 17 poz.

W 2004 r. z jeziora Gaładuś pozyskano tarlaki stynki w celu przeprowadzenia sztucznego rozrodu z wykorzystaniem hCG (ludzkiej gonadotropiny) jako stymulatora hormonalnego. Po zapłodnieniu metodą „na sucho“ produktów płciowych, rozpoczęto obserwacje rozwoju ikry. Scharakteryzowano i przedstawiono dokumentację fotograficzną poszczególnych stadiów embriogenezy stynki, która u tego gatunku trwa 170 stopniodni. Na poszczególne stadia embriogenezy składało się: bruzdkowanie, gastrulacja, organogeneza, okres przed i po wykluciu.

____________

Rembiszewski J. M. 1970, Population variation in smelt – Osmerus eperlanus (LINNAEUS, 1758) (Pisces) in Poland; Annales Zoologici. XXVIII, 7, 65 – 93

STRESZCZENIE

[Tytuł: Zmienność populacyjna stynki – Osmerus eperlanus (LINNAEUS, 1958) (Pisces) w Polsce]

W niniejszej pracy autor analizuje materiał stynek zebranych w 9 zbiornikach w Polsce: w Zatoce Pomorskiej, Zalewach Szczecińskim i Wiślanym oraz w 6 jeziorach śródlądowych.

Wyniki analizy, porównane z dotychczasowymi danymi na ten temat, pozwoliły stwierdzić wiele różnic zachodzących między badanymi populacjami. Przy opracowywaniu materiału brane były pod uwagę głównie cechy merystyczne (przeliczalne) i niektóre plastyczne (wymierzalne). Cechy te analizowane były za pomocą metod statystycznych stosowanych w literaturze ichtiologicznej, a pozwalających stwierdzić, czy różnice między populacjami stynek z poszczególnych zbiorników są istotne. Badany był także wiek stynek, osiągane długości i ciężar, okres tarła, stosunki płci. Dla stwierdzenia przyczyn zaobserwowanych różnic między poszczególnymi populacjami autor zbadał także zawartość przewodów pokarmowych oraz osteologię ethmoidalnej części czaszki. Przeprowadzone badania cech plastycznych a zwłaszcza merystycznych pozwoliły na wyodrębnienie kilku grup populacji w Polsce:

1. Populacje morskie i Zalewów o niższej liczbie kręgów, wyrostków filtracyjnych, łusek i krótszym trzonie ogonowym;
2. Populacje śródlądowe przyjęte jako standardowe dla Osmerus eperlanus (L.);
3. Populacja duża miedwiańska charakteryzująca się długą głową i pewnymi odrębnościami biologicznymi;
4. Populacje Wigier i Szelmentu Wielkiego o wysokiej liczbie kręgów, wyższej liczbie wyrostków filtracyjnych i łusek, krótszej głowie, niższej minimalnej wysokości ciała, węższym czole i dłuższych wyrostkach filtracyjnych. Populacje tych jezior zostały wyodrębnione jako nowa forma jenseni.

Na podstawie analizy materiałów własnych oraz w oparciu о literaturę autor uważa, podobnie jak Kljukanov (1969) na podstawie analizy osteologicznej, że traktowane przez McAllistera jako podgatunki O. eperlanus eperlanus (L.) i О. eperlanus mordax (Mitchell) należy podnieść do  rangi samodzielnych gatunków także ze względu na ich sympatryczność (M. Białe — rzeka Peczora, Dwina Północna). W obrębie gatunku O. eperlanus (L.) należałoby umieścić wyodrębnioną formę jenseni.

Badania biologii stynki pozwoliły stwierdzić, że najodpowiedniejszym siedliskiem dla stynki są wody głębokie o charakterze przejściowym, mezotroficznym. Wyjątkiem są tu Zalewy Wiślany i Szczeciński, których stynkę zalicza autor do formy anadromicznej. Długość życia stynek w Polsce sięga 8 lat. Większość populacji przypada na drugi i trzeci rocznik. Tarło trwa od początku lutego w północno-zachodniej części Polski do końca maja w części północno-wschodniej w zależności od pogody w danym roku. Analiza zawartości przewodów pokarmowych wskazuje na znaczną różnorodność w pobieraniu pokarmu, uzależnioną głównie od роrу roku.

