Supplementum

Suplement CXXVI

Technika poszukiwań geologicznych, geosynoptyka i geotermia, 1999,  Tom 38 (6)

Sesja terenowa w Polsce dn. 24 – 27.09.99 w ramach Europejskiej Geotermalnej Konferencji Bazylea ’99.
Szkoła Podstawowa im. Kazimierza Jagiellończyka,  Bańska Niżna 34-424 , SZAFLARY

„Zaprezentował swoją pracę Adam Guśpiel (patrz pkt. 4 str. 78), uczeń pierwszej klasy Liceum Ogólnokształcącego, pt. „Wpływ podwyższonej temperatury wody na tempo przyrostu masy i długości ciała karpia”. Hodował karpie przez 50 dni równocześnie w dwóch akwariach (jedno z zimną, a drugie z  podgrzaną wodą). Osiągnięciem było to, że karpie hodowane w akwarium z podgrzaną wodą zwiększyły masę ciała o 33,5%, długość o 9,7% więcej niż te, które trzymane były w akwarium z zimną wodą. Wszyscy byli zdumieni i pełni uznania, że taki młody człowiek już ma takie zainteresowania i osiągnięcia (wystąpienie ucznia na str. 78).”

Elżbieta Pawlik

4. REFERAT UCZNIA* pt.

WPŁYW PODWYŻSZONEJ TEMPERATURY WODY NA TEMPO PRZYROSTU MASY I DŁUGOŚCI CIAŁA
KARPIA
(CYPRINUS CARPIO L.)

*Adam Guśpiel, Zespół Szkoły Podstawowej i Gimnazjum w Bańskiej Niżnej, 34-424 Szaflary, tel. (0-18) 27 54 821

Podwyższenie temperatury wody o 8°C zwiększyło przyrost masy ciała karpi o 33,5%, przyrost długości ciała wzrósł o 9,7% (różnice statystycznie istotne). Karpie jako zwierzęta zmiennocieplne (ich temperatura ciała, metabolizm i inne procesy życiowe zależne są od temperatury otoczenia) wykazały zdolność szybszego przyrostu masy i długości ciała w podwyższonej temperaturze wody.

WSTĘP

W 1994 roku uruchomiono w miejscowości Bańska Niżna pierwszą w Polsce sieć ciepłowniczą opartą na energii wód geotermalnych. Poza ogrzewaniem budynków – co przynosi bardzo duże korzyści ekologiczne – wody te wykorzystuje się eksperymentalnie do suszenia drewna, upraw szklarniowych i chowu ryb. W Stacji Terenowej Polskiej Akademii Nauk w Bańskiej Niżnej przeprowadzono eksperymentalną hodowlę karpia w podgrzewane] wodzie. Do ogrzewania zbiornika z rybami wykorzystano wody zrzutowe. W okresie hodowli ryb stosowano napowietrzanie wody znajdującej się w zbiorniku. Prowadzono kontrolę przyrostu masy ciała, uzyskane wyniki porównując z danymi literaturowymi. Okazało się, że okres hodowli został skrócony blisko o połowę.

Czy stosując w warunkach hodowli akwarystycznej właściwą grzałkę, która  byłaby odpowiednikiem rurociągu grzewczego zastosowanego w zbiorniku, zapewniając rybom odpowiednią filtrację, cyrkulację i napowietrzanie wody można uzyskać podobne wyniki na mniejszą skalę?

BIOLOGIA I HISTORIA UDOMOWIENIA KARPIA

Karp wywodzi się z rzek uchodzących do mórz: Kaspijskiego, Czarnego i Aralskiego. Stamtąd rozprzestrzenił się w Dunaju i południowo-wschodniej Azji. Zamieszkuje strefę zastoiskową głównie w środkowym i dolnym biegu rzek, żyje również w jeziorach.

Żeruje przy dnie i jest wszystkożerny. Żywi się larwami owadów, ślimakami, robakami i resztkami roślinnymi. Przyrasta szybko osiągając 1 m długości i 16-20 kg masy. Do rozrodu przystępuje w 3-4 roku życia, wiosną, przy temperaturze wody 16-18°C. Samica długości około 0,5 m składa około 350 000 jaj.

Karp jest od dawna rybą hodowlaną. Pierwszymi hodowcami karpi w Europie byli Rzymianie. Przetrzymywali je w stawach i rozprzestrzenili ten gatunek w całej Azji Mniejszej, Grecji oraz na Półwyspie Apenińskim. W tamtych czasach mięso karpi uchodziło za prawdziwy rarytas. W końcu  Rzymianie sprowadzili je także do Europy Środkowej.

Karol Wielki rozkazał, aby we wszystkich stawach poddanych mu dóbr hodowano karpie. Jako pierwsze w Europie Środkowej hodowlą karpi zajęły się klasztory. W okresie postów mnichom nie wolno było jeść mięsa, ale ryby tak. Dlatego też robili wszystko, aby hodowane przez nich karpie były jak najdorodniejsze. Ze względu na to, że klasztory znajdowały się w całej Europie, karpie szybko rozprzestrzeniły się po całym naszym kontynencie. W wyniku trwającej ponad 2000 lat hodowli otrzymano karpia hodowlanego, który od sazana (dziki karp) różni się m. in. wysokością ciała, a także tym, że przystosował się do życia w wodach stojących. Rozróżniamy kilka odmian karpia hodowlanego: pełnołuski, lustrzeń, lampasowy i nagi. Rzeczny sazan jest wyłącznie pełnołuski i ma drobniejsze ułuszczenie niż jego stawowi pobratymcy. Cechuje go także większa wzdłużna wysmukłość ciała. Do Polski rasy hodowlane karpia trafiły prawdopodobnie w XII lub XIII wieku. W okolicy Oświęcimia wyhodowano rasę zwaną lustrzeniem.

Karpie żyją w Europie Środkowej od prawie 2000 lat, ale ciągle nie mogą się na dobre zadomowić, ponieważ wywodzą się z ciepłych stref klimatycznych. I chociaż żyją i są hodowane u nas od tak dawna, ciągle preferują podwyższoną temperaturę wody. Tylko w nielicznych naturalnych zbiornikach wodnych znajdują dogodne warunki do odbycia tarła. Jeżeli nawet uda im się raz na jakiś czas odbyć tarło, to i tak w większości rzek i jezior ich potomstwu nie udaje się przetrwać pierwszej zimy. Dlatego też większość polskich rzek i jezior jest nim zarybiana.

Koi jest rasą karpia, która pochodzi z Japonii. Posiada pojedyncze wąsiki w kącikach pyska. Koi tradycyjnie hodowany był z nastawieniem na oglądanie go z góry – tak jak widzi się go w basenie. Wiąże się to ze sposobem trzymania go w kraju, z którego pochodzi, gdzie baseniki ogrodowe są bardzo popularne. Ryby te podzielone są na jedno-, dwu- i wielobarwne odmiany; rozróżnia się je także według rodzaju łusek.

OPIS MATERIAŁU UŻYTEGO
W DOŚWIADCZENIU

W doświadczeniu użyłem sześciu osobników koi (rasa karpia). W akwarium doświadczalnym umieściłem trzy, które losowo wybrałem spośród nich. Pozostałe trzy umieściłem w akwarium kontrolnym. Zestawienie i wymiary ryb obrazuje tabela 1.

