Suplement LXXVIII

Roczniki Wyższej Szkoły Rolniczej w Poznaniu, XXII (1964), ss. 89-100.

JÓZEF KAJ, JAN KOŁACKI, BOGDAN WŁOSZCZYŃSKI

PRÓBA OKREŚLENIA PŁODNOŚCI LINA (TINCA TINCA L.)
 Z JEZIOR GORZYŃSKICH

Z Katedry Rybactwa

 
Lina zaliczyć można do tych gatunków ryb, których biologia rozrodu, w warunkach zbiorników jeziornych, jest stosunkowo mało znana.

Przedmiotem niniejszej pracy jest przedstawienie wyników badan nad płodnością tego gatunku, pochodzącego z dwóch różnych typów biologicznych zbiorników jeziornych. Dodatkowo zebrano dane odnoszące się do wieku, w którym lin osiąga pierwszą dojrzałość płciową, terminu i miejsc tarłowych.

Materiał i metodyka badań

Materiał do badan pozyskano z jezior Gorzyń i Młyńskie, położonych w powiecie międzychodzkim w województwie poznańskim. Jezioro Górzyńskie jest zbiornikiem mezotroficznym [1]. Zbiornik ten posiada 80,1 ha powierzchni; głębokość maksymalna wynosi 34, a średnia 14,75 metrów. Jezioro Młyńskie, o powierzchni 56,0 ha, głębokości maksymalnej 6,6 i średniej 2,61 metrów zaliczyć należy do zbiorników silnie zeutrofizowanych.

Do badań pobrano samice nie wykazujące ubytków ikry, złowione od momentu rozpoczęcia tarła do jego zakończenia (czerwiec, lipiec 1960 r.). Gonady złowionych osobników znajdowały się w V i VI stadium dojrzałości według skali Maiera. Wiek określano na podstawie łusek, pobranych z drugiego rzędu nad linią boczną, na granicy wysokości zakończenia płetwy grzbietowej, a przed początkiem płetwy odbytowej. Wiek i liczebność zbadanych osobników podaje tabela 1.

Tabela 1

Wiek badanych osobników

Jezioro Gorzyń                      Jezioro Młyńskie

Wiek       N     Udział %       Wiek      N      Udział %

4              2       6,5               4        —        —
5              1       3,2               5        1        1,9
6              4       12,9             6        6       11,5
7              8       25,8             7        8       15,4
8              8       25,8             8       10       19,2
9              3        9,7              9       17       32,7
10            3        9,7             10        7       13,5
11            1        3,2              11        3        5,8
12            1        3,2             12       —         —

Razem     31       100,0     Razem     52      100,0

Złowione osobniki ważono z dokładnością do 1 grama, pomiarów liniowych (długości całkowita i ciała ) dokonano z dokładnością do 5 mm.

Średnicę ikry obliczano z 30 ziaren, pobierając po 10 ziaren z tylnej, środkowej i przedniej partii gonad, średnicę ikry mierzono dwukrotnie, przed i po zaplemnieniu. Jako ikrę zaplemnioną przyjęto ikrę, która przebywała przez 30 minut w wodzie.

Liczebność ikry obliczano ze stosunku wagowego 100 ziaren ikry odważonej na wadze torsyjnej i wagi gonad pozbawionych osłonki jajnikowej, ważonych z dokładnością do 0,1 grama.

Miejsce i terminy tarła

Liny wybierały do tarła miejsca zaciszne nie narażone na falowanie wody, porosłe obficie roślinnością podwodną. Tarło odbyło się w strefie litoralnej, na głębokości 0,5 – 3,0 metrów. Początek tarła zaobserwowano, gdy woda osiągnęła temperaturę + 19,0 do + 20,0°C.

W Jeziorze Młyńskim tarło odbyło się od 8 VI do 13 VII, a w Jeziorze Górzyńskim od 27 VI do 16 VII 1960 roku.

Dojrzewanie płciowe

 
Ze względu na brak w pozyskanym materiale samic trzyletnich (trudno jest określić dolną granicę wieku samic, osiągających po raz pierwszy dojrzałość płciową. W materiale stwierdzono natomiast obecność samic cztero- i pięcioletnich, których gonady znajdowały się w I i II stadium dojrzałości według skali Maiera. Można więc przyjąć, że w omawianych zbiornikach, samice lina osiągają pierwszą dojrzałość płciową w czwartym i piątym roku życia.

Powtarzalność tarła

U kilku osobników z jeziora Gorzyń stwierdzono zróżnicowanie koloru gonad. Na całej długości w części dobrzusznej gonady miały zabarwienie zielonawożółte, a w części dogrzbietowej białawe. Zróżnicowanie koloru było wynikiem różnego stopnia dojrzałości ikry. Stwierdzono poza tym obecność ikry niedojrzałej, o różnej średnicy, rozrzuconej wśród ikry dojrzałej. U samic posiadających już zwiotczały jajnik, wypełniony płynem  surowicznym, zaobserwowano występowanie dojrzewającej ikry. Samice, które już odbyły tarło nie posiadały ikry w gonadach. Podobnego zjawiska nie zaobserwowano u samic lina z jeziora Młyńskiego.

Na podstawie powyższych obserwacji stwierdzić można, że u lina z jeziora Gorzyń istnieje tarło sekwentne.

Gonady

a) Kolor. Osłonka jajnikowa posiada kolor taki sam, jak dojrzała ikra.

b) Ciężar. Ciężar gonad wzrasta z wiekiem, długością całkowitą, długością i ciężarem ciała. Gonady stanowią u osobników z jeziora Gorzyń średnio 9,24, a z Jeziora Młyńskiego średnio 8,12 procent ciężaru ciała.

Cechy ikry

a) Kolor. Dojrzała ikra lina jest przezroczysta, koloru szarozielonkawego lub zielonkawożółtego. W dojrzałych oocytach widać plamkę żółtkową, o zabarwieniu pomarańczowym. Niedojrzała ikra jest nieprzezroczysta, koloru białego, o średnicy 0,2 – 0,4 mm.

b) Średnica. Ikra lina jest kształtu kulistego. Średnica ikry przed zaplemnieniem waha się w granicach 0,820 – 1,000 mm. Przeciętna średnica ikry samic lina z jeziora Gorzyń wynosi 0,913, a z Jeziora Młyńskiego 0,891 mm. Średnica ikry po zaplemnieniu waha się w granicach 1,032 – 1,221 mm. Przeciętna średnica ikry samic z jeziora Gorzyń wynosi 1,089, a z Jeziora Młyńskiego 1,103 mm. W pierwszym przypadku średni przyrost wynosi 0,176, a w drugim 0,212 mm.

Płodność

Na podstawie zebranego materiału obliczono płodność absolutną i względną. Dane te podają tabele 2 – 5. Analizując powyższe tabele stwierdzamy:

1. Duże wahania osobnicze płodności absolutnej w granicach tego samego wieku, klas wagowych i długościowych (długość całkowita i ciała ). Maksymalną osobniczą płodność absolutną osiągają samice z Jeziora Młyńskiego w wieku ośmiu i dziewięciu lat względnie osobniki o ciężarze 501 – 600 g, długości całkowitej 296 – 340 mm i ciała 236 – 300 mm. Podobną płodność osiągają z jeziora Gorzyń w wieku jedenastu i dwunastu lat względnie osobniki o ciężarze 800 – 830 g, długości całkowitej 351 – 425 mm i ciała 311 – 360 mm.

2. Średnia płodność absolutna u samic pochodzących z obu zbiorników wzrasta z wiekiem, ciężarem i wymiarami (długość całkowita i ciała).

3. Pogłowie samic lina z mezotroficznego jeziora Gorzyń posiada wyższą średnią płodność absolutną niż samice z eutroficznego Jeziora Młyńskiego.

4. Duże wahania osobnicze płodności względnej w granicach tego samego wieku, klas wagowych i długościowych (długość całkowita i ciała) W tym samym wieku, przy tym ciężarze i tych samych wymiarach długościowych, samice z jeziora Gorzyń charakteryzują się wyższą płodnością względną niż samica z Jeziora Młyńskiego.

5. Samice z Jeziora Młyńskiego osiągają maksimum średniej płodności względnej w szóstym, a z jeziora Gorzyń fakt ten ma miejsce u osobników 4 – 6 i 9 – 10-letnich.

6. Maksymalną średnią płodność względną osiągają samice z Jeziora Młyńskiego przy ciężarze 171 – 300 g i 501 – 600 g, a z jeziora Gorzyń przy ciężarze 200 – 300, 351 – 400 i 501 – 550 g.