РЕЗЮМЕ [Заглавие: Популяционная изменчивость корюшки — Osmerus eperlanus (Linnaeus, 1758) (Pisces) в Польше]

В настоящей публикации автор анализирует материал корюшки, собранный из 9 водоемов Польши, в том числе из Поморской бухты, Щецинского и Вислинского заливов и из 6 внутренних озер (см. карту).

Анализ полученных результатов в сравнении с имеющимися в литературе данными позволил установить ряд существенных различий между исследуемыми популяциями. При обработке материала принимались во внимание прежде всего меристические признаки, а затем лишь некоторые пластические. Как меристические, так и пластические признаки были анализированы при помощи статистических методов, применяемых в ихтиологических работах, которые позволили установить достоверность различий между популяциями из различных водоемов. Был исследован также возраст, длина тела и вес, период нереста, соотношение полов. С целью установления причин наблюдаемых различий между отдельными популяциями автор исследовал также содержимое пищеварительных каналов и остеологическое строение этмоидальной части черепа. Анализ пластических, а особенно меристических признаков позволил выделить несколько групп популяций:

1. Популяции морская и из заливов, отличающиеся меньшим числом позвонков, жаберных тычинок, чешуи в боковой линии и более коротким хвостовым стеблем;

2. Популяции из внутренних водоемов, рассматриваемые автором как типичные для Osmerus eperlanus(L.);

3. Популяция из озера Me две, характеризующаяся крупными размерами тела и некоторыми отличительными биологическими особенностями;

4. Популяции из озер Вигры и Большой Шельмент с увеличенным числом позвонков, жаберных тычинок и чешуи, более короткой головой, меньшей минимальной высотой тела, шириной лба и более длинными жаберными тычинками. Популяции из этих озер автор выделяет как самостоятельную форму jenseni.

На основании анализа собственных материалов, а также библиографических данных автор считает так же, как Клюканов (1969) на основании остеологического анализа, что Osmerus eperlanus eperlanus (L.) и О. eperlanus mordax (Mitchill), рассматриваемые McAllister’om как подвиды следует считать самостоятельными видами, тем более, что их ареалы симпатричны (Белое море — реки Печера и Северная Двина). Новую, выделенную автором форму jenseni следует отнести к виду О. eperlanus (L.).

Исследования по биологии корюшки показали, что наиболее характерными для нее являются глубокие водоемы мезотрофического типа. Исключение составляют популяции из Вислинского и Щецинского заливов, которые автор причисляет к анадромной форме. Максимальный возраст корюшки в Польше достигает 8 лет. Анализ возрастной структуры популяций показал, что основная масса популяций состоит из двух и трехлетних рыб. Нерест продолжается с начала февраля в северозападной Польше до конца мая в северо-восточной части страны в зависимости от метеорологических условий в данном году. Аналих пищеварительных каналов указывает на значительную дифференциацию питания, обуславливаемую прежде всего временем года.

Rembiszewski J. M, 1964, Skull Osteology of Osmerus eperlanus eperlanus (L.) of the Miedwie Lake. Ann. Zool. XXII, 14, 263 – 284

STRESZCZENIE

[Tytuł: Osteologia czaszki  Osmerus eperlanus eperlanus (L.) z jeziora Miedwie]

Autor daje dokładne opracowanie osteologiczne czaszki stynki Osmerus eperlanus eperlanus (L.) z jeziora Miedwie (Polska). Materiał osteologiczny do tej pracy uzyskiwany był przez preparowanie szkieletów oraz dzięki barwieniu czaszek alizaryną i następnie prześwietlaniu ich w КОН. Metoda ta pozwoliła stwierdzić właściwe położenie poszczególnych kości względem siebie. Rysunki do pracy wykonane były z barwionych i prześwietlonych preparatów przy pomocy aparatu Abbego.