Tabela 1

Początkowe wymiary ryb użytych w doświadczeniu

.                                            1                 2                     3                 Łączna
.                                 waga długość   waga długość   waga długość    waga długość
.                                       [g]   [cm]     [g]   [cm]          [g]   [cm]      (g)   [cm]

Akwarium doświadczalne    33,5  12,5     45   15,5       120,5  18,7    199     46.7
Akwarium kontrolne             41,5  12,8     47   14          49,7  14      138,2   40.8

Ryby hodowałem w dwóch jednakowych akwariach ramowych o wymiarach 60 × 29,5 × 35 cm i pojemności 55,5 litra. Obydwa akwaria były wyposażone w zabezpieczająca obudowę na oświetlenie. Akwarium z wodą zimną wyposażone było w filtr zewnętrzny kaskadowy AquaClear o wydajności 550 l/h, natomiast akwarium z wodą ciepłą posiadało filtr wewnętrzny turbinowy AQUA SZUT o wydajności 450 l/h, który jednocześnie napowietrzał wodę. Każdy filtr posiadał wkład filtrujący w postaci gąbki. Zbiornik doświadczalny był przez pierwsze trzydzieści dni wyposażony w grzałkę 30 W, a przez następne dwadzieścia dni w 20 W. Akwarium kontrolne grzałki nie posiadało. Przez ostatnie dwadzieścia dni wkładałem do niego po około 1,5 kg lodu, aby ochłodzić wodę, co miało symulować warunki panujące w stawie późną wiosną i wczesnym latem.

Pomiary przeprowadziłem w dniu założenia hodowli, a następnie po 30 i 50 dniach tj. 28 lipca i 18 sierpnia. Ryby ważyłem na szkolnej wadze laboratoryjnej. Na jedną szalkę kładłem karpia, a na drugą odważniki. Mierzyłem je od czubka pyska do końca rozwidlenia płetwy ogonowej. Metr był przyklejony do blatu stołu, na którym umieszczałem karpia. Zamierzałem mierzyć i ważyć ryby co dwa tygodnie, ale problemy jakie występowały przy pomiarach i stres jaki przeżywały karpie w tym czasie skłoniły mnie do wydłużenia okresu między pomiarami. Dwa razy dziennie, o 1000 i 2000 karmiłem ryby granulowanym pokarmem przygotowanym fabrycznie. Pokarm zadawałem w jednakowych ilościach w obydwu akwariach. Jednorazowa dawka wynosiła 2 gramy. Jeżeli kilkakrotnie w ciągu 20 minut ryby nie zjadły karmy po wsypaniu jej do akwarium, to dawkę zmniejszałem o 0,5 grama, jeżeli zjadały to zwiększałem o 0,5 grama. W akwariach nie było roślin, aby ryby się nie „dożywiały”.

Dwa razy dziennie po nakarmieniu ryb mierzyłem temperaturę wody z dokładnością do 0,1°C. Minimalne, maksymalne i średnie temperatury w poszczególnych okresach hodowli zawiera tabela 2.

Tabela 2

Minimalne i maksymalne temperatury wody odnotowane podczas pomiarów oraz średnie temperatury utrzymywane w akwariach w poszczególnych okresach hodowli

Okres    Akwarium               Temperatura [°C]
.                                minimalna maksymalna średnia

Przez       doświadczalne  26,5    32    30,3
pierwsze      kontrolne      20       24    22,3
30 dni

Przez       doświadczalne   25,2    30,4   28,2
kolejne     kontrolne          16       21,4    19,3
20 dni

Podczas  doświadczalne  25,2    32    29,2
całej           kontrolne        16      24    20,8
hodowli

Do hodowli karpi używałem wody studziennej. Wodę wymieniałem w ilości od 0,5 do 0,6 objętości akwarium. Przez pierwsze 30 dni odświeżałem wodę co tydzień, a przez następne 20 dni dwa razy na tydzień. Woda przed wymianą zawsze musiała odstać w wiadrach co najmniej dwa dni.

WYNIKI UZYSKANE PODCZAS DOŚWIADCZALNEJ
HODOWLI KARPIA

Po 50 dniach karpie hodowane w podgrzewanej wodzie zwiększyły masę ciała o 33,5%, długość o 9,7% więcej niż te, które były trzymane w akwarium kontrolnym.

*

*                             *

 Wolnicki, J. & Appelbaum, S. (1993): Optimal growth temperature for koi carp (Cyprinus carpio L.) larvae and  juveniles reared under controlled conditions. Pol. Arch. Hydrobiol, 40, 223-230.

5. SUMMARY

Larvae of koi carp (Cyprinus carpio L.) were reared under controlled conditions for 19 or 21 days at water temperatures of 26, 31, 33, 35 and 37°C beginning from 3rd day after hatching. Stocking densities were 40 or 100 fish dm-3. Larvae were fed exclusively Ewos larvstart C20 dry feed or initially Artemia salina nauplii and Ewos larvstart C20 later on. Significantly better growth of the fish was observed at temperatures higher than 30°C as compared to 26°C, irrespective of the diet used. For the koi carp fed mixed diet, no considerable differences in growth rate and survival rate were found between temperatures 31-35°C. Temperature of 37°C was found to be evidently out of the optimal range for the koi carp fed exclusively with Ewos larvstart C20, as growth and survival were concerned.

6. STRESZCZENIE

Larwy karpia koi (Cyprinus carpio L.) podchowywano przez 19 lub 21 dni w warunkach kontrolowanych, w wodzie o temperaturze 26, 31, 33, 35 oraz 37°C począwszy od trzeciego dnia po wykluciu. Zagęszczenie obsady wynosiło 40 lub 100 ryb dm-3. Wylęg żywiono wyłącznie starterem C20 firmy Ewos lub początkowo naupliusami Artemia salina, a następnie starterem Ewos C20. W temperaturach wyższych od 30°C obserwowano istotnie lepszy wzrost ryb niż w 26°C, niezależnie od użytej diety. U karpia koi żywionego pokarmem mieszanym nie znaleziono istotnych różnic pod względem tempa wzrostu i przeżywalności w  przedziale temperatury 31-35°C. Jeżeli chodzi o wzrost i przeżywalność koi żywionego wyłącznie starterem C20, temperatura 37°C okazała się wyraźnie wykraczać poza zakres optymalny.

Linki:

http://www.banglajol.info/index.php/JBAU/article/viewFile/12112/8842

2014/04/13 | Supplementum

Suplement CXXV

Epler, P., and K. Bieniarz. 1989. Gonad maturation and hormonal stimulation of spawning in wels (Silurus glanis L.). Pol. Arch. Hydrobiol. 36 (36), 417-429

4. SUMMARY

The development of gonads in wels of known age, reared in ponds, was investigated. It was shown that in the 1st year of life wels gonads remained undifferentiated, whereas in the 2nd year of life the female sex was the first to differentiate. Sexual maturity was attained by males and females in the 4th and 5th year of life, respectively; the process of vitellogenesis began in the ovaries one year ealier. Studies of wels reproduction demonstrated that in mature ovaries the steroidogenic functions were carried out by the interstitial tissue, whereas the gelatinous sheath of oocytes contained only a few cells displaying the 3β-HSD activity. No artificial spawning could be attained in wels upon administration of either a carp hypophyseal homogenate or a LHRH analogue, by itself. The only effective method for inducing artificial spawning in wels consisted in combined injection of pimozide (blocker of dopamine receptors in hypophyseal gonadotropic cells) and LHRH analogue. In vitro studies of wels oocyte maturation in the presence of a carp hypophyseal homogenate (c.h.h.) indicated that only 30% of oocytes attained maturity; this fact may account for the lack of spawning after hypophyzation of wels spawners using a carp hypophyseal homogenate.

ACKNOWLEDGEMENT

These studies were supported by the Institute of Inland Fisheries in Olsztyn and by the CPBP 05.06. grant from Polish Government.