7. Przyjąć można, że samice z Jeziora Młyńskiego osiągają maksymalną średnią płodność względną przy 221 – 265 mm długości całkowitej i 181 – 225 mm długości ciała a z jeziora Gorzyń odpowiednio 351-373 mm i 221 – 330. Zwraca uwagę fakt, że płodność względna samic lina, pochodzących z obu zbiorników, jest mniej więcej ta sama, tak w odniesieniu do długości całkowitej jak i ciała. Istniejąca różnica jest stosunkowo nieznaczna i wynosi 33 000 ziaren ikry na korzyść samic z jeziora Gorzyń.

Dyskusja nad wynikami

Przeprowadzone obserwacje nad tarłem lina, w warunkach zbiorników naturalnych, zróżnicowanych pod względem biologicznym, wykazały, że decydującym czynnikiem o rozpoczęciu tarła jest temperatura wody +19 do +20°C. Wyniki obserwacji potwierdzają dane Pliszki [4] i Starmacha [8]. Wpływ temperatury powoduje prawie trzytygodniowe przesunięcie terminu rozpoczęcia tarła w jeziorze Gorzyń, w porównaniu z Jeziorem Młyńskim.

W obu zbiornikach biorą udział w tarle naturalnym samice cztero- i pięcioletnie. Minimalne wymiary długościowe u samic z Jeziora Młyńskiego: 190 – 205 mm długości całkowitej i 165 – 180 mm długości ciała, a z jeziora Gorzyń odpowiednio 201 – 225 i 171 – 190 mm. Minimalny ciężar samic z Jeziora Młyńskiego wynosi 121 – 170 g, a z jeziora Gorzyń 120 – 200 g. Według Baucha [1] i Starmacha [8] samice osiągają dojrzałość płciową w trzecim roku życia przy długości całkowitej 180-300 mm.

Gonady posiadają taką samą barwę jak ikra. W kilku przypadkach stwierdzono zróżnicowanie koloru ze względu na obecność ikry o różnym stopniu dojrzałości. Gonady stanowią u samic z Jeziora Młyńskiego średnio 8,12, a z jeziora Gorzyń średnio 9,24 procent ciężaru ciała. Solewski [6] podaje, że u samic lina pochodzących z stawów, gonady stanowiły w czerwcu 6 – 7,1 a w lipcu 10,8 – 17,0 procent ciężaru ciała.

Dojrzała ikra jest przezroczysta, koloru koloru szarozielonkawego, niedojrzała zaś białawego. Średnica ikry przed zaplemnieniem wynosi 0,891 (Jezioro Młyńskie) – 0,913 (jezioro Gorzyń), a po zaplemnieniu odpowiednio 1,103 i 1,089 mm. Niedojrzała ikra posiada średnicę 0,2 – 0,4 mm. Wymiary ikry zgodne są z danymi Starmacha [8], wyższe są natomiast od danych Solewskiego [6].

Płodność absolutna samic z Jeziora Młyńskiego waha się w granicach 25 625 – 113 437, średnio 86 839, a jeziora Gorzyń 26 666-357 140, średnio 131 105 ziaren ikry. Płodność względna samic z Jeziora Młyńskiego mieści się w granicach 120 190 – 323 675, średnio 264 074, a z jeziora Gorzyń natomiast 248 099 – 425 164, średnio 297 570 ziaren ikry. Bauch [1], Smolian [5], Staff [7] i Starmach [8] podają, że płodność absolutna samic lina wynosi 300 000 ziaren ikry. Według Pichu [3] płodność absolutna tego gatunku wynosi 439 700, a płodność względna 503 000 ziaren ikry.

Reasumując stwierdzić trzeba, że typ biologiczny zbiornika wywiera wpływ na termin rozpoczęcia tarła, średnicę ikry i płodność absolutną tego gatunku.

WNIOSKI

1. Lin odbywa tarło przy temperaturze wody + 19 do 20°C.

2. W tarle brały udział samice cztero- i pięcioletnie. Minimalna długość całkowita, w przypadku samic z Jeziora Młyńskiego, wynosiła 190 – 205 mm, a w przypadku jeziora Gorzyń 201 – 225 mm. Minimalny ciężar ciała wynosił odpowiednio 121 – 170 i 120 – 200 g.

3. Gonady stanowiły u samic z Jeziora Młyńskiego średnio 8,12, a z jeziora Gorzyń 9,24 procent ciężaru ciała.

4. Średnica ikry po zaplemnieniu wynosi 1,089 jezioro Gorzyń, 1,103 mm Jezioro Młyńskie.

5. Płodność absolutna samic z Jeziora Młyńskiego wynosi średnio 86 837, a z jeziora Gorzyń 131 105 ziaren ikry.

6. Płodność względna samic z Jeziora Młyńskiego wynosi średnio 264 074, a z jeziora Gorzyń 297 570 ziaren ikry.

LITERATURA

1. Bauch G., Die einheimische Süsswasserfische. Neumann Verlag. Radebeul-Berlin 1955, Wyd.3, str. 88-89.

2. Kaj J., Sieja jezior Międzychodzkich PTPN Prace Komisji Roln. i Leśnych, 1955. t.II, z. 9, str. 30.

3. Pichu E. P., K woprosu ob otnositielnoj plodowitosti ryb. Biołogija wnutriennych wodojemow Pribałtiki, Akademija Nauk SSSR, Moskwa-Leningrad, 1962, str.93.

4. Pliszka Fr., Spostrzeżenia nad wpływem warunków rozrodu ryb jeziornych, Polskie Archiwum Hydrobiologii 1953, t.I, str. 165-188.

5. Smolian K., Merkbuch der Binnenfischerei, Berlin 1920, t.I, str. 135.

6. Solewski W., Stan gruczolów płciowych u lina (Tinca tinca L.) w cyklu rocznym. Zakład Biologii Stawów PAN 1957, Biuletyn 4, str. 25-73.

7. Staff F., Ryby słodkowodne Polski. Trzaska, Evert i Michalski, Warszawa 1950, str. 147.

8. Starmach К., Chow linów w stawach, PWRiL Warszawa 1951, str. 1-134.

  J. Kaj, J. Kołacki, E. Włoszczyński

AN ATTEMPT TO DEFINE THE PROLIFICACY OF THE TENCH
 (TINCA TINCA L.) FROM GORZYŃSKI LAKES

Summary

As observation of the spawning of the tench, carried out in differentiated conditions from the biological view point of water reservoirs, has shown that the decisive factor for the beginning of spawning is the temperature of the water +19 — +20°C. This fact causes a retardation of about three weeks of the term of spawning in the mesotrophic lake Gorzyń as compared to the eutrophic lake Młyńskie.

In the spawning females four and five years old take part, having a total length of minimum 190 (lake Młyńskie) and 201 mm (Lake Gorzyń). The minimal weight amounts respectively to 121 – 170, 120-200 g.

The mature spawn of the tench is transparent, green-greenish. The diameter of the spawn before insemination amount on the average to 0,891 mm for females from lake Młyńskie and to 0,913 from lake Gorzyń. After insemination, the diameter of the spawn amounts respectively 1,103 and 1,089 mm. The gonads constitute on the average 8,12% (lake Młyńskie) and 9,24% (lake Gorzyń) of the weight of the body.

The absolute prolificacy of females from lake Młyńskie amounts on the average to 86,839 grains of spawn (limits 25 625 – 113 437) and from lake Gorzyń to 131 105 (limits 26 666 – 357 140).

Relative prolificacy of females from lake Młyńskie amounts on the average to 264 074 grains of spawn (limits 120 190 – 323 675) and from lake Gorzyń to 297 570 (limits 248 099 – 425 164).

The biological type of the reservoir exerts an influence on the term of the beginning of spawning, on the diametr of the spawn and on the absolute prolificacy.

И. Кай, И. Колацки, В. Влощински

ИСПЫТАНИЕ ОПРЕДЕЛЕНИЯ ПЛОДОВИТОСТИ ЛИНА
(TINCA TINCA L.) ИЗ ГОЖИНСКИХ ОЗЕР

Резюме

Наблюдение икрометания лина, проведенное в дифференцированных условиях по отношению биологических водоёмов, обнаружило, что решающим фактором о начале икрометания это температура воды +19 — +20°С. Этот факт вызывает около трехнедельное опаздание срока икрометания в мезотрофическом озере Гожинь, по сравнению с евтрофическим оэером Млынское.

В икрометании берут участие четыре и пятилктние самки, при полной длине, минимальной 190 (озеро Млынское) и 201 мм (озеро Гожинь). Минимальная тяжесть составляет соответственно 121 – 170, 120 – 200 г.

Спелая икра лина прозрачная, серо-зеленоватого цвета. Дияметр икры до оплодотворения составляет в среднем 0,891 мм для самок из озера Млынское, а 0,913 из озера Гожиньске. После оплодотворения диаметр икры соответственно 1,103 и 1,089 мм. Гонады составляют в среднем 8,12 (озеро Млынске) и 9,24 (озеро Гожинь) процент тяжести тела.