W wyniku pracy znaleziono dwie nowe kości dla rodzaju Osmerus L. Są to: os infraethmoideum, leżąca w obszarze chrzęści ethmoidalnej i os antorbitale wchodząca w skład kości wokółocznych. Szczególnie charakterystyczne jest wykrycie os antorbitale, kości bardzo dyskutowanej przez wielu autorów i mogącej mieć duże znaczenie systematyczne dla stynki. Praca ta ma także stanowić oparcie dla następnej pracy, monograficznej, dotyczącej stynki Polski.

___________

Czeczuga, B. 1959. Stynka (Osmerus eperlanus L.) w Jez. Rajgrodzkim i jej biologia. Pol. Arch. Hydrobiol. 5, 18 (2): 131-146. (In Polish with English summary.)

131

B. Czeczuga

Stynka (Osmerus eperlanus L.) w Jez. Rajgrodzkim i jej biologia

Z Zakładu Biologii Akademii Medycznej w Białymstoku

Otrzymano 3.V. 1958

Wstęp

Stynkę (Osmerus eperlanus L.) spotykamy w wodach przybrzeżnych poczynając od Zatoki Biskajskiej do Skandynawii i w jeziorach basenu Morza Bałtyckiego.

W niektórych jeziorach stanowi ona do 60% połowu ryby, toteż od dawna od dawna poświęca się jej dużo miejsca w fachowej literaturze. О wiosennym połowie stynki podczas tarła pisze Samsonow (1910). Masterman (1913) opisuje biologie stynki oraz dokładną budowę jej łusek, które uważa za najlepszy materiał do oznaczania wieku.

О biologii stynki w niektórych jeziorach fińskich i niemieckich wspomina Willer (1926, 1928) cyt. za Swietowidową (1945).

Lityński (1922) badał pokarm stynki z jeziora Wigry, wyłowionej w październiku.

Pietгоw (1926, 1940), opisując biologię stynki Pskowsko-Czudskiego zbiornika uważa, że Osmerus eperlanus L. w basenie Morza Bałtyckiego występuje w postaci trzech form:

1. wędrowna stynka (Osmerus eperlanus eperlanus L.),
2. jeziorno-rzeczna (Osmerus eperlanus morpha ladogensis Berg.).
3. jeziorna stynka (Osmerus eperlanus eperlanus morpha spirinchus (Pallas).

Jeziorno-rzeczna forma wg Pietrowa (1940, 1947) występuje w jeziorach: Ładoga, Onega, Pskowskim oraz Czudskim, dla tarła zaś wędruje do rzek wpadających do tych jezior. Natomiast trzecia forma (Osmerus eperlanus eperlanus m. spirinchus (Pallas) wg Pietrowa rozradza się tylko w jeziorach. Występuje ona jedynie w jeziorach Wyżyny Wałdajskiej.

132

Рiеtгоw podaje charakterystykę zbiorników, w których występuje stynka: wody tych jezior charakteryzują się małą alkalicznością pH = 7,3 — 6,8, dużą zawartością tlenu i substancji mineralnych niską utlenialnością.

Staff (1950) uważa, ze stynka jeziorowa (Osmerus eperlanus morpha spirinchus (Pallas), jest synonimem Ostmerus eperlanus (L).

Tylko dokładne poznanie poszczególnych populacji stynki oraz jej ekologii może zdecydować о podziale taksonomicznym tego gatunku. Znane od dawna wahania wysokości odłowów stynki (Czumajewskaja-Swietowidowa 1945) są uzależnione od niekorzystnych warunków rozwoju i wyrastania stynki w wieku młodocianym.

О masowym występowaniu stynki w Zaporze Rybiñskiej (ZSRR) donoszą: Wasiljew (1951), Szczetinina (1954) i Łapin (1956). Z Zapory Rybińskiej stynka dostała się do Wołgi i ostatnio zanotowano ją w odłowach pod Gorkim (Kuźniecow 1951), rok później w okolicy Kazania (Łukin 1952). О występowaniu stynki na Wileńszczyznie, w grupie Jezior Brasławskich, oraz fragmentaryczne dane o jej pokarmie podaje Borowik (1953).