5. STRESZCZENIE

Badano rozwój gonad sumów o znanym wieku chowanych w stawach. Wykazano, że w pierwszym roku życia gonady pozostają niezrożnicowane, natomiast w drugim roku życia jako pierwsza różnicuje się płeć żeńska. Samce osiągały dojrzałość płciową w czwartym, a samice w piątym roku życia. Rok wcześniej rozpoczyna się w jajnikach proces witellogenezy. Badania nad rozrodem sumów wykazały, że w dojrzałych jajnikach funkcje sterydotwórcze pełni tkanka interstycjalna, natomiast w otoczce galaretowatej oocytów znajdują się jedynie nieliczne komórki wykazujące aktywność 3β HSD. Sztucznego tarła suma nie osiągnięto przy zastosowaniu homogenatu przysadki mózgowej karpia ani przez zastosowanie samego analogu LHRH. Jedyną skuteczną metodą była łączna iniekcja pimozydu (blokera receptórow dopaminowych w gonadotropach przysadki) oraz analogu LHRH. Badania nad dojrzewaniem in vitro oocytów suma pod działaniem homogenatu przysadki mózgowej karpia (c.h.h.) wykazały, że jedynie 30% oocytów dochodzi do dojrzałości, co może być przyczyną braku tarła po poddaniu tarlakow suma hypofizacji z zastosowaniem homogenatu przysadki mózgowej karpia.

Suplement CXXIV

Kokurewicz, B. 1970. The effect of temperature on embryonic development of Tinca tinca (L.) and Rutilus rutilus (L.). Zool. Pol, 20, 317-337.

SUMMARY

1. Incubation of tench was conducted at 8.5°C-30.2°C. The hatchings were obtained at temperatures ranging from 14.5°C to 30.2°C. Incubation of roach was performed at 7.5°C-26.2°C with hatchings obtained at 7.5°C-23.9°C.

2. In both species the hatchings obtained at extreme (low and high) temperatures were not numerous. The hatched out larvas were in general smaller and poorly developed, with a large the per cent of abnormalities. The mortality was high.

3. Most numerous hatchings as well as healthy and best developed larvas of tench and roach have been obtained in cultures incubated at temperatures ranging from 19°C to 24°C and 12°C to 24°C, respectively. The above temperatures have been assumed as optimal ones.

4. Both species show a close relationship between the number of day-degrees used by embryos in course of their development and the temperature incubation. The number of day-degrees used by embryos of tench till the mass hatching drops to about 2/3 of the initial value with the increasing temperature of incubation, while in case of roach it is two or even three times smaller.

5. In cultures of both species incubated at the lowest temperatures a distinct retardation in the rate of development, manifested by an increased number of day-degrees may be observed at all stages, the moment of hatching included. In some cultures a retardation of the development has been also observed at high temperatures of incubation.

6. Different time of incubation stated in the offspring of different couples proves that physical condition of the parents exerts a great effect on the offspring. Hatchings, especially those obtained in low temperatures, were asynchronic and the difference in day-degrees between the beginning and the end of hatching (in case of roach) frequently surpassed 100 D°.

7. Embryonic development of tench is highly asynchronic. Embryos incubated at identical temperature for the same period of time have attained different developmental stages. This non-uniform development is not observed at the moment of hatching, since the newly hatched larvae are at similar stage of the development. In the course of the embryonic development of roach the asynchrony is feebly marked becoming more distinct at the moment of hatching; the larvas are hatching at different stages of the individual development, depending upon the temperature of incubation.

WPŁYW TEMPERATURY NA ROZWÓJ EMBRIONALNY LINA
TINCA TINCA (L.) I PŁOCI RUTILUS RUTILUS (L.)

STRESZCZENIE

1. Hodowle lina prowadzono w temperaturach od 8,5° do 30,2° C. Wylęgi otrzymano w temperaturach od 14,5° do 30,2° C. Hodowle płoci prowadzono w temperaturach od 7,5° do 26,2° C, otrzymując wylęgi w temperaturach od 7,5° do 23,9° C.

2. W temperaturach skrajnych — zarówno niskich jak i wysokich u obu gatunków wylęgi były nieliczne, wylęgłe larwy w dużym procencie potworkowate, śmiertelność wysoka lub bardzo wysoka, larwy na ogół mniejsze i słabo rozwinięte.

3. Najliczniejsze wylęgi, zdrowe i najlepiej rozwinięte larwy otrzymywano: w przypadku lina w temperaturach 19-24°C, w przypadku płoci w temperaturach 12-24°C. Temperatury te uznano za optymalne.

4. U obu gatunków stwierdzono dużą zależność liczby stopniodni, zużytych przez zarodki w ciągu rozwoju, od temperatury inkubacji. Największą sumę stopniodni zanotowano w temperaturach najniższych. Ze wzrostem temperatury inkubacji liczba stopniodni obejmujących masowy wyląg spada w przypadku lina do około 2/3 wielkości początkowej, w przypadku płoci dwa lub nawet trzykrotnie.

5. U obu gatunków w najniższych temperaturach występuje wyraźne zwolnienie rozwoju, widoczne we wszystkich stadiach do wylęgu włącznie, a wyrażające się znacznym zwiększeniem sumy stopniodni. W niektórych próbkach zanotowano również zwolnienie rozwoju w temperaturach wysokich.

6. Stwierdzono różny czas inkubacji u potomstwa różnych par tarlaków, co świadczy o dużym wpływie kondycji rodziców na potomstwo. Wylęgi, zwłaszcza w niskich temperaturach, były rozciągnięte w czasie, a różnica pomiędzy początkiem a końcem wylęgu przekraczała w przypadku płoci niejednokrotnie sumę 100 stopniodni.

7. W rozwoju embrionalnym lina zaznacza się duża asynchronia. Zarodki inkubowane w tej samej temperaturze, w tym samym czasie osiągają różne stadia rozwoju. Nierównomierność rozwoju nie zaznacza się w momencie wylęgu, stopień rozwoju wylęgłych larw jest w zasadzie podobny. W przypadku płoci, w czasie rozwoju embrionalnego, asynchronia jest nieznaczna, a zaznacza się bardziej w momencie wylęgu; larwy, w zależności od temperatury inkubacji wylęgają się w różnych stadiach rozwoju osobniczego.

ВЛИЯНИЕ ТЕМПЕРАТУРЫ НА ЗМБРИОНАЛЬНОЕ РАЗВИТИЕ РЫБ ИЗ СЕМЕЙСТВА
КАРПОВЫХ: ЛИНЯ TINCA TINCA (L.) И ПЛОТВЫ RUTILUS RUTILUS (L.)

РЕЗЮМЕ

1. Икру линя инкубировано в температурах 8,5°С до 30,2°С. Вылупление наблюдалось в температурах 14,5°С до 30,2°С. Икру плотвы инкубировано в температурах от 7,5°С до 26,2°С, получая вылупление в температурах 7,5°С-23,9°С.

2. В крайних температурах как низких так и высоких у обоих видов вылупление наблюдалось в небольшом количестве, вылупленные личинки были в большинстве случаев уродливыми, смертность высокая или очень высокая, личинки в многих случаях небольшие и недоразвитые.

3. Вылупление в большом количестве здровые и найболее развитые личинки, получено у линя в температурах 19-24°С, у плотвы в температурах 12-24°С. Температуры эти признано за оптимум.

4. У обоих видов сконстатировано зависимость числа градусо-дней, употребленных зародышами на развитие от  температуры инкубации. Самую большую сумму градусо-дней сконстатировано в самых низких температурах. С увеличением температуры инкубации число градусо-дней употребленных до массового вылупления снижается у линя приблизительно до 2/3 начальной величины, у плотвы в два или три раза больше.