Абсолютная плодовитость самок из озера Млынское составляет в среднем 86 839 (предел 25 625 – 113 437) а из озера Гожинь 131 105 (предел 26 666 – 357 140, зерен икры.

Относительная плодовитость самок из озера Млынское составляет в среднем 264 074 (предел 120 190 – 323 675) а из озера Гожинь 297 570 (предел 248 099 – 423 164) зерен икры. Биологический тип водоёма влияет на срок начала икрометания, диаметр икры и абсолютную плодовитость.

 

2013/08/02 | Supplementum

Suplement LXXVII

Pliszka Fr. 1954. Spostrzeżenia nad wpływem warunków rozrodu ryb jeziorowych na liczebność populacji ich stadiów młodocianych (The effect of spawning conditions in lakes on the survival rate of juveniles). Polskie Archiwum Hydrobiologii [Polish Archives of Hydrobiology]. T. 1 (XIV), PWN, Warszawa 1953, p. 165-188 [Engl. summ.].

 

Warunki rozrodu lina

Lin w jeziorach mazurskich trze się od ostatnich dni czerwca do drugiej połowy lipca. Charakterystyczne jest kilkakrotne przystępowanie do tarła tych samych osobników w kilkudniowych odstępach. Ikra lina dojrzewa partiami. Za jednym razem samica wydala średnio 15 — 20% ikry. W Harszu lin trze się małymi grupkami po parę osobników w ciepłe, słoneczne i bezwietrzne dni na obfitych łąkach podwodnych w różnych partiach jeziora.

Okres inkubacji przy temperaturze około 20° wynosi około 3 dni. Jednocześnie prowadzone obserwacje w akwariach wykazują, że larwy bezpośrednio po wylęgnięciu się podpływają ku górze, a później opadają ku dnu napotykając po drodze liście roślin, do których przyczepiają się lepką wydzieliną gruczołu głowowego. Wiszą one pionowo i nieruchomo, przylepione bezpośrednio do liścia partią czołową, albo też zwisają na długiej do paru cm i trudno dostrzegalnej nitce — wydzielinie gruczołu. Przy poruszaniu roślin lub wody larwy przytwierdzone bezpośrednio do liści często szybko opuszczają się jak pająk na pajęczynie i zwisają na nitce. W tydzień po wylęgnięciu się larwy lina zaczynają pływać i aktywnie żerować.  Zapłodnionych jaj stwierdzono 87 — 99%. Żywych jaj było w końcu rozwoju embrionalnego 86 — 92%.

Spawning Conditions of the Tench

Spawning of the tench in Mazurian Lakes occurs between the end of June and the second half of July. Characteristic is the repeated spawning of the same specimens in several day intervals. The eggs of the tench mature in portions. Each time the female ejects on the average 15-20 percent of the roe. In Lake Harsz, the tench reproduced in small groups consisting of a few specimens in warm sunny and windless days upon the abundant submerged plants in different parts of the lake.

The incubation period at 20°C lasted for 3 for 3 days. Parallel observations made in aquaria revealed that tench larvae immediately on hatching went up to the surface, but later began to settle on the bottom and by means of a viscous secretion of the head gland attached themselves to the leaves of plants encountered on the way. They remained suspended vertically and completely immobile with their anterior glued on directly to the leaves. Alternatively, they were suspended by a hardly perceptible thread a few cm long secreted by a gland. When the plants were disturbed or the  or the water stirred, the larvae directly glued on to the leaves descended quickly like a spider along the secreted thread. A week after hatching the larvae began to move about and actively feed. Fertilized eggs accounted for 87—99 percent of the total. There were between 86 and 92 percent of living eggs observed at the final stage of embryonic development.

Tabela 6

Przebieg rozwoju jaj i larw lina na tarliskach jeziora Harsz w r. 1951
Development of eggs and larvae of tench in spawning places of lake Harsz in 1951

.
Data  Temp. wody   Bruzd-                                     Wcze-       Zaawan-   Wcze-      Za-
.                          kowa-                                       sny       sowany         sne          awan-
.                           nie                                          zarodek   zarodek    larwy        sowane
.                                                                                                                      larwy             % żywych

Date   Temp. of   Cleavage  Morula        Gastrula   Early        Late         Early        Late          larvae % of
.           water                                                      embryo     embryo   larvae     larvae                  living

2. VII.  20,5              +             +                                                                                                   99
3. VII.  21                                                +           +                                                                   93-97
4. VII.  23                                                                            +                                                   86-92
5. VII.  22                                                                            +               +
6. VII.  20,5                                                                         +               +
8. VII.                                                                                                   +
11. VII.                                                                                                 +              +

 

*     *     *

Steć Janusz. 1966: Ichtiofauna zbiorników wodnych okolic Rejowca. Annales UMCS, Sec. C, 21: 131-141.

 

Tinca tinca (L.) występuje we wszystkich zbiornikach wód stojących badanego terenu, zamieszkuje zbiorniki płytkie, zamulone, obficie porośnięte roślinnością. Najczęściej przebywa (20) wśród takich roślin jak: Elodea, Myriophyllum, Potamogeton i Stratiotes.

T. tinca jest rybą mało wybredną со do warunków bytowania, zamieszkuje zbiorniki cierpiące na „przyduchę” (okresowy brak tlenu), znosi duże wahania odczynu wody; łowiono ją w stawach o pH wody 9,2 i 4,1. Największą aktywność przejawia w temperaturze wody od 20 do 22°C. Latem w okresie wysokich temperatur schodzi do głębszych partii zbiornika, a w temperaturze wody 24°C przestaje żerować i przebywa bez ruchu wśród roślin przy dnie.

T. tinca żyjący w różnych warunkach ekologicznych różni się stosunkiem longitudo corporis (maksymalna długość do maksymalnej wysokości patrz tab. 4).

Tab. 4. Zmiana wygrzbiecenia ryb Tinca tinca w zależności od warunków biologicznych w różnych zbiornikach
Unterschiede im Höhenwuchs bei Tinca tinca in verschiedenen Gewässertypen

.                                    Torfianki                                 Stawy karpiowe
.                                 Torfgewässer                               Karpfenteiche
Wiek
Alter                               I        II        III           I      II      III       IV

Klasa długościowa         do 8    10      16      do 8     10      16     25
Langen klasse
Stosunek l. c.              1:3,6   1:3,8   1:3,7   1:3,0   1:3,0   1:3,1   1:2,9

20. Sawaniew A. A.: Żyżń i łowla priesnowodnych ryb. Kijów 1930.

 

*     *     *

Kokurewicz Bogusław. 1981. Effect of different thermal regimes on reproductive cycles of tench Tinca tinca (L.). Part VII. Embryonal development of progeny. Pol. Arch. Hydrobiol. 28. 243—256.

5. SUMMARY

Artificially fertilized eggs of tench from ponds with different thermal regimes were incubated at various constant temperatures ranging from 15 to 34°C. Experiments were carried out over two years on the embryonal development of eggs from six batches taken from heated ponds and from three batches from a control pond.

The quality of the gametes has a decisive influence on the survival of embryos and resistance to extreme incubations temperatures. Temperatures of about 17 to 30°C are favourable for normal embryonal development of at least part of the larvae, irrespective of the thermal past of the parents. Tolerance to high temperatures during incubation of even up to 32°C is greater in embryos originating from spawners  living in heated ponds. Resistance of embryos to high temperature is probably established at the last oogenesis stages. The tench appears to be a plastic species with the possibility of changing thermal tolerance at higher water temperatures.

6. STRESZCZENIE

Zapłodnioną sztucznie ikrę lina, pochodzącą ze zbiorników o zróżnicowanej termice (stawy grzane i kontrolne), inkubowano w różnych stałych temperaturach, w granicach od 15 do 34°C. Przeprowadzono eksperymenty nad rozwojem zarodkowym, z ikry pochodzącej z sześciu miotów z wód grzanych i z trzech miotów z wód kontrolnych.

Stwierdzono wpływ jakości produktów płciowych na przeżywalność zarodków w skrajnych temperaturach. Temperatury od około 17 do 30°C były sprzyjające dla normalnego rozwoju zarodkowego przynajmniej części ikry, niezależnie od przeszłości termicznej rodziców. U zarodków pochodzących od tarlaków przebywających w wodach ogrzanych, zwiększa się tolerancja na wysokie temperatury w okresie inkubacji, nawet do około 32°C. Uodpornienie zarodków na wysokie temperatury, związane jest prawdopodobnie z ostatnimi okresami gametogenezy. Lin wydaje się być gatunkiem plastycznym, z możliwością zmiany tolerancji termicznej w wyższych temperaturach wody.