W związku z tym, że w pewnych latach stynka stanowi około 50% połowów Jez. Rajgrodzkiego, uważałem za stosowne zająć się badaniem wzrostu długości ciała stynki, analiza, pokarmu oraz wysokością odłowów w wyżej wymienionym jeziorze.

Metodyka i materiał

Materiał dla badań pobrano w Jez. Rajgrodzkim w okresach zimowym i letnim. Materiał pobierano przy pomocy niewodu w zimie w dniu 1. II. 1957 г., latem 27.VII. tegoż roku w toni za Rogiem i Sowiakiem. Jednocześnie pobierano ilościowe próbki zooplanktonu czerpakiem systemu Bernatowicza со parę metrów od powierzchni do dna jeziora w celu wyjaśnienia wybiórczości pokarmu stynki.

U odłowionych ryb, po zważeniu i zmierzeniu długości ciała (longitudo caudalis), wycinano przewód pokarmowy, wybierano ikrę (tylko w materiale zimowym), ważono samice bez ikry oraz pobrano łuski powyżej pławnika analnego nad linią naboczną w celu oznaczenia wieku metoda Mastermana (1913) i Łapina (1956).

Przewody pokarmowe i ikrę wkładano do pergaminowych torebek odpowiednio ponumerowanych i przechowywano w 4% roztworze formaliny. Podczas pobierania materiału zwracano uwagę, by reprezentował on wszystkie klasy wieku.

W pracowni pobrane jelita rozcinano wzdłuż i treść ich wypłukiwano starannie wodą, następnie zawartość jelit analizowano na płytce Hansena. Udział poszczególnych gatunków zooplanktonu w treści przewodu pokarmowego oraz

133

w pobranych próbkach podano w procentach. Obliczając stopień wybiórczości pokarmu stosowano tzw. wskaźnik wybiórczości (E) Iwlewa (1955) wg wzoru:

        r — P
E= ——
       r + P

w którym г oznacza stosunek danego gatunku zooplanktonu do innych gatunków znajdujących się w treści jelita, P – stosunek tegoż gatunku do pozostałych gatunków w próbkach zooplanktonu (r i P w %).

Obliczania ilości jajeczek samic stynki dokonywano metodą Pekarkowej (1955).

Do obliczenia wagi poszczególnych osobników zooplanktonu w jelicie stynki wykorzystano wzory Szczerbakowa (1955). Ogółem przeanalizowałem 536 stynek, w tym 255 stynek odłowionych w lutym oraz 281 stynek w lipcu 1957 r.

Wyniki badań

Jezioro Rajgrodzkie jest to rynnowy, polodowcowy, mezotroficzny zbiornik, o powierzchni 1919,15 ha i maksymalnej głębokości 51 m. Najczęściej spotykana głębokość wynosi 14 m. Jest to jezioro przepływowe, bowiem do odnogi Stace wpada rzeka Małkina łącząca go z jez. Selment, do odnogi Przepiórka — rzeka Przepiórka.  Z odnogi Rajgród odpływa rzeka Jegrznia wpadająca do jeziora Dręstwo.

Tabela I

Odłów stynki w Jeziorze Rajgrodzkim w latach
1951—1954
Osmerus catch in the Rajgród Lake in
1951-1954

Rok       Wyłów w kg            % ogólnego wyłowu
Year      Catch in kg           % of total catch

1951        3.186                        24.0
1952        1.877                        15.5
1953        9.014                        36.0
1954       17.884                        50.0
.                                    średnia  31.6

Analizy wody w Jez. Rajgrodzkim wykonane przez mgr T. Baszyńskiego W sierpniu (1957) wykazały, że pH wody wahało się w granicach od 8,4 do 7,8, ilość tlenu 11,5 mg/l przy powierzchni, 8,2 mg/l zaś na głębokości 40 m, utlenialność 6,2 w pobliżu powierzchni i 8,9 mg/l 02 w pobliżu dna. Powyższe dane wskazują, że warunki hydrochemiczne Jez. Rajgrodzkiego sprzyjają rozwojowi stynki.