5. У обоих в найболее низких температурах встречается отчетливое замедление развития наблюдаемое во  всех случаях, вместе с вылуплением. С явлением замедления развития очевидно связано отчетливое увеличение числа градусо-дней. В некоторых пробах сконстатировано замедление развития в найболее высоких температурах.

6. Сконстатировано различное время инкубации у потомства различных пар производителей, что свидетельствует о влиянии на потомство состояния самых производителей. Вылупление, особенно в низких температурах, продолжалось несколько дней, а разница между началом и окончанием вылупления превышала у плотвы сумму 100 градусо-дней.

7. В эмбриональном развитии линя отмечается асинхрония. Зародыши инкубированые в той же самой температуре в то же время достигают различных стадий развития. Неравномерность развития не отмечается
во время вылупления, степень развития вылупленных личинок подобная. У плотвы, во время эмбрионального развития асинхрония незаметна. Она становится заметной во время вылупления. У эмбрионов, в зависимости от температуры инкубации, вылупление происходит в различных стадиях развития.

2014/04/08 | Supplementum

Suplement CXXIII

Ciepielewski W. 1981. Population of pike (Esox lucius L.) in pond type lake Warniak in 1969-1978.  Ekol. pol. 29: 35-51.

6. SUMMARY

In 1969-1978 observations were carried on pike population intensively exploited in the shallow Lake Warniak of natural pond type. Special seine net was constructed. The catches were made three times in autumn of each year. Numbers of caught fish and their mean weight are given in Table I. The data show that the catastrophic reduction of pike population took place in 1977 and 1978. Mainly pikes of the class of size 34-42 cm (Fig. 1) were caught, ussually 2-3 years old (Fig. 2).

Detailed numbers of each age group, obtained in autumn catches (Table II) were used to estimate minimal numbers (NmT) of particular annuals occurring in the lake before the autumn catches and to estimate the virtual populations (Table III). Following numbers of virtual populations (VT) were obtained:

Years of
catches 1969 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977
VT            1233  338 1027 1414  2238  900    70   777    74

These estimations do not include age group I. The year classes differed over 4 times in numbers. Data in Tables III, IV and V have been used for calculations of biomass, production and P : B. Results of calculations of above population parameters are given in Table IV; they show that biomas B of pike in Lake Warniak fluctuated from 10.0 to 40.6 kg • ha-1 • year-1. Production P in years, when 2—3 years old fish dominate in the caught population, is high and even exceeds the mean biomass, P : B is the lowest in years when populations consisted of few numerous year classes (e.g. 1975 — P : B = 0,47).

The sex ratio in dominant age groups of the population (II, III, IV) was estimated as 1 : 1. In older, not numerous age groups, the females prevailed (Table VII).

In 1969-1976 pike populations in Lake Warniak had on the average from 66000 to 206000 eggs per 1 ha (Table VIII). Whereas many times smaller egg deposits produced year classes 1970 and 1971 which after two growth seasons were more numerous than classes 1973 and 1974 — produced from several times more  numerous egg deposits (Table IX). Not many individuals survive to the age of 2 years. During the period examined this age was attained by 0.019 to 1.3‰ of individuals of given class as compared to the numbers of eggs.

The change of living conditions of pike in Lake Warniak, caused by the disappearance of submerged vegetation, was probably the main reason for catastrophic decrease in population numbers. It seems that even without exploitation the numbers of pike population in Lake Warniak would be reduced. Young classes not having enough of vegetation in the shallow littoral would have bad living conditions and thus be subject to greater pressure of predators. Intense exploitation accelerated only the process of pike disappearance in Lake Warniak.

In lakes of natural pond type with a bottom overgrown with submerged vegetation the intensively caught pike populations are sufficiently numerous for the appearance under favourable conditions of a „strong” year class from the egg deposits.

The present decrease in catches of pike all over Poland (Fig. 3) cannot be only explained by the increasing intensity of catches of this predator by fishermen or anglers. It seems that the worsening every year reproduction conditions and the  advancing cutrophicalion of small water bodies arc probably the main causes for the decrease of pike population in Poland. Intense storking of small lakes with phytophagous fish and carp, as is the case of Lake Warniak, may cause changes in the lake biocenosis and the disappearance of pike and other autochthonous species (tench, crucian carp). Nevertheless, these phenomena can be controlled.

7. POLISH SUMMARY.

W latach 1969-1978 prowadzono obserwacje nad intensywnie eksploatowaną populacją szczupaka w płytkim jeziorze Warniak o typie stawu naturalnego. Połowów dokonywano za pomocą specjalnie skonstruowanej do takiego zbiornika przywłoki. Odłowy przeprowadzano jesienią każdego roku trzykrotnie. Liczby odłowionych ryb i ich średni ciężar podano w tabeli I. Z danych tych wynika, że katastrofalny spadek połowów szczupaka nastąpił w latach 1977 i 1978. Odłowione osobniki to głównie szczupaki w klasie długości 34-42 cm (rys. 1) i zwykle 2-3-letnie (rys. 2).

Szczegółowe liczebności poszczególnych grup wieku, uzyskane z połowów jesiennych (tab. II) posłużyły do oceny minimalnych liczebności (NmT) poszczególnych roczników, które występowały w jeziorze przed odłowami jesiennymi, oraz do oceny populacji wirtualnych (tab. III). Uzyskano następujące liczebności populacji wirtualnych (VT):

Lata połowów 1969 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977
VT                      1233  338 1027 1414  2238  900     70   777    74

W przedstawionych szacunkach nie uwzględniono osobników grupy wieku I. Liczebności roczników różniły się między sobą ponad czterokrotnie.

Do obliczeń biomasy, produkcji i P : B wykorzystano dane przedstawione w tabelach III, IV i V. Wyniki obliczeń wyżej wspomnianych parametrów populacji przedstawiono w tabeli VI. Z uzyskanych wyników obliczeń wynika, że biomasa B szczupaka w jeziorze Warniak wahała się od 10,0 do 40,6 kg • ha-1 •  rok-1. Produkcja P w latach, w których dominują w populacji łownej ryby 2- i 3-letnie, jest wysoka i przewyższa nawet średnią biomasę. Wartość P : B jest najmniejsza w latach kiedy populacje składały się z kilku liczebnych roczników (np. 1975 r. — P : B = 0,47).

Stosunek płci w dominujących grupach wieku w populacji (II, III, IV) oceniono na 1 : 1. W starszych, mało liczebnych grupach wieku przeważały samice (tab. VII).

Oceniono, że populacje szczupaka w jeziorze Warniak w latach 1969-1976 składały przeciętnie od 66 000 do 206 000 ziarn ikry na 1 ha (tab. VIII). Z wielokrotnie mniejszych ilości złożonych ziarn ikry pojawiły się roczniki 1970 i 1971, które po dwóch sezonach wzrostu były bardziej liczebne niż roczniki 1973 i 1974 pochodzące z wielokrotnie liczniejszych złóż ziarn ikry (tab. IX). Do wieku dwóch lat dożywa tylko znikoma liczba osobników. Wiek ten w badanym okresie osiągnęło 0,019 do l,3‰ osobników z danego rocznika w porównaniu z ilością złożonej ikry.

Zmiana warunków bytowania szczupaka w jeziorze Warniak, spowodowana zanikiem roślinności zanurzonej, była prawdopodobnie główną przyczyną katastrofalnego spadku liczebności populacji. Wydaje się, że nawet bez eksploatacji liczebność populacji szczupaka w jeziorze Warniak uległaby  redukcji. Młode roczniki z powodu braku roślinności w płytkim litoralu nie miałyby dogodnych warunków bytowania – podlegałyby większej presji drapieżników. Intensywna eksploatacja przyspieszyła tylko proces zaniku populacji szczupaka w zbiorniku.