*     *     *

GRABDA, E., J. GRABDA and K. WIERZBICKI 1961. Pasożyty i choroby ryb w Jeziorze Wdzydze. Parasites and fish diseases in Wdzydze Lake, Roczn. Nauk Roln. 93-D: 239-266 [English summary on pp. 245-264]

Lin — Tinca tinca (L.) Spośród znalezionych u lina 6 gatunków* pasożytów jedynie 2 występują w większej liczbie, a mianowicie Asymphylodora tincae i Ergasilus sieboldi (tab. 3). Asymphylodora tincae jest pospolitym specyficznym pasożytem lina, pojawiającym się często masowo zwłaszcza u młodszych roczników lina, u których może wywoływać zmiany zapalne w śluzówce jelita. Dla Ergasilus sieboldi lin jest głównym żywicielem z wielu gatunków ryb, które pasożyt atakuje. Maksymalna liczba pasożytów znaleziona na skrzelach 1 ryby w jeziorze nie jest wielkością wysoką dla lina, u którego 500 — 2000 egzemplarzy Ergasilus nie należy do rzadkości. Często nawet tak silnie zarażone liny nie wykazują zmian zewnętrznych jak wychudzenie a giną wskutek uduszenia w okresie dłuższych upałów i odtlenienia wody. Znane są przypadki jeszcze silniejszej inwazji. W 1959 r. w jeziorze  Radomno (pow. Iława) w czerwcu pojawiła się ergasiloza i wystąpiło znaczne śnięcie linów, u których znajdowano do 5400 E. sieboldi u jednej ryby (badania własne). Podobnie Lajman (1949) podaje przykłady znajdowania po 5000 — 6000 egzemplarzy u linów. Jak podano wyżej (tab. 4), E. sieboldi w jeziorze Wdzydze jest mocno rozpowszechniony. Znaleziono go na rybach należących do 8 gatunków, z których poza linem najsilniej opanowane były troć, leszcz i szczupak.

*Diplostomum spathaceum  (Rud., 1819), Tylodelphys clavata (Nordm., 1832), Asymphylodora tincae (Modeer, 1790), Acanthocephalus lucii (Müller, 1776), Neoechinorhynchus rutili (Müller, 1780), Ergasilus sieboldi Nordm., 1832

*     *     *

WALUŚ TADEUSZ, NOWAK WOJCIECH.: Obserwacje nad zastosowaniem agregatu prądotwórczego do połowu ryb w jeziorze. Rocz. Nauk Roln., t. 91, ser. H, z. 1, 1969, B5, s. 189—204

Lin. Połów lina jest znacznie łatwiejszy niż węgorza i karpia. Liny porażone prądem dają się podprowadzić elektrodą na czystą wodę. Odmienną cechą tego gatunku jest ruch rotacyjny w polu elektrycznym, skierowany w stronę elektrody (ryby zataczają koła). Głównym miejscem przebywania linów jest trzcina zmieszana z pałką, przy dnie lekko mulistym. Ryby te są często zgrupowane po kilka sztuk w jednym miejscu.

*     *     *

Zachwieja J. : Obserwacje nad całkowitym zanikiem tlenu w jeziorze Warniak podczas zimy 1959-60, „Pol. Arch. Hydrob.”, t. XIII, 1966, s. 29-42.

„ Pierwsze oznaki wyraźnego zaniepokojenia i śnięcia ryb zaobserwowano 1 lutego przy następujących ilościach tlenu na stanowisku 3: powierzchnia — 2,1 mg/l, 1m — 1,5 mg/1, 2m — 0,5 mg/l, 3m — 0,1 mg/l. W tym czasie snęła płoć (Rutilus rutilus L.) po dostaniu się do zestawionych żaków, które nie pozwalały na przemieszczenie się do górnych warstw wody o wyższej koncentracji tlenu.

Wynika z tego, że płoć wytrzymywała zaledwie kilkanaście godzin w wodzie o zawartości tlenu od 0,1 mg/l do 1,1 mg/l. Masowe gromadzenie się przy dopływie płoci, linów (Tinca tinca L.), okoni (Perca fluviatilis L.) i szczupaków (Esox lucius L.) nastąpiło 6.II.60 i trwało do 9.II.60 przy następujących zawartościach tlenu na stanowisku 3: powierzchnia 1,3 mg/l, 1m — 0,8 mg/l, 2m — 0,3 mg/l, 3m — 0, 1 mg/l. Ciężar śniętych linów przeważnie wahał się od 150 g do 400 g. Ponadto spotykano śniętego drobnego lina oraz narybek. Do 16.II.60 obserwowano pojedyncze śnięcia płoci i drobnych linów. W pobliżu odpływu w przerębli zauważono lina (ca 150 g) tak bardzo osłabionego, że po przewróceniu go do góry brzuchem nie mógł już odzyskać normalnej pozycji. Z przyczyn obiektywnych bardzo trudno ustalić, czy wszystkie ryby w jeziorze wysnęły. Teoretycznie powinny wszystkie ryby zginąć, w rzeczywistości jednak na pewno nie zginęły. Dowodem na to są odłowy dokonane bezpośrednio po zejściu pokrywy lodowej.”

Zestawienie wyników

1. Podczas zimy 1959/60 okres pokrywy lodowej trwał na jeziorze Warniak od 6.XII.59 do 14.IV.60, tj. 130 dni. Maksymalna grubość pokrywy lodowej wynosiła 65 cm, a śniegowej 30 cm.

2. Zawartość O2 w dniu 16.XII.59 w słupie wody 0 — 3m wynosiła 15,0 — 12,3 mg/l, a po upływie 86 dni, tj. 12.III.60, stwierdzono całkowite wyczerpanie tlenu, trwające od 12 do 14. III. 60.

3. Zużycie O2 na procesy oddechowe i utleniania gazów jeziornych wynosiło średnio 0,24 mg/l/dzień.

4. Dostawanie się tlenu pod lód warunkuje odwilż, w wyniku  której powstająca woda ze śniegu na lodzie i na brzegu przenika pod lód i opada do warstwy wody o takiej samej gęstości.

5. Zasadniczymi warunkami powstawania przyduchy jest okres trwania pokrywy lodowej, a szczególnie śniegowej, ich grubość i struktura. Najczęściej ulegają przydusze jeziora płytkie o głębokości maksymalnej nie przekraczającej zwykle 4 — 5 m, posiadające daleko posunięty stopień zeutrofizowania i prawie całkowite pokrycie dna przez roślinność naczyniową, zanurzoną.

6. Płocie (Rutilus rutilus L.) wytrzymywały zaledwie kilkanaście godzin w wodzie o zawartości tlenu od 0,1 mg/l do 1,1 mg/l. Masowe gromadzenie się ryb przy dopływie nastąpiło, gdy zawartość tlenu na powierzchni wynosiła 1,3 mg/l i nad dnem 0,1 mg/l.

7. Ichtiofauna oraz fauna denna nie wyginęły całkowicie.

8. Żywe osobniki planktonu skorupiakowego zginęły zupełnie w jeziorze.

Observations on the complete disappearance of oxygen in Warniak lake during the winter 1959/1960

Summary 

The study was made in the winter 1959/1960 during a winter-kill. Warniak lake, 39.52 ha in area, 581.280 m3 capacity, 3.20 m maximum depth, 1.50 m average depth, 990 m maximum length, 520 m maximum width, belongs according to the typology of Stangrnberg (1936) to the pond type, and according to Wiszniewski, to the eutrophic-polymyctic type. The lake has a small inlet in the form of a field dith, and  a relatively large outlet to Dgał Wielki lake. During the period 16 Dec. 1959 — 29 March 1960, samples were collected at various depths along the long axis of the lake (Fig. 1) for the examination of the oxygen content.

1. The period of ice cover on Warniak lake lasted from 6 Dec. 1959 to 14 April 1960 that is — 130 days. The maximum thickness of the ice-cover was 65 cm, and of snow-cover 30 cm.

2. On 16 Dec. 1959, the oxygen content in a water column ranging from 0 to 3 m, varied between 15.0 mg/1 and 12.3, and after 86 days, on 12 March 1960, was found to be completely exhausted until 14 March (Fig. 2).

3. The consumption of oxygen for respiration an primarily for the oxygenation of lake gases come on the average to 0.24 mg/1 per day.

4. The penetration of oxygen through the ice cover is determined by the thawing of snow upon the ice or the shore with the result that the water thus formed permeates through the ice and falls down to a water layer having the same density (Figs. 3 and 4).

5. The prime condition for the occurrance of winter-kill is the duration of the ice cover, and even more so, of the snow cover, their thickness and structure. Subject to winter-kill are most frequently shallow lakes with a maximum depth not exceeding as a rule 4 — 5 m, marked by high degree of eutrophicity, with the bottom almost entirely covered with vascular and submerged vegetation.