Dane dotyczące wysokości odłowów w latach 1951 — 1954 ilustruje tabela I.

 137

Tabela VII

Skład gatunkowy pokarmu stynki Jez. Rajgrodzkiego
Species composition of Osmerus food in the Rajgród Lake

Gatunek
Species

Cladocera                                         27. VII.1957   1.II.1957   

1. Sida crystallina (O.F. Müller)             +         —
2. Diaphanosoma brachyurum (Liev)    +        —
3. Daphnia cristata Sars                                 +         +
4. Daphnia cucullata Sars                                 +         +
5. Ceriodaphnia quadrangula v. hamata S   +      —
6. Bosmina coregoni Baird.                                +         +
7. Alona affinis (Leydig)                                        +        +
8. Bythotrephes longimanus (Leydig)           +        —
9. Leptodera kindtii (Focke)                               +          —

Copepoda

1. Eudiaptomus gracilis G.O. Sars            +           +
2.     „       graciloides Lilljeborg                  +         +
3. Cyclops strenuus Fische                       +          —
4. Cyclops macrurus G.O. Sars                   —           +
5. Mesocyclops leuckarti Claus                     +         +
6. Thermocyclops oithonoides Sars          +           +
7. Paracyclops fimbratus  Fischer            +            +
8. Limnocalanus marcurus G.O. Sars            +         +
9. Canthocamptus staphylinus (Jur)            +         +

Tendipedidae

1. Tendipes plumosus L.                        +          +
2. Procladius Skuze                               +         —
3. Polypedilum convictum Walk.          +         —

 Pisces

1. Osmerus eperlanus L. (łuski)          +          +

W okresie zimowym pokarm stynki stanowią przeważnie kopepodalne formy widłonogów, których waga jest bardzo mała, natomiast w lecie zwiększa się udział przedstawicieli skorupiaków z rzędu Cladocera (Bythotrephes longimanus, Leptodera kindtii). Powyższe potwierdza się w wyniku przeliczeń wagi zooplanktonu jelit stynki na 1 g wagi jej ciała. U jednorocznych na 1 g ciała przypada zooplanktonu 0,93 mg w lecie, a 0,80 mg w zimie, u dwulatków — 0,96 w lecie, 1,00 mg w zimie, w jelitach trzylatków w zimie ilość zooplanktonu zmniejsza się do 0,50 mg i różni się od wskaźnika z okresu lata o 0,05 mg.

140

Тabеlа XI

Procentowe występowanie poszczególnych gatunków zooplanktonu w planktonie Jez. Rajgrodzkiego (P) i w przewodach pokarmowych stynki (r) oraz wskaźnik wybiórczości (E) (w lecie).

Occurrence of different Zooplankton species of the Rajgród Lake in percentage (P) and in the intestine tract of Osmerus (r), and the selectivity index (E), (in summer)

                                                                              r           P            E
    Cladocera

1. Sida crystallina (O.F. Müller)                                  0,03   0,40   —0,87
2. Diaphanosoma brachyurum (Liev)                     0,03   0,13   —0,63

3. Daphnia cristata Sars.
                                                       }        33,56  24,27   0,16
4.         „        cucullata Sars.

5. Ceriodaphnia quadrangula v. hamata Sars.             0,23    2,35  —0,82
6. Bosmina coregoni Baird                                     24,00   13,00   0,30
7. Alona affinis (Leydig)                                           0,07   0,21   —0,50
8. Bythotrephes longimanus Leydig                         2,28   0,60    0,60
9. Leplodora kindtii (Focke)                                  5,52   0,62    0,80

Copepoda
1. Eudiaptomus gracilis G.O. Sars
.                                                                             3,97  14,24  —0,56
2.         ,,          graciloides Lilljeborg

3. Cyclops strenus Fischer                      8,97  0,62  0,87

4. Mesocyclops leuckarti Claus
5. Thermocyclops oithonoides Sars        20,93  30,28  —0,18
6. Paracyclops fimbriates Fischer