W jeziorach o typie stawu naturalnego z dnem pokrytym roślinnością zanurzoną, populacje szczupaka podlegające intensywnemu wyłowowi są wystarczająco liczebne, aby ze składanej corocznie ikry pojawił się w sprzyjających warunkach „silny” rocznik.

Obecnego spadku połowów ogólnopolskich szczupaka (rys. 3) nie można tłumaczyć tylko wzrastającą intensywnością odłowów tego drapieżnika przez rybaków czy wędkarzy. Wydaje się, że pogarszające się z roku na rok warunki rozrodu oraz postępująca eutrofizacja małych zbiorników są prawdopodobnie głównymi przyczynami spadku pogłowia szczupaka w Polsce. Intensywne zarybianie małych jezior rybami roślinożernymi i karpiem, tak jak w przypadku jeziora Warniak, może spowodować zmiany w biocenozie jeziora i zanik szczupaka oraz innych gatunków autochtonicznych lin, karaś). Zjawiska te mogą być jednak kontrolowane.

*

*                                              *

Ciepielewski W. 1990. Long term changes in fish catches, biomass and production of some exploided fish species in heated lakes near Konin. Ekol. Pol. 38, 2, 123-161.

LONG-TERM CHANGES IN FISH CATCHES,
BIOMASS AND PRODUCTION OF SOME EXPLOITED FISH
SPECIES IN HEATED LAKES NEAR KONIN

6. SUMMARY

Analyses of fisherman catches in the lakes of the Konin complex (Fig. 1) were made for the period of 1951 — 1986. Age structures and abundance were estimated of exploited populations of bream and roach in 1965 — 1986, the two species making up the bulk offish caught by fisherman. Moreover, estimates were made of biomass and production of the exploited populations of the two examined species. There were also examined changes in the yield of catches of two predators, i.e. pike-perch and pike, the species being considered sensitive to habitat changes. Due to diverse thermal conditions in the lakes, the studies distinguished three periods, namely, the first period (I) till 1958 — unheated lakes, the second (II) — 1959—1970 — when not all the lakes were subject to heating and the third (III) — lasting up till now, when all the lakes were heated and water turnover was the most intensive. The age of fishes was calculated from scales. Estimated mortality rate of bream and roach was presented in Table 1 and 2. Species composition of fish in fisherman catches in the complex of Konin lakes has not been changed over the last 35 years (Table 3). The following species have been considered economically significant (the yield of catches having exceeded 1 kg ∙ ha-1 ∙ yr-1): bream, roach, pike, pike-perch, eel. Pike and pike-perch were only sporadically caught in the eighties. Also herbivorous fishes coming from stocking occurred in catches. The yield of fish of autochthonous species increased in directly heated lakes in the period after lakes began to be heated (the II period), e.g. by 66% in Licheńskie, by 34% in Pątnowskie whereas it decreased in the least heated lakes: by 42% in Mikorzyńskie and by 12% in the Ślesińskie Lake. After all the lakes had been included into cooling system of heat and power plants (the III period), the yield of catches was noted to dwindle in all the lakes, the drop being the most apparent in the last six years of the analyzed period (Fig. 2). The prevailing species in the fisherman catches was bream, however, its yield was much diversified. The yield of bream catches depended on the contribution of M and S assortments, in the II and III period in particular. In the eighties in the II period there was recorded a a decrease in the yield of bream of all the weight assortments in all the lakes of the complex (Fig. 3). Total catches of roach were also marked for a pronounced dynamics of changes. Outstandingly high yield of roach from the Ślesińskie, Mikorzyńskie and Pątnowskie Lake in certain years resulted from large contribution of S assortment roach to the catches (Fig. 4). Procentage contribution of bream and roach of L assortment to the total yeld of these species in the Ślesińskie, Mikorzyńskie, Pątnowskie and Licheńskie Lake differed in the analyzed time. In the fifties, sixties and seventies, percentage contribution of L assortment bream to catches was higher than that of roach. Since 1980 catches of L assortment roach were greater than the yield of bream of L assortment (Fig. 5). The yield of pike-perch catches in the I period was greater than of pike, ranging, on the average, 2 — 3 kg ∙ ha-1 ∙ yr-1. The yield of pike catches amounted to about 1 kg ∙ha-1∙yr-1. Afterlake heating (the II period) catches of pike-perch initially increased in directly heated lakes (Licheńskie) and decreased in the others. In the III period the yield of pike-perch diminished in all the lakes. The yield of pike in the II period was approximately the same as in the I period. Only in the Ślesińskie Lake pike catches were greater by 61%. In the III period the yield of pike in all the lakes dwindled to less than 0.5 kg ∙ ha-1 ∙ yr-1 (Fig. 6).

Catches of bream and roach were notably dominated by one or two age groups. Since 1971, in case of bream and roach alike, young specimens prevailed in the catches (Figs. 7, 8). The results of estimates of virtual populations of bream and roach made for all the lakes of the complex revealed an increase in abundance of exploited populations in the first years after lake heating (Fig. 9). Abundance of virtual populations of bream and roach diminished from its maximal value of several hundred specimens to 1 ha down to a couple of specimens to 1 ha in the latter half of the eighties. An estimated mean biomass and biological production of bream exceeded 30 kg ∙ ha-1 ∙ yr-1 and was, on the average, higher than of roach. Fisherman catches of bream usually did not surpass the value of annual biological production, which accounted for 60 — 70% of biomass. In case of roach the yield of catches was not higher than production only in years of maximal biomass, except for the Ślesińskie Lake (Figs. 10, 11).

A decrease in biomass of fish of autochthonous species in the lakes of Konin complex proceeding since the mid-eighties, seems to be a permanent character, in the directly and regularly heated lakes in particular. Total yield of catches amounts presently (1987—1988) to less than 10 kg ∙ ha-1 ∙ yr-1. Predators (pike and pike-perch) are no longer of any economic significance.

7. POLISH SUMMARY

W latach 1951 — 1986 dokonano analizy połowów przemysłowych ryb w jeziorach kompleksu konińskiego (rys. 1). Oceniono strukturę wiekową i liczebność eksploatowanych populacji leszcza i płoci w latach 1965— 1986; gatunki te stanowiły podstawową masę ryb odławianych przez rybaków. Ponadto oszacowano biomasę i produkcję eksploatowanych populacji tych gatunków. Przeanalizowano zmienność połowów dwóch drapieżników, sandacza i szczupaka, które są uważane za gatunki wrażliwe na zmiany środowiska. Ze względu na zróżnicowanie termiczne jezior, wyróżniono trzy okresy w czasie prowadzenia obserwacji: okres I — do roku 1958 — jeziora nie podgrzewane, okres II — lata 1959—1970 — nie wszystkie jeziora były podgrzewane, okres III — trwajacy do chwili obecnej — wszystkie jeziora są podgrzewane i zachodzi intensywniejsza wymiana wody. Wiek ryb oceniono na podstawie łusek. Śmiertelność leszcza i płoci przedstawiono w tabelach 1 i 2. Skład gatunkowy ryb w połowach rybackich w kompleksie jezior konińskich w okresie ostatnich 35 lat nie uległ zmianom (tab. 3). Znaczenie gospodarcze (połów powyżej 1 kg∙ha-1∙yr-1) mają takie gatunki jak: leszcz, płoć, szczupak, sandacz, węgorz. W latach osiemdziesiątych sandacza i szczupaka odławiano sporadycznie. W połowach notowano również obecność ryb roślinożernych, pochodzących z zarybienia. Po podgrzaniu wód (okres II) odłowy ryb gatunków autochtonicznych w kompleksie jezior wzrosły w zbiornikach bezpośrednio ogrzewanych, np.: w J. Licheńskim o 66%, J. Pątnowskim o 34%, natomiast spadły w najmniej ogrzewanych: w J. Mikorzyńskim o 42% i J. Ślesińskim o 12%. Po włączeniu wszystkich jezior do obiegu chłodzącego (okres III) obserwowano spadek połowów we wszystkich zbiornikach, widoczny szczególnie w ostatnich 6 latach analizowanego okresu (rys. 2). Leszcz przeważał w połowach  przemysłowych. Jego odłowy cechowała duża zmienność. O wysokości połowu leszcza decydowały odłowy sortymentów M i S, szczególnie w II i III okresie. Jednak w latach osiemdziesiątych III okresu obserwowano spadek odłowów leszcza wszystkich klas wielkości we wszystkich zbiornikach kompleksu (rys. 3). Całkowite odłowy płoci charakteryzowały się również dużą dynamiką zmienności. Wyjątkowo wysokie połowy płoci w jeziorze Ślesińskim, Mikorzyńskim i Pątnowskim, w niektórych latach były spowodowane głównie odłowem płoci sortymentu S (rys. 4).