6. The roach (Rutilus rutilus L.) could endure water containing between 0.1 to 1.1 mg/1 O2 for no more than a dozen odd hours. Large-scale concentration of fish by the outlet took place when the oxygen content of the water surface fell to 1.3 mg/1 and just above the bottom, to 0.1 mg/1.

7. Ichthyofauna and bottom fauna did not perish entirely as a sequence of described winter-kill. Crustacean plankton in the Warniak lake  disappeared completely.

*     *     *

Epler P. 1971. Oddziaływanie zanieczyszczenia wód na ich ichtiofaunę. Post. Nauk Roln., 3: 71—94.

„O toksyczności innych związków fenolowych posiadających dwie grupy wodorotlenowe posiadamy wiadomości fragmentaryczne, jedynie Sollmann (1948) wspomina, że są bardziej toksyczne od fenolu, a Bandt (1958, 1955) wykazał, że stężenie progowe  parachinonu wynosi dla płoci, leszcza, karpia i lina odpowiednio 0,1, 0,2, 1,0 i 1,0 mg/l oraz że rezorcyna przejawia swoje toksyczne oddziaływanie w stosunku do płoci i karpia dopiero przy koncentracji 35 mg/l. Również ten sam autor określił próg toksyczności pirokatechiny dla ryb karpiowatych na 10 — 15 mg/l w zależności od gatunku, np. płoć 10,0 mg/l, a karp 15,0 mg/l. Najmniej toksycznymi związkami z grupy fenoli są: pirogallol, flucwgiucyna posiadające trzy grupy OH.”

 

„Pierwszym z naukowców, który podjął badania testowe nad cyjankami był Powers (1917) używając jako obiekt złotą rybkę.

W następnej kolejności problemem tym na większą skalę zajął się Aleksander i wsp. (1935), którzy natknęli się na to zagadnienie badając źródła zanieczyszczenia rzeki Tees. Określając wrażliwość smoltów łososia i pstrąga tęczowego na roztwór cyjnaku potasu, wykazali, że wrażliwość ich jest jednakowa, a próg toksyczności leży w okolicach 0,1 mg CN/l. Zaobserwowali również, że ryba umieszczona w roztworze cyjanku zachowuje się spokojnie.

W odpowiednim czasie, uzależnionym od koncentracji trucizny, ryba nagle traci równowagę, nie może przyjąć normalnej pozycji pozostając w położeniu bocznym z głową skierowaną do góry. Istotny także w przypadku zatrucia cyjankami był kolor skrzel, o wiele jaśniejszy niż u ryb nie zatrutych, co było spowodowane inaktywacją enzymów oddechowych. Ten jasnoczerwony kolce skrzel jest jednym z najważniejszych dowodów, że ryba została zabita przez cyjanki. Wykazano również, że toksyczność cyjanków spowodowana jest przez niezdysocjowane cząsteczki HCN, które posiadają większą siłę przenikania do tkanek niż jony zdysocjowane (Brinley 1927).

Wpływ pH na toksyczność cyjanków świetnie ilustruje doświadczenie Wuhrmana i Wokera (1948), którzy wykazali, że w roztworze zawierającym 0,66 mg CN/l koncentracja cząsteczkowego HCN przy pH 8,84 wynosiła 0,45 mg/l, przy obniżeniu pH do 8,12 koncentracja molekuralnego HCN wzrosła do 0,62 mg/l, a przy pH równym 7,58 wynosiła 0,66 mg/l.

Przy podanych powyżej założeniach kleń tracił równowagę po 94,70 i 54 min. Wuhrman (1952) badając wrażliwość strzebli, klenia, okonia i lina na toksyczne oddziaływanie cyjanków stwierdził, że próg toksyczności jest dla tych gatunków bardzo podobny i leży w granicach 0,1 — 0,2 mg/l, ale próg czasowy reakcji różnił się bardzo znacznie; dla okonia np. wynosił on ok. 4 min., a dla lina ponad 30 min. Autor badał również wpływ temperatury na toksyczność cyjanków w stosunku do lina, strzebli i pstrąga. Z danych tych wynika, że przy koncentracji cyjanków 0,5 mg/l wzrost temperatury z 5 do 20 °C skraca czas przeżycia dla pstrąga z 28 do 3 min., dla strzebli z 250 do 12 min. i dla lina z 270 do 90 min.

Zsumowane dane odnośnie wrażliwości niektórych gatunków ryb na cyjanki przedstawione jest w tab. 9. Jednak Southgate (1953) sugeruje, że bezpieczna koncentracja cyjanków w wodzie, w której ma się na dłuższą metę rozwijać normalne życie winna wynosić 0,01 mg/l.

Tabela 9

Wrażliwość niektórych gatunków ryb na cyjanki

.                Temperatura    Czas ekspo-        Koncentr.
Ryba                                 zycji w godz.      mg CN/l

Pstrąg tęcz.    17,5                 74                 0,07
Okoń                15                  17                  0,13
Strzebla          15                   10                  0,10
Lin                   15                  48                  0,20
Kleń                15                  48                  0,22

Wrażliwość na cyjanki jest również uzależniona od ilości rozpuszczonego w roztworze tlenu. I tak Downing (1954) badając czas przeżycia pstrąga tęczowego w stężeniach cyjanku potasu rzędu 0,105 — 1,55 mg/i wykazał, że wzrasta on wraz ze wzrostem ilości rozpuszczonego tlenu z 10 do 100% wartości nasycenia i że wpływ ten jest wyraźniejszy przy niższych koncentracjach trucizny.”

 *     *     *

Urbanowicz K., 1967: Ryby karpiowate Cyprinidae w materiałach wykopaliskowych z Gdańska (X-XIII w.). Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego, Ser. 2. z. 25, s. 57-75.

„Uwzględniając dzisiejszy stan wiedzy o biologii lina można przypuszczać, że rybacy gdańscy poławiali go nie tylko w pobliskich rzekach, lecz w rozlewiskach, starorzeczach i łachach, w jakie obfitowały okolice ówczesnego Gdańska. Według danych z 1938 r. lin stanowił tylko 1% połowów z dolnej Wisły, co Wyszesławcew [30] wiąże z uregulowaniem tego odcinka rzeki i zniszczeniem tarlisk. Natomiast w Warcie lin daje obecnie 4% połowów [19]. W Zatoce Puckiej, w zalewach Szczecińskim i Wiślanym gatunek ten zajmuje kolejne miejsce po leszczu i płoci, przez którą jest coraz bardziej wypierany [30].

Fot. 3: Praeoperculum lina — Tinca tinca (L.); wykopaliskowe z ryby o długości 42 cm i współczesne (27 cm)

Długość linów odtworzono na podstawie 220 kości, korzystając często z szablonów dla uzupełnienia ich konturów. Procentowe stosunki między klasami długości przedstawione są na wykresie 2. Najliczniejszą klasą tworzą ryby o długości 36—40 cm, a najmniej kości reprezentuje ryby małe, do 25 cm długości. Najwięcej kości dużych ryb znaleziono  w poziomach z X/XI w.: z tamtego okresu aż 41,9% kości pochodziło z ryb o wymiarach powyżej 40 cm.  Wymiary lina z Gdańska wykazują dużą zbieżność z wymiarami linów, których kości wykopano grodzisku Kamno [28]. Jednak w materiałach gdańskich ryby powyżej 41 cm długości stanowią 30%, a w grodzisku Kamno — tylko 15,4%. Benecke [4] przeciętne wymiary lina określa na 20—30 cm. Žukov [40] dla zbiorników Białorusi podaje jako maksymalne wymiary 26 cm. Bănărescu, [3] za przeciętne wymiary lina z terenów Rumunii przyjmuje 25—30 cm, maksymalną długość określając na 40 cm. Gąsowska [17] nic podaje w tej mierze bliższych danych wspominając tylko, że w naszych wodach lin niekiedy w wieku 7 lat osiąga 43 cm. Jeśli więc przyjąć dane Benecke [4], to aż 87% linów z Gdańska przekraczało przeciętne wymiary tego gatunku (wykres 2).