7. Limnocalanus macrurus G.O. Sars      0,12  0,21  —0,28
8. Canthocamptus staphylinus (Jur)      0,04  0,20  —0,70

Omówienie wyników

Porównując otrzymane wyniki udziału poszczególnych klas wieku w odłowach, stosunek procentowy samic do samców i zmianę tego stosunku w związku z wiekiem stynki z wynikami Szczetininej (1954), Morozowa (1951) i innych, stwierdzić należy, że otrzymane wyniki potwierdzają słuszność dotychczasowego twierdzenia, że w odłowach stynki przeważnie występują osobniki I i II klasy wieku, pośród jednolatków i dwulatków przeważają samce, u trzylatków — samice.

Porównując wymiary długości stynek z Jez. Rajgrodzkiego z ich wymiarami w innych jeziorach (tab. XII) widzimy, że w Jez. Rajgrodzkim wyrastanie ich jest dobre. Większą długość ciała wykazuje stynka z Zapory Rybińskiej, która zjawiła się tam w 1944 r. i obecnie znajduje się w okresie intensywnego rozwoju, normalnie występującego u wszystkich wodnych zwierząt przeniesionych do nowego  środowiska (Zienkiewicz 1956).

141

Tabela XII

Długość ciała stynki w różnych jeziorach
Body length of Osmerus in different lakes

Zbiorniki wodne     Jednolatki        Dwulatki         Trzylatki
Lakes                       1 year          2 years         3 years

Średnia długość w cm                                                                       Autor
Mean length in cm                                                                        Authors

Jeziora Suwalskie         6,3-9,0    8,0-10,9   10,4-15,5              Staff (1950)
Suwałki Lakes
(Wigry, Serwy, Sajno)

Rybinska Zapora (ZSRR)         8,5          9,9         14,7        Szczetinina (1951)

Jezioro Białe (ZSRR)             6,2          8,2         11,6              Morozowa (1951)
Białe Lake

Jezioro Rajgrodzkie              8,6          9,5         11,5           Wyniki własne authors
Rajgród Lake                                                                                 own results

Porównując wyniki moich badań dotyczących odżywiania się stynki z wynikami Lityńskiego (1922), Pietгоwa (1940), Staffa (1950) i Воrоwikа (1954) należy zgodzić się z założeniem Staffa (1950), że pokarm stynki jest ściśle uzależniony od wieku i środowiska, w którym stynka przebywa.

Wybiórczość poszczególnych komponentów pokarmu przez stynkę, jak i u innych ryb, jest uzależniona od szeregu cech zarówno drapieżnika, jak i ofiary. Jedne z nich są charakterystyczne dla drapieżnika, drugie właściwe są wyłącznie organizmom tępionym. Do pierwszej grupy zaliczyć możemy w tym wypadku skłonność okazywana przez drapieżniki do jednego z komponentów pokarmu, do drugiej — mniejsza lub większą zdolność obronną oraz ukrywanie się ofiary. Z tego powodu wybiórczość należy rozpatrywać, jak słusznie twierdzi Iwlew (1955), jako wypadkową działających jednocześnie czynników właściwych drapieżnikom oraz kompleksu cech właściwych ofiarom.

Tabele X i XI wskazują, że stynka w odniesieniu do skorupiaków Daphnia cristata + D. cucullata wykazuje zimą i latem dodatni wskaźnik wybiórczości, to znaczy, że są one chętniej zjadane przez stynkę. Niektóre z nich, jak Alona affinis, Mesocyclops leuckarti + Thermocyclops oithonoides + Paracyclops fimbriatus i Canthocamptus staphylinus są chętniej zjadane tylko w zimie, latem stynki w odniesieniu do nich wykazują ujemny wskaźnik wybiórczości. Łączy to się z tym, ze stynka w zimie w wyniku ubóstwa planktonu pod względem gatunkowym skazana jest na pobieranie gatunków występujących w danym środowisku.