Udział procentowy leszcza i płoci sortymentu L w całkowitych odłowach tych gatunków z jezior: Ślesińskiego, Mikorzyńskiego, Pątnowskiego i Licheńskiego zmieniał się w analizowanym okresie. W latach 50-tych, 60-tych i 70-tych udział procentowy leszcza L w połowach był większy niż płoci. Po 1980 r. odłowiono procentowo więcej płoci L (rys. 5).

Połowy sandacza w I okresie były wyższe niż szczupaka i wynosiły przeciętnie 2 — 3 kg ∙ ha-1 ∙ r-1. Połowy szczupaka wynosiły około 1 kg ∙ ha-1 ∙ r-1. Po podgrzaniu jezior (okres II) odłowy sandacza początkowo wzrosły w jeziorach bezpośrednio ogrzewanych (Jez. Licheńskie), w innych spadły, a w III okresie spadły we wszystkich zbiornikach. W II okresie odłowy szczupaka kształtowały się na podobnym poziomie jak w I. Wyższy odłów o 61 % zanotowano jedynie w Jez. Ślesińskim. Jednak w III okresie we wszystkich zbiornikach odłowy spadły do wartości poniżej 0.5 kg ∙ ha-1 ∙ r-1 (rys. 6).

Połowy leszcza i płoci charakteryzowały się wyraźną dominacją jednej lub dwóch grup wieku. Od 1971 r. zarówno w przypadku leszcza jak i płoci łowiono przeciętnie więcej osobników młodszych (rys. 7, 8). Szacunkowe wyniki uzyskane ze wszystkich jezior kompleksu wykazały wzrost liczebności populacji wirtualnych w eksploatowanych populacjach w pierwszych kilku latach po rozpoczęciu podgrzewania jezior (rys. 9). Liczebność populacji wirtualnych leszcza i płoci zmniejszyła się z wartości maksymalnych (kilkaset osobników na 1 ha) do wartości kilku osobników na 1 ha w drugiej połowie lat osiemdziesiątych. Oceniono, że średnia biomasa i produkcja biologiczna leszcza przekraczała 30 kg ∙ ha-1 ∙ r-1 i przeciętnie była wyższa niż płoci. Połowy rybackie leszcza na ogół nie przekraczały wartości rocznej produkcji biologicznej, która stanowiła 60 — 70% biomasy. Połowy płoci natomiast, we wszystkich jeziorach z wyjątkiem Ślesińskiego nie przekraczały wartości produkcji tylko w latach maksymalnych wartości biomasy (rys. 10, 11).

Spadek biomasy ryb gatunków autochtonicznych w jeziorach kompleksu, widoczny od połowy lat osiemdziesiątych, wydaje się być zjawiskiem trwałym, szczególnie w jeziorach bezpośrednio i stale podgrzewanych. Obecne połowy całkowite (lata 1987-1988) wynoszą przeciętnie poniżej 10 kg ∙ ha-1 ∙ r-1. Drapieżniki (szczupak i sandacz nie mają znaczenia gospodarczego.

*

*                                              *

Ciepielewski, W. 1973: Experimentally increased fish stock in the pond type lake Warniak. III. Biomass and production of pike (Esox lucius L.). Ekol. Pol., 21(29): 445-463.

DISCUSSION OF RESULTS AND CONCLUSIONS

It seems, that the mean biomass of pike in 1969 (estimated as over 20 kg/ha) may be also true for the two preceding years. The mortality rates show that in the fifth and sixth year of life the pike in lake Warniak are strongly reduced in number. The control catches in particular, years (with the exception of autumn 1969) reduced the population number to a small extent. Every year of investigations slightly more than 500 individuals (varying in size, mainly at the 0+ age) were caught. Therefore it can be assumed that the main reason of the reduction in number of pike population in the lake was the natural mortality rate. The consumption estimated as 100 kg/ha/year allows the assumption that the production of fish being pike food (roach, perch) is large in lake Warniak. If (Zawisza and Ciepielewski 1973) the mean biomass of fish per 1 ha of lake does not exceed 150 kg, and the biomass of benthophages is about 50 kg/ha, then it will not be an exaggeration to say that the pike consumes an amount of fish equal to the mean biomass of species composing its food (at an assumed value of food coefficient). This means that almost the entire production of roach and perch population is used for biomass increase of pike population. The data presented here on the pike population in lake Warniak is briefly shown as follows: 1) The reliability of age reading for pike from lake Warniak judging by scales is over 90%; 2) The obtained abundance distributions of different age groups would point to the following mortality rate of pike in lake Warniak: a) age groups II-IV have identical annual mortality rates of 56%, b) age groups V-VI have a high, exceeding 70% mortality rate, c) seven years and older individuals have a mortality rate of about 45%; 3) It seems that the great reduction in number of pike in the fifth and sixth year of life may be explained by the natural mortality rate; 4) The P/B value in discussed age groups in pike population is similar to those estimated by other authors for this predator; 5) The mean biomass of pike per 1 ha of lake Warniak in 1969 was 22.3 kg, production is 13.8 kg, i.e. 1.38 g/m²/year; 6) The consumption of pike population was about 10 g/m²/year;(at a food coefficient of 7.5).

The estimated consumption value allows the assumption that almost the total roach and perch population production which are the basic food components for pike in lake Warniak, is consumed by this predator.

EKSPERYMENTALNE ZWIĘKSZENIE OBSADY RYB
W STAWOWYM JEZIORZE WARNIAK
III. BIOMASA I PRODUKCJA SZCZUPAKA (ESOX LUCIUS L.)

Streszczenie

W związku z przeprowadzonym w latach 1967—1969 w jeziorze Warniak eksperymentem, dotyczącym wpływu zwiększonej obsady ryb (introdukcja karpia i leszcza do zbiornika — Zawisza i Ciepielewski 1973) na biocenozę jeziora, zrodziła się konieczność ograniczenia liczebności drapieżców w jeziorze.