.              ////    /////
.             2,7% 10,4% 25,4%  30%  25,4%  6,3%
do 20cm 21-25 26-30   31-35 36-40 41-45 46-50 powyżej

Wykres 2. Klasy długości zestawione na podstawie materiałów osteologicznych lina (Tinca tinca (L.) z Gdańska, X—XIII w. Pola zakreskowane odpowiadają współczesnym przeciętnym wymiarom lina

Na fotografiach 2 i 3 zamieszczone są kości kilku większych linów. Średnie wymiary linów z Gdańska wynoszą 37.5 cm. Porównawczych współczesnych danych z terenów Polski nie znalazłam; z terenu Czechosłowacji Frank [16] podaje średnie wymiary lina z zaporowego zbiornika na Wełtawie — 28.8 cm. Podawane przez Lebiedieva [28] średnie wymiary lina ze wspomnianych już wykopalisk w grodzisku Kamno i w Starym Pskowie wynoszą 36 cm i 37 cm. Znaczna długość linów, których kości znaleziono w Gdańsku może być wynikiem selekcj łowionych ryb, ale też świadczy o dobrych warunkach biologicznych, zwłaszcza zaś troficznych.

Wiek linów trudny był do oznaczenia: grube, matowe kości zbrunatniały na skutek postępujących procesów mineralizacji. Pierwsze pierścienie przyrostów rocznych były zupełnie niewidoczne. Sądząc po długości ryb, wiele z nich przekroczyło 10 rok życia. Liny choć nie poławiane masowo były dla rybaków z wczesnośredniowiecznego Gdańska dość cenną zdobyczą ze względu na smaczne, tłuste mięso.”

*     *     *

ZAWISZA J., KARPIŃSKA-WALUŚ B. Wzrost ryb w jeziorze Wdzydze [Growth of   fishes in Lake Wdzydze]. Rocz. Nauk Roln., D-93, 187-188; 192-195. (In Polish).

LIN Tinca tinca (L.)

Liczebność populacji lina w jeziorze Wdzydze jest mała. Wskazują na to statystyki rybackie (Leopold, w przygotowaniu). W jeziorze Wdzydze tylko niewielkie partie mogą być uważane za typowe siedlisko lina. Wydaje się więc, że ten gatunek nie będzie i po zagospodarowaniu ważnym składnikiem połowów. Przy analizie wieku i tempa wzrostu ograniczono się do uzyskania danych o charakterze orientacyjnym. Wyniki zestawiono w tabeli 6.

Tabela 6

Wzrost długości i ciężaru ciała lina z jeziora Wdzydze
Length-weight growth of tench in Wdzydze-lakes

Grupy wieku               I       II      III     IV      V       VI
Age groups

Średnia dł. ciała (cm)  6,6  10,4  15,2  19,9  23,4  27,0
Long. corporis (mean)

Liczba osobników       20       20      20      20     15       11
Number of fish

±m                     0,186 0,268 0,563 0,305 0,452 0,651

Ciężar g               5       27      80      190     300      480
Weight

Lin przyrasta w jeziorze Wdzydze równomiernie i szybko, szczególnie do czwartego roku życia, kiedy osiąga długość ciała 20 cm i ciężar około 200 g. W późniejszych Jatach obserwuje się nieznaczne zahamowanie szybkości wzrostu; przyrosty ciężaru pozostają przy tym nadal bardzo wysokie.

 

Rys. 16. Zależność między długością a ciężarem ciała lina z jeziora Arklickie (krzywa) i jeziora Wdzydze (punkty)

Fig. 16. Relation between the weight and length of the body of tench from Arklickie-lake (curve and Wdzydze-lake (points)

Rys.  17. Wzrost lina z niektórych zbiorników polskich: 1 — Arklickie, 4 — Stręgiel, 3 — średnia dla jezior okolic Węgorzewa  (Zawisza, Antosiak 1960), 2 — Wdzydze

Fig. 17. Growth of tench in some Polish lakes: 1 — Arklickie lake,  4 — Stręgiel lake, 3 — „average” for lakes near Węgorzewo (Zawisza,  Antosiak 1960), 2 — Wdzydze lake

Odczyty wsteczne długości lina przeprowadzono wg metodyki podanej w pracy Zawiszy i Antosiak 1960). Ułatwia to porównanie tempa wzrostu tego gatunku z danymi zestawionymi w wspomnianej pracy.  Zależność między długością a ciężarem ciała układa się podobnie jak dla lina z jezior okolic Węgorzewa (rys. 16).

Lin z jeziora Wdzydze przyrasta nieco szybciej niż w większości jezior  mazurskich, szczególnie w pierwszych czterech — pięciu latach życia (rys. 17). Pozwala to na zaproponowanie próbnego wymiaru gospodarczego 30 cm l. c, 34 cm l. t. (ciężar 500 g). Powinien więc obowiązywać zakaz połowu linów mniejszych. Oznacza to, że łowione będą liny sześcio- i siedmioletnie. Przyjęcie sześcioletniego okresu rotacji hodowlanej może być pomocne przy ocenie efektywności ewentualnego zarybiania. Przy zarybianiu kroczkami wyniki powinny być widoczne po trzech, czterech latach. W przypadku intensywniejszego niż obecnie zarażenie lina przez Ergasilus sieboldi (Grabda i inni, 1961) wymiar gospodarczy dla tego gatunku może być obniżony. Wymaga to stałej kontroli zdrowotności.

*     *     *

HOROSZEWICZ, LIDIA. 1960. Wartość kości gardłowych dolnych (Ossa pharyngea inferiora) jako kryteriów gatunkowego oznaczenia ryb karpiowatych (Cyprinidae). Roczniki nauk Rolniczych, 75-6-2:237-258.

Tinca tinca (L.) — lin

Materiał: 33 osobniki o wymiarach 1,8 — 28,5 cm;
r = 0,99;
0,97 < ρ = 1,06 < 1,15 przy P = 0,997;
l.  c. = 1,06 h — 0,02.

Kształt łuku bardzo charakterystyczny dzięki dużej kolanowatej blaszce bocznej. Zęby masywne, ścieśnione, lekko haczykowate o silnie rozwiniętych powierzchniach trących, osadzone prawie poziomo na pograniczu części grzbietowej i brzusznej (rys. 12). Indeks szerokości łuku — a = 56,0% przy oa = 3,74.

2013/07/31 | Supplementum

Suplement LXXVI

PRZEGLĄD GEOGRAFICZNY 1954 (26) s. 154-166

Recenzje

Poszukiwanie podstaw rybackiego zagospodarowania jezior. Praca zbiorowa Instytutu Rybactwa Śródlądowego. Roczniki Nauk Rolniczych, tom 67— D 1953. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1953, s. 373.

Oparcie większości działów gospodarki leśnej i rolniczej na podstawach naukowych spowodowało powstanie w ramach prac poświęconych tym zagadnieniom ekonomicznym szeregu opracowań fizjograficznych licznych składników środowiska geograficznego Polski.

Do takich opracowań należy omawiana praca, tym cenniejsza, że poddano w niej drobiazgowemu badaniu zespołowemu obiekt geograficzny, zwykle rozpatrywany w poszczególnych jego cechach. Najczęściej opracowania takie, jak rolnicze, leśne, glebowe, które mogłyby rozszerzyć znacznie zakres i jakość naszej znajomości kraju, pozostają nieznane szerszemu gronu czytelników, a nieraz i nam, geografom.

W omawianej monografii, która dotyczy jednego z jezior mazurskich — jeż. Tajty, co zostało ukryte pod długim, rzeczowym, oficjalnym tytułem wydawnictwa, element czysto geograficzny reprezentuje tylko jedno opracowanie. Ale omawiany przez wszystkie prace element zróżnicowania przestrzennego zbiorowisk roślinnych i zwierzęcych należy zaliczyć do rzędu opracowań z zakresu biogeografii i jako taki kryje on w sobie wiele cennych dla geografa spostrzeżeń.

Podobnie ma się rzecz i z tymi częściami monografii, które dotyczą zagadnień chemizmu, termiki wody jeziora i jej ruchów. Ta część limnologii fizycznej wchodzi w całości w zakres zainteresowań geografa. Przecież zmieniwszy skalę zagadnienia i przeniósłszy je z misy jeziornej na basen morza znajdziemy tam — a konkretnie w kursie oceanografii — te same problemy do sedymentacji włącznie. Dlatego omawiając tę pracę ogólnie jako geograf, zatrzymam się na tych działach i faktach, które mogą uzupełnić naszą wiedzę o zbiorniku jeziornym w ogóle i o danym konkretnym jeziorze.

Pracę otwiera (s. 9 — 22) opracowanie batymetrii i morfologii jeziora Tajty wykonane przez J. Kondrackiego. Ustala on, że jezioro jest poligenetyczne i dwudzielne, a konfiguracja dna ujawnia genezę jeziora jako rynnowego. Przewężenie na progu o głębokości 4,6 m — dawna brama lodowcowa — dzieli je na Tajty Wrońskie o większej powierzchni 148,540 ha, dłuższe — 2970 m, szersze — 1300 m i głębsze — 34 m, średnio 8,80 m, położone na południo-zachód od jeziora Tajty Długie, mniejszego, o powierzchni 93,232 ha, krótszego — 2100 m, znacznie węższego — 800 m i znacznie płytszego — 17 m, średnio 5,72 m. W każdym z tych odcinków wyróżniono po trzy glęboczki w dnach plosów. W jeziorze Tajty Wrońskie głęboczki wyznaczają zatopioną w dnie starszą rynnę.