Ciekawe tez jest, ze stynka w odniesieniu do skorupiaków z rodziny Eudiaptomus oraz Limnocalanus macrurus w zimie i lecie wykazuje ujemny wskaźnik

142

wybiórczości mimo dużego udziału tych skorupiaków w planktonie Jez. Rajgrodzkiego oraz większych ich wymiarów w stosunku do niektórych innych. Możliwe, że powyzsze uzależnione jest od szybkosci poruszania się ofiary (w tym wypadku skorupiaka). Natomiast chętnie jest zjadany skorupiak Cyclops strenuus mimo szybkiego poruszania się w wodzie.

Bosmina coregoni w zimie ma wskaźnik ujemny (0,30) — w lecie dodatni. Być może, wyjaśnia to fakt, że w lecie wymieniony skorupiak ma większe wymiary niż w zimie i jest bardziej dostrzegalny przez stynkę. Sida crystallina mimo swej wielkości prawie nie była znajdywana w jelitach stynek, со prawdopodobnie pozostaje w związku z przebywaniem tego skorupiaka w przybrzeżnych zaroślach makrofitów i jego niedostępnością. Odmiennie przedstawia się sprawa wybiórczości Diaphanosoma brachyurum i Ceriodaphnia quadrangula v. hamata. Oba wymienione skorupiaki mają ujemne wskaźniki wybiórczości. Podobne zjawisko obserwował Patalas (1950). W stosunku do Diaphanosoma brachyurum badając skład pokarmu Coregonus albula w jez. Charzykowo. Autor przypuszcza, że nieobecność wymienionego skorupiaka w treści jelit sielawy znajduje wyjaśnienie w wybitnie epilimnetycznym charakterze występowania Diaphanosoma w jeziorze. W próbkach zooplanktonu pobranego w dniach odłowu stynki, mniej więcej w tym samym miejscu, widzimy,  że maksymalna ilość wymienionego skorupiaka znajduje się w metalimnionie.

Jak wynika z tab. XIII, Diaphanosoma brachyurum w dzień występuje w maksymalnej ilości w metalimnionie. Według Вeninga (1941) Diaphanosoma brachyurum wykazuje wyraźne dobowe migracje. W południe skorupiak ten gromadzi się przeważnie w metalimnionie, w nocy podnosi się ku powierzchniowym warstwom jeziora, które nie są nawiedzane przez stynkę w związku z wysoką temperatura i z tego powodu wymieniony skorupiak rzadko jest spotykany w jelitach planktonofagów.

Tabelа ХIII

Średnie ilości Diaphanosoma brachyurum w m³ wody Jez. Rajgrodzkiego
Mean number od Diaphanosoma brachyurum in 1 m³ of water of the Rajgród Lake

–                                 Epilimnion       Metalimnion    Hipolimnion

Data pobrania próbki                  głębokość                                           Uwagi
Date of the sample                          depth                                             Remarks

.                                      0         5        10       15         20     25

26.VII.57. godz. 11-12     —       3.600   4.200  12.000   5.400  3.200 słoneczna pogoda
27.VII.57.  ,,   ,,          7.800  22.000  21.000  44.800  1.400   4.000  sunny weather

Wydaje się, że przy wyborze pokarmu przez stynkę główne znaczenie ma wielkość ofiary,  sposób i prędkość poruszania się jej, a przede wszystkim stosunek danego skorupiaka do ogólnej ilości zooplanktonu w danym środowisku. Wioślarki poruszają się znacznie wolniej od widłonogów, toteż szybciej padają ofiarą […]

145

7. In the 3rd year of life, except plankton food, Osmerus feed also on young specimen of their own species.

8. The comparison of Crustacean species composition in the Osmerus intestine and the composition of the Zooplankton of the lake shows a marked food selectivity in Osmerus (Tab. X, XI).
PISMIENNICTWO – ЛИТЕРАТУРА – BIBLIOGRAPHY

1. Bening A.A, 1941. Kladocera Kawkaza, Tbilisi, Gruzmedgiz.

2. Вогowik E.A, 1953. Rybochoziajstwiennaja Charakteristika Brasławskich ozior i
puti ułutszenija w nich ichtiofauny. Uczon. zapiski Bielorusk. Gosud. Uniw. im. Lenina, wyp.
17: 116 – 139.