W jeziorze Warniak (powierzchnia 38,4 ha, średnia głębokość 1,5 m) dominującym drapieżnikiem jest szczupak. Jest on jedynym drapieżnikiem, który zagraża wpuszczonemu do zbiornika kroczkowi karpia czy „dłoniakowi” leszcza. Dlatego też przez cały okres trwania eksperymentu odławiano szczupaka co miesiąc, z wyjątkiem okresów występowania pokrywy lodowej na jeziorze. Połowów dokonywano za pomocą agregatu elektrycznego i małej przywłoki (40 m długość skrzydła). Ostatni połów jesienny w latach 1967 i 1968 przeprowadzono za pomocą tej samej przywłoki o większym (3-krotnie) skrzydle. Przypuszczając, że po suchym i upalnym lecie 1969 r. w zimie w jeziorze wystąpi „przyducha”, jesienią tegoż roku odłowiono zbiornik tą samą przywloką o przedłużonym do 300 m skrzydle. Ponieważ, jak wykazały przeprowadzone obserwacje (Ciepielewski 1970), szczupak jest gatunkiem, który jest rozmieszczony w zbiorniku prawie równomiernie, to przy intensywnym połowie tak skonstruowaną przywłoką jest duże prawdopodobieństwo odłowu prawie całej populacji szczupaka. Tym samym można pokusić się o ocenę (przybliżoną) biomasy i produkcji tego gatunku w zbiorniku, nie uciekając się do takich metod, jak spuszczenie wody z jeziora czy trucie ryb.

Do oznaczenia wieku szczupaka użyto łusek. Z przedstawionych w tabeli I danych wynika, że wiarygodność odczytu wieku wynosi ponad 90% (22 prawidłowe odczyty na 24 dokonane). U wszystkich osobników szczupaka łuski pobierano z jednego miejsca na ciele (nad płetwami brzusznymi i linią boczną), gdyż jak wskazują dane zestawione w tabeli II, różne miejsca pobierania łusek mogą być źródłem błędnego odczytu wieku.

Średnie tempo wzrostu długości ciała i ciężaru (fig. 1) obliczono z pomiarów bezpośrednich, z prób zebranych jesienią w latach 1966—1969. Śmiertelność obliczono z krzywej połowu (fig, 2), Oceniono, że grupy wieku II—IV mają jednakową śmiertelność roczną wynoszącą 56%, grupy wieku V—VI mają wysoką, bo ponad 70% śmiertelność, osobniki siedmioletnie i starsze mają śmiertelność wynoszącą ok. 45%.

Średnią biomasę i produkcję (tab. V) obliczono według metody podanej w podręcznikach Rickera (1958, 1968). Średnia biomasa szczupaka przypadająca na 1 ha jeziora Warniak wynosiła w 1969 r. 22,3 kg, natomiast produkcja — 13,8 kg, tj. 1,38 g/m²/rok.

Konsumpcja populacji szczupaka wynosiła ok. 10 g/m²/rok (przy współczynniku pokarmowym 7,5). Oceniona wartość konsumpcji pozwala przypuszczać, że prawie cała produkcja populacji płoci i okonia, gatunków stanowiących zasadniczy składnik pokarmu szczupaka w jeziorze Warniak (tab. VI), jest wyżerana przez tego drapieżnika.

2014/04/07 | Supplementum

Suplement CXXII

PREJS A. & H. JACKOWSKA. 1978. Lake macrophytes as the food of roach (Rutilus rutilus L.) and rudd (Scardinius erythrophthalmus L). I. Species composition and dominance relations in the lake and food. Ekologia Polska, 26(3): 429-438.

4. SUMMARY

The significance of submerged macrophytes in the food of different size classes of roach and rudd from three eutrophic Masurian lakes was investigated.

The contribution of macrophytes to the food of roach from lakes Bełdany and Mikołajskie did not exceed, on average, 35% of the total weight of food, whereas 90% in Lake Warniak (Table I). The contribution of macrophytes to the food of rudd increased together with the size of fish; it did not exceed 15% for individuals less than 7 cm in body length, whereas it reached 85—99% of total weight of food for individuals over 16 cm in body length (Table II).

In the food of roach, among macrophytes consumed, Elodea canadensis dominated. Also significant were: Characeae and Ceratophyllum demersum in Mikołajskie Lake, C. demersum and Potamogeton pectinatus in Lake Warniak (Table. III). In the food of rudd from lakes Mikołajskie and Warniak E. canadensis dominated, whereas in that of rudd from Lake Bedłany — C. demersum and E. canadensis (Tables IV—VI). There were no essential differences in the composition and dominance structure of macrophytes consumed by different size classes of fish examined (Tables IV, VI). Also the number of macrophyte species found in the guts of fish of different size did not vary. On average, in one intestine there were fragments of 2—3 species of macrophytes.

Both, roach and rudd, use as food the majority of species of submerged macrophytes occurring in sufficiently high densities. They utilize them to a various extent, frequently not corresponding to their real significance in the environment, but it is difficult to find an absolute proof for a distinct preference or avoidance of one of them. The food lacks some species, even those that are relatively abundant, which seems to be due first of all to their limitet availability in the mechanical (e. g. Potamogeton lucens) or chemical (Batrachium circinatum) sense.

5. POLISH SUMMARY

Badano znaczenie makrofitów zanurzonych w pokarmie różnych grup wielkości płoci i wzdręgi z trzech eutroficznych jezior mazurskich.

Udział makrofitów w pokarmie wzdręgi wzrastał wraz z wielkością ryb; u osobników o długości ciała poniżej 7 cm nie przekraczał 15%, powyżej 16 cm sięgał 85-99% ciężaru całego pokarmu (tab. II).

W pokarmie płoci, wśród konsumowanych makrofitów, dominowała Elodea canadensis. Ponadto istotne znaczenie miały: w Jeziorze Mikołajskim — Characeae i Ceratophyllum demersum, w jeziorze Warniak — C. demersum i Potamogeton pectinatus (tab. III). W pokarmie wzdręgi z jezior Mikołajskie i Warniak dominowała E. canadensis, zaś w pokarmie wzdręgi z jeziora Bełdany C. demersum i E. canadensis (tab. IV— VI). Nie stwierdzono zasadniczych różnic w składzie i strukturze dominacji makrofitów stanowiących pokarm różnych klas wielkości badanych ryb (tab. IV, VI). Nie różniła się także liczba gatunków makrofitów znajdowanych w jelitach ryb różnej wielkości. Średnio w jednym jelicie znajdowano fragmenty 2— 3 gatunków makrofitów.

Stwierdzono, że płoć i wzdręga wykorzystują jako pokarm większość gatunków makrofitów zanurzonych, występujących w odpowiednio dużych zagęszczeniach. Wykorzystują je w różnym stopniu, niejednokrotnie nie odpowiadającym ich rzeczywistemu znaczeniu w środowisku, trudno jednak znaleźć niepodważalne dowody na wyraźne preferowanie lub unikanie któregoś z nich. Brak w pokarmie pewnych gatunków, nawet stosunkowo licznie występujących, jest — jak się wydaje — związany przede wszystkim z ich ograniczoną dostępnością w w sensie sensie mechanicznym (np. Potamogeton lucens) lub ich właściwościami chemicznymi (Batrachium circinatum).

*

*                                *

PREJS A. 1978. Lake macrophytes as the food of roach (Rutilus rutilus) and rudd (Scardinius erythrophthalmus) II. Daily intake of macrophyte food in relation to body size offish. Ekologia Polska, 26: 537-553.

5. SUMMARY

The aim of the paper was to determine the daily consumption of macrophytes by roach and rudd which was  determined in two ways: direct measurements under laboratory conditions and the „passage rate” method based on data on the amount of food in intestines and the number of intestine fillings in 24 hours.

The daily ration of fish of a body length 11.0-14.6 cm fed with Lemna trisulca in the laboratory ranged from 8 to 18% of fresh body weight (Table I).