Stosunki batymetryczne tak zaznaczone mają decydujące znaczenie dla układu całości stosunków termicznych i chemicznych w wodach jeziora. Tak w Tajtach Wrońskich warstwa wody ogrzanej do 15 stopni sięga do głębokości 11 m latem — a w Tajtach Długich o metr płyciej, bo do 10 m.

Pełna dynamicznego podejścia praca Olszewskiego (s. 23 — 65) podaje ciekawe zróżnicowanie z przebiegu dynamiki termicznej wody: nagrzanie wody u dna i pod lodem w okresie zimy, zaburzenia letnie w termice, wywołane przez wiatry, a przede wszystkim związany z tymi zmianami roczny przebieg ubytków tlenowych i pojawianie się siarkowodoru.

Są to zjawiska o znacznej skali wahań. Tak rozstrzygający czynnik ekologiczny,  jak brak tlenu objął w r. 1950 w sierpniu 24% wody i 34% dna, a w r. 1951 we wrześniu 41% wody i 50% dna.

Tajty Długie są typowym zbiornikiem eutroficznym, a Tajty Wrońskie leżą na pograniczu mezotrofii. W sensie rybackim pierwsze są leszczowo-uklejowe, a drugie leszczowo-stynkowe.

Ciekawy dla geografa jest przebieg zjawisk sejszowych. Przy wiatrach południowo-wschodnich ciepła woda o temperaturze 19,6°C zostaje spędzona do zatoki i obniża się do 6 metrów. Wówczas przy dnie, gdzie muł zachowuje temperaturę 14,4°, zjawia się warstwa wody ciepła, silnie natleniona. Tak więc wiatry odświeżają stale wody naddenne. Bez wiatru, w dnie ciszy, oksyklina zalega tylko na 6 metrów pod powierzchnią wody.

Uwagi te wskazują, jak ważna jest dla geografa-limnologa znajomość procesów chemicznych, zachodzących w wodach jeziora i mechaniki ruchów .jego wód, aby zaskoczony przy sondowaniu stratyfikacją termiczną wód, odbiegającą od normy, szukał właściwych źródeł i przyczyn tego zjawiska lokalnego.

Dla geografa ważną jest rzeczą stwierdzenie daleko idącej zależności środowiska ekologicznego jeziora od stosunku misy (a więc i otaczającej ją rzeźby powierzchni) od róży wiatrów. Pewien układ tych stosunków powodować może spłycenie skoku cieplnego o 1 metr a nawet o 4 m.

Te znaczne zmiany natlenienia prowokują do wędrówek (1950 — 51) znaczną część biocenozy (K. Tarwid, s. 163), co pięknie widać na wykresach liczebności pijawek (K. Tarwid, s. 97).

Zmiany chemiczne i termiczne były wyraźne tam, gdzie warstwa wody była gruba, to znaczy na głęboczkach i plosach. Odwrotnie, tylko płytkimi obszarami o pow. 59,1 ha zajęła się Lidia Kocół w opracowaniu rozmieszczenia roślinności w litoralu. Wyróżniła 7 zbiorowisk: turzyc, sitowia i trzcin, rdestnic, ramienicy, moczarki, wywłócznika i grążela oraz drobne skupienia mchu wodnego. Umieściła te zbiorowiska obok występowania 38 gatunków na mapkach z uderzającą dokładnością, obejmując 30,9 ha pokrytych roślinnością wynurzoną oraz 28,2 ha pokrytych roślinnością zanurzoną, dodając sygnatury na ilościowe skupienia trzcin.

Zmiany w sezonie wegetacyjnym zilustrowała przekrojami, a zmiany na przestrzeni lat map- Rami i przekrojami, gdzie wykazuje proces załadowywania jeziora, co czyni przede wszystkim trzcina, dominująca wśród roślin wynurzonych na 128% powierzchni, podczas gdy gospodarczo ważne łąki podwodne zajmują do głębokości 4 m powierzchnię prawie tej samej wielkości bo 11,7% dna.

Trzeba wyrazić żal, że tak wnikliwa obserwatorka miała wzrok skierowany ku jezioru, a przeto nie związała swych podziałów z elementami morfologii brzeżnej i nadbrzeżnej. A przecież w ujęciu Kondrackiego znajdujemy trafną zwięzłą uwagę: „pasy torfowisk występują również pomiędzy pasami morenowymi na wybrzeżach południowych”.

Całość zbiornika wodnego od litoralu do profundalu objął badaniem fauny pokarmowej ryb K. Tarwid wraz z zespołem. Powstało bogato dokumentowane opracowanie (s. 83-153), tym cenniejsze, że zamknięte pięknym zarysem biocentrycznym o charakterze syntezy z danych zebranych przez poprzedzające je opracowania (s. 155 — 170). Wychodząc ze stwierdzenia, że tylko nikła część mas pokarmowych jeziora jest zużywana przez biocenozę w celach pokarmowych, a ogromna ich większość służy jako czynnik przebudowy środowiska, stawia zagadnienie konieczności zabiegów mających na celu zwiększenie stopnia wykorzystania pokarmu przez dany zespół rybi. Tę część pracy, która nosi tytuł oceny rybackiej stosunków biocenotycznych, czyta się z całym zainteresowaniem dzięki bogactwu myśli i trafności podejścia. Przy rozpatrzeniu zagadnień czysto rybackich, jak: Pasożyty ryb J. Kozickiej, dowiadujemy się o rozszerzającej się klęsce prawdziwej epizoocji wywołanej przez Ergasilus sieboldi, co w r. 1929 spowodowało śnięcie masowe lina w Niemczech, a od tego czasu zasięg ergasilozy rozszerzył się i powoduje dziś śnięcie cennych ryb, jak sieja i sielawa na Mazurach. Podobnie Henneguya oviperda — zdaniem autorów — niszcząca rozpłód szczupaka przez niszczenie jajników, a znaleziona w jeziorze Tajty, nakazuje ostrożność przy zarybianiu ikrą z tego jeziora. Wobec stwierdzonych trudności walki z Ergasilus dziwnie brzmi wspólny bojowy okrzyk Pliszki i Dziekońskiej: „skończyć nareszcie z ergasiloza” (s. 203) przez wprowadzenie do jeziora takich gatunków, które są wyjadaczami istniejących organizmów, a więc lina (tu ergasiloza!)  węgorza, leszcza i innych. Ci sami autorzy zwracają uwagę na brak dostatecznej ilości odizolowanych od wiatru i falowania, nagrzanych rozległych, płytkich zatok (s. 217) i stąd powstaje konieczność tworzenia stawków zarybieniowych. I rzeczywiście, w jeziorze nie tylko brak ten się zaznacza, ale jak podaje K. Tarwid (s. 165), rozległe płycizny na pograniczu między sublitoralem a profundalem leżą w granicach wahań termokliny i ulegają „lizaniu” przez beztlenowy pas wody pod termokliną. Przegląd prac T. Backiela o skupieniach i zespołach narybkowych w litoralu (s. 265 — 275) nasuwa myśl, iż badania drobnych form mogą dać również dobre wyniki jak wielkich. Autor wyróżnia takie mikroformy środowiskowe: zatoczki osłonięte pasem trzcin od pełnej wody, zatoczki nie osłonięte, odcinki porośnięte całkowicie trzciną. Słusznie atakuje użycie terminu „asocjacja” przez ekologów anglosaskich dla współwystępowania gatunków i żąda  ujawnienia jakichś naturalnych związków między nimi, aby móc użyć tego terminu.

Dla morfologa ciekawa będzie uwaga J. Zawiszy (Wzrost ryb w jez, Tajty, s. 223), że wśród  czynników stałych produkcji ryb uwzględnia kształt misy jeziora.

Będąc zwolennikiem posuwania naprzód podziału regionalnego i badania form, zespołów i regionów małych jako drogi do rozwoju badań o typie zespołowym, uważałbym za słuszne stwierdzenie przez T. Backiela mozaikowatości w zróżnicowaniu litoralu, co odzwierciedla powtarzalność skupień roślinnych w pracy K. Kocół. Tymczasem K. Tarwid (s. 165) atakuje mozaikowość, nazywając ją faktem banalnym, ale pisze: „Stwarza to dużą obfitość nisz ekologicznych, a w następstwie duże możliwości zróżnicowania biocenozy”. A więc mozaikowość jest powszechnie występująca i bynajmniej przez autora tego nie lekceważona.