3. Iwlew W.S, 1955. Ekspierimentalnaja ekologija pitanija ryb. Moskwa. Piszczepromizdat.

4. Kuźniecow N.W, 1951. O nachożdenii koriuszki w riekie Wolgie w rajonie goroda Gorkogo.
Tr. Karelo-Finskogo otd. WNIORCH t. III, Pietrozawodsk.

5. Lityński A., 1922. O wyborze pokarmu u ryb planktonożernych Jeziora Wigerskiego.
Sprawozdanie stacji Hydrobiol. na Wigrach Suwałki, Warszawa, 1 : 31 — 36.

6. Łapin J.E, 1956. O mietodikie opriedielenija wozrasta snietka. Tr. Biolog. stancji „Barok”,
wyp. 2 : 406 — 413

7. Lukin A.W., 1952. Puti naprawlennogo formirowanija ichtiofauny w wodochraniliszczach. Dokł. na sowieszcz. po aklimatyzacji ryb w ZSRR mart., Leningrad.

8. Masterman J., 1913. Report on investigation upon the smelt (Osmerus eperlanus L.) — Board of agricult. a fisheries. Fishery investig. Ser. I, Salmon and freshwater fisheries London (cyt. Łapin 1956).

9. Mieszkow M.M. i Sorokin S.M, 1952. Snietok Pskowskogo wodojoma. Ucz. zap. Pskowskogo ped. inst. I : 62 — 68.

10. Morozowa PN, 1951. Sostojanije rybnych zapasow i promysla Bielogo oziera. Izd. WNJORCH.

11. Patalas К., 1950. Pokarm sielawy (Coregonus albula L.) z jeziora Charzykowo — Jezioro Charzykowo, część I, pod red. prof, dr Stangenberga, Warszawa, Państw. Wyd. Roln. i Leśn. 159 — 183.

12. Pekarkova, Kveta, 1956. Metody zjistovani poctu jiker pstruha obecneho (Salmo trutta morpha fario L.),  a dugoveho (Salmo gaidneri irideus Gibb.) — Zoologicke listy. R. V(XJX), 4 : 338 – 344.

13. Pietrow W.W., 1926, Matierijały po sistiematikie ruskich koriuszek.— Izw. Otd. prikł. ichtiol., t. IV, 1 : 18 – 26.

14. Pietrow W.W., 1940. Snietok Pskowsko-Czudskogo wodojoma. — Izw. WNJORCH, XXIII 47 – 76.

15. Pietrow WW., 1947. Faktory formirowanija ichtiofauny Pskowsko-Czudskogo wodojoma. Izw. WNIORCH XXIII, 1 : 3 – 110

16. Samsonow H.A., 1910. Wiesiennij łow snietka rizcami na Liflandskom bieregu Czudskogo oziera. — Wiest, ryboprom. XXV, 3 — 4 : 119 — 174.

17. Szczerbakow A.P., 1955. Koliczestwiennoje izuczenije rakowoho planktona Głubokogo oziera-Uspiechi sowrem. biologii, XL, 1/4 : 88 — 93.

Linki:
http://rcin.org.pl/Content/46088/WA488_34047_P509_T5-2-PAH.pdf

http://www.2472.pzw.org.pl/cms/5665/nasze_ryby______cz_ii

http://dlibra.bg.uwm.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=125&from=publication&

http://dlibra.bg.uwm.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=216

http://pl.wikipedia.org/wiki/Stynka

http://www.fishing.pl/ryby/ryby/stynka/%28language%29/pol-PL

http://www.aiep.pl/volumes/1970/8_2/txt/txt_02.php

http://www.aqua.ar.wroc.pl/acta/pl/full/8/2005/000080200500004000120003300042.pdf

http://www.archive.org/stream/historyofscandin02frie#page/868/mode/2up

2012/02/21 | Ryby