Information about the amount of macrophyte food in intestines was provided by field material (Fig. 1); the number of intestine fillings over 24 hours (Fig. 7) was determined both under laboratory conditions (investigations of passage time) (Fig. 4) and field conditions (studies of diurnal rhythm of feeding) (Figs. 5, 6). On the basis of these data the macrophyte consumption per 1 g fish body was found to decrease linearly with the growth of fish. In the version considered as probable under natural conditions this means a decrease from 15.5% for fish of a body length 11 cm to 7.7% fresh body weight for fish of 24 cm in length (Fig. 8).

6. POLISH SUMMARY

Cel pracy, którym było ustalenie wielkości dobowej konsumpcji makrofitów przez płoć i wzdręgę, osiągnięto dwiema drogami: przez bezpośrednie pomiary w warunkach laboratoryjnych oraz przez zastosowanie metody „passage rate” opierającej się na podstawie danych o ilości pokarmu w jelitach i liczbie napełnień jelit w ciągu doby.

Racja dobowa ryb o długości ciała 11.0-14.6 cm karmionych w laboratorium Lemna trisulca wahała się w granicach 8-18% świeżej masy ciała (tab. I).

Informacji o ilości pokarmu makrofitowego w jelitach dostarczyły materiały terenowe (rys. 1); liczbę napełnień jelit w ciągu doby (rys. 7) ustalano zarówno w warunkach laboratoryjnych (badania czasu pasażu) (rys. 4) jak i w warunkach terenowych (badania rytmu dobowego w odżywianiu się) (rys. 5, 6). Na podstawie tych danych stwierdzono, że konsumpcja makrofitów w przeliczeniu na 1 g maleje liniowo wraz ze wzrostem wielkości ryb. W wersji uznanej za prawdopodobną w warunkach naturalnych oznacza to spadek od 15.5% dla ryb o długości ciała 11 cm do 7.7% świeżej masy ciała dla ryb o długości 24 cm (rys. 8).

*

*                                *

Prejs, A. 1973. Experimentally increased fish stock in the pond type lake Warniak. IV. Feeding of introduced and autochthonous non-predatory fish. Ekol. Pol. 21: 465—505.

 

EKSPERYMENTALNE ZWIĘKSZENIE OBSADY RYB W STAWOWYM JEZIORZE WARNIAK
IV. ODŻYWIANIE SIĘ INTRODUKOWANYCH
I AUTOCHTONICZNYCH RYB NIEDRAPIEŻNYCH

Streszczenie

Pracę wykonano w ramach eksperymentu polegającego na introdukcji do płytkiego eutroficznego jeziora karpia i leszcza. Miał on na celu z jednej strony uchwycenie wpływu poważnie zwiększonej i zmienionej obsady ryb na biocenozę zbiornika, z drugiej zaś względy praktyczne związane z gospodarką rybacką.

Celem badań odżywiania się ryb niedrapieżnych było: 1) określenie składu pokarmu ryb introdukowanych (w szczególności karpia) i dominujących autochtonicznych gatunków niedrapieżnych (lin, karaś i płoć); 2) ocena intensywności żerowania badanych gatunków; 3) analiza stosunków pokarmowych wśród zmienionego przez introdukcję nowych gatunków zespołu ryb niedrapieżnych, zmian tych stosunków pod wpływem  zwiększającej się w kolejnych latach obsady ryb oraz ewentualnych zmian zasobności bazy pokarmowej.

Stwierdzono, że karp, leszcz i lin odżywiały się w głównej mierze fauną denną i fauną zasiedlającą makrofity, karaś — zooplanktonem, płoć natomiast zdecydowanie preferowała pokarm roślinny (fig. 6). Największą zbieżnością pokarmu charakteryzowały się karp i lin. Pokarmem wykorzystywanym najsilniej przez te gatunki były Chironomidae, Trichoptera i Mollusca, stanowiące przez cały okres badań ok. 50% ciężaru pokarmu.

Czas pasażu niezbędny do analizy intensywności żerowania (wyrażonej ilością ilością pokarmu spożytego przez rybę w ciągu doby) badanych ryb określano na podstawie danych piśmiennictwa (przeważnie dane laboratoryjne) i danych własnych uzyskanych w eksperymencie w warunkach bliskich naturalnym. Stosując wskaźnikowe ilości pokarmu sztucznego (granulat białkowy) ustalono, że porcja pokarmu naturalnego (Chironomidae, Cladocera, Copepoda, glony) w temperaturze 19°C przesuwała się przez jelito karpia (osobniki o ciężarze 150 g) w średnim czasie 7,5 godz.

Stwierdzono, że okresem najwyższej intensywności żerowania badanych gatunków ryb było lato (fig. 4—5). Jesienią (październik), przy temperaturze wody ok. 10°C, intensywność odżywiania się większości gatunków gwałtownie spadała. Stosunkowo intensywnie w tym okresie żerował tylko karp, u którego spadek ilości pokarmu do minimum obserwowano dopiero w listopadzie, przy temperaturze wody ok. 4°C. Karp pod względem intensywności żerowania przewyższał wszystkie współbytujące z nim gatunki.

Stosunki pokarmowe wśród przekształconego przez introdukcję nowych gatunków zespołu ryb ulegały zmianom w ciągu kolejnych lat badań (fig. 2). Polegały one zarówno na zmianach składu pokarmu, jak i intensywności odżywiania się. Zmiany składu pokarmu były najbardziej widoczne u karpia i lina. Obserwowano zmniejszanie się znaczenia grup dominujących w ich pokarmie w pierwszym roku eksperymentu (Chironomidae, Mollusca), wzrost udziału skorupiaków planktonowych oraz larw Ephemeroptera i Odonata. Równocześnie zmniejszała się intensywność żerowania poszczególnych gatunków. W 1969 r., ostatnim roku badań, była ona niższa w stosunku do 1967 r. w przypadku karpia i karasia o blisko 50%, w przypadku lina o 12%.

Ponadto stwierdzono wpływ zarażenia karpi (posocznica — Septicaemia haemorhagica cyprinorum) i linów (Asymphlodora tincae) na intensywność żerowania. Ilość pokarmu spożytego przez ryby zarażone była trzy do czterech razy mniejsza niż konsumowanego przez ryby zdrowe.

Wykazano, że w okresie badań najintensywniej wyżerane przez ryby były zespoły fauny dennej i fauny zasiedlającej makrofity, w mniejszym stopniu zespół zooplanktonu i w minimalnym zespoły roślinne, Obliczono, że w ostatnim roku eksperymentu (1969 r.) gatunki introdukowane (karp i leszcz) wyżerały ok, 60% biomasy bentosu i fauny zasiedlającej makrofity oraz ok. 30% biomasy zooplanktonu konsumowanych przez cały zespół ryb niedrapieżnych.

Opierając się na występowaniu w pokarmie ryb organizmów traktowanych jako wskaźnikowe dla określonych części jeziora uzyskano dane świadczące o zróżnicowaniu ich żerowisk (tab. IX). Podstawowymi żerowiskami karpia, lina, karasia i płoci były płytkie (do 2 m głębokości), silnie porośnięte roślinnością  zanurzoną partie zbiornika. Ryby te penetrowały także, choć w mniejszym stopniu, strefę pobrzeża i strefę najgłębszą. Podstawowym miejscem żerowania leszcza była strefa najgłębsza (poniżej 2 m głębokości); gatunek ten penetrował takie część zbiornika silnie porośniętą roślinnością zanurzoną, nie żerując jednak w pobrzeżu. W lecie, ze względu na niski stan wody i deficyty tlenu, pobrzeże było praktycznie niedostępne dla penetracji ryb.

2014/04/04 | Supplementum