Pracę zespołową kończy logicznie, zgodnie z założeniem metodycznym, projekt urządzeń gospodarki rybackiej na jeziorze Tajty (s. 287 — 364) oraz uwagi końcowe (s. 365 — 374). Oba działy wyszły spod pióra organizatora całości pracy Stanisława Sakowicza.

Pomimo skromnych słów Sakowicza o częściowym tylko wykonaniu nakreślonych zadań może on jako organizator być dumny z wykonanej pracy. W oddzielnym artykule metodycznym (zob. s. 64) używam tej właśnie pracy jako ilustracji, chwilowo wzorowej, do poparcia mych wywodów teoretycznych. Jeśli St. Sakowicz mówi, że przedstawiona praca nie ma stanowić wzoru operatu urządzeniowego, to — zdaniem moim — może ona służyć za wzór nowego pełnego dynamiki, zespołowego, postępowego podejścia do badań tego typu.

Mówi o tym stopień wyzyskania rezultatów prac współpracowników, nadanie każdemu z ich osiągnięć wartości gospodarczej lub poznawczej, przez co nie ma w monografii opracowań zbędnych lub beztreściwych.

Ilustracją pracy są: fotografie, wykresy, mapy i tablice. Fotografie są bardzo dobre, trafnie dobrane. Szkoda, że gruby raster odjął im sporo uroku: np. str. 330 piękne zdjęcia kożuchów pływających obok ciekawego projektu pasowego koszenia oczeretów.

Wykresy cierpią na zbyt drobne sygnatury w wyniku zmniejszania rysunków oryginalnych i na niefortunne zestawianie (np. na s. 126 w artykule K. Tarwida wykresy nr 16 i 17, przeznaczone do porównywania), a podane w różnej podziałce obok siebie.

Bogaty zespół map również nasuwa uwagi krytyczne: w mapie osadów dennych użyto sygnatur zaciemniających i tak już złożony obraz. Piękne mapy szczegółowe roślinności cierpią na słabo czytelne objaśnienia. Mapy termiki (s. 290 i sąsiednie) są bez tytułu, którego trzeba szukać w sąsiednim tekście i są w ogóle zbyt duże w stosunku do treści.

Tablice są bogate, ciekawe, przejrzyste, odbija się w nich troska o dokumentację: każde twierdzenie w pracy jest oparte i dostępne kontroli w stosunku do liczb wyjściowych zawartych w tablicach.

Praca posuwa naprzód: a) naszą wiedzę o zasobach gospodarczych, b) metodę badań w formie postępowych metod: zespołowej, porównawczej i bilansowej, c) formę  zewnętrzną prac: obfitość tablic, zdjęć, wykresów, a zwłaszcza map.

Józef Czekalski

2013/07/30 | Supplementum

Suplement LXXV

  Skóra S., 1964. Charakterystyka lina (Tinca tinca L.) ze zbiornika Goczałkowickiego, Acta Hydrobiol., 6, 2, 97—118.

Podsumowanie wyników

U lina podobnie jak i u innych ryb karpiowatych, występował nierówny wzrost w zależności od płci, samice rosły szybciej, a samce wolniej. Indeks ruchomy wykazuje, że średnia szybkość wzrostu wymiarów ciała malała z wiekiem. Współczynniki zmienności (v) badanych wymiarów biometrycznych zmniejszały się z wiekiem, szczególnie u samic lina, со świadczyłoby о wzroście stabilności kształtu ciała linów wraz z wiekiem.

Pewne proporcje kształtu ciała linów zachowywały się stabilnie, inne niestabilnie. U linów badanych jedne proporcje wymiarów ciała stale zmniejszały się, inne natomiast zwiększały się z wiekiem. Stałemu zmniejszaniu się z wiekiem ryb podlegały proporcje: długości głowy, długości podstawy płetwy grzbietowej, odległości zagrzbietowej, długości podstawy płetwy odbytowej, wysokości głowy, najmniejszej wysokości ciała i szerokości czoła. Stale zwiększanie się występowało dość wyraźnie tylko w proporcji odległości podstawy pletwy piersiowej od podstawy płetwy brzusznej. Większość cech morfologicznych wykazywała różnice spowodowane dymorfizmem płciowym. Współczynnik odżywienia nie podlegał żadnym istotnym zmianom w zależności od wieku czy płci.

Współczynnik otworu ustnego x wynosił średnio 2,43%. Układ zębów gardłowych lina był dość zmienny. Najczęściej jednak występował układ wg wzoru 4-5 lub 5-4 i 4-4, rzadziej 5-5.

Ilość łusek na linii nabocznej u samic wahała się od 96 do 115 sztuk, u samców od 98 do 108 sztuk.

Kręgosłup linów składał się z 37 — 40 kręgów.

W płetwach występowała następująca ilość promieni twardych i miękkich: D III— IV/8— 9,  P 16—18, V 9—11, A III/6 — 9: С 19.

Na pierwszym łuku skrzelowym występowało od 12 do 16 wyrostków filtracyjnych.

Części użytkowe ciała samic lina stanowiły 64,4%, u samców zaś nieco więcej, bo 71,6% całego ciężaru ciała.

Średnia długość przewodu pokarmowego u samic lina wynosiła 123,5%, u samców zaś stanowiła 125,6% długości ciała.

Średnia objętość przedniej komory pęcherza pławnego linów stanowiła 33,3%, a tylnej komory 66,7%. Stosunek więc objętości przedniej komory do tylnej pęcherza pławnego linów wynosił 1 : 2.

Dojrzałość płciową w Zbiorniku Goczałkowickim osiągały liny w trzecim (samce) bądź w czwartym (samice) roku życia. Ilość ikry była wprost proporcjonalna do wieku ryb, ciężaru ciała i długości ciała (37 672 do 285 864 ziarn ikry). Wielkość ziarn ikry wahała się od 0,77 do 1,25 mm. Średni ciężar gonad u samic lina w zbiorniku bezpośrednio przed tarłem wynosił 17,8% ciężaru ciała.

Głównym pożywieniem lina w Zbiorniku Goczałkowickim były rośliny wodne (32 — 58% ciężaru zawartości jelit), a następnie mięczaki (18,5 do 44,0%), larwy chruścików (7,0—32,0%) i larwy ochotkowatych (5,0 — 21,0%). Największe straty lina w zbiorniku wywołała ergaziloza, której intensywność wzmagała się w miarę wzrostu pogłowia lina w zbiorniku.

Panu prof, drowi K. Starmachowi pragnę wyrazić głęboką wdzięczność za powierzenie mi powyższego tematu, jak również za cenne wskazówki w toku jego opracowania. Kierownictwu Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w Katowicach oraz Pracownikom Bazy Rybackiej w Łące wdzięczny jestem za udostępnienie ryb do badań. Dziękuję również dr A. Rumek za wydatną pomoc w oznaczeniu zawartości przewodów pokarmowych badanych linów.

SUMMARY

 

The object of this work was to study the morphology, anatomy and nutrition of the tench (Tinca tinca L.) in  the reservoir of Goczałkowice. This reservoir, whose surface covers about 3000 ha, was formed in the district of Pszczyna by damming the river Vistula for waterwork purposes (fig. 1).

In that part of the Vistula which is now occupied by the reservoir the tench appeared fairly numerously, amounting to 4.4% of fishes caught in 1955. This was due to tench coming from adjacent fish farms and to stocking activities carried out for several years prior to the construction of the reservoir. The latter was formed by damming in July 1955. In 1956 and 1957 the tench amounted to 11% of the total weight of fishes caught in the reservoir, in 1958 to 19%, in 1959 to 23.4%, in 1960 to 17.8%, and in 1961 to 6.6%. In 1960 and 1961 a decrease in the tench population in the reservoir was caused by ergasilosis.

In this work data are presented on measurements of 100 specimens of 5 — 8 years old tench fished in March and August 1961. The material was measured and examined immediately after random sampling.

Numerical data are analyzed statistically and an arithmetic mean (Ma), standard errors (m), a standard deviation (a), coefficients of variation, a ratio of individual parts of tench body to total body length in percentages, and moving indexes were calculated.

In conformity with a general regularity of development the linear body dimensions of the tench increased with increase in age (Tables I and III. In tench as well as in other Cyprinidae an unequal growth of females and males was visible (Table II).

In order to compare the  increase of linear dimensions in the fifth to eighth age groups, moving indexes were calculated (Table IV). They showed that the mean rate of increase in body dimensions diminished with the increase in age. The mean increase of 29 examined linear features was the greatest between the fifth and the sixth age groups, amounting to 12.0%, between the sixth and seventh it was 6.6% and between the seventh and eighth 2.9%. The coefficients of variation (v) of examined linear body dimensions (Table V) diminished as the fishes grew older, especially in the case of females, which suggests an increase in stability of the body form in tench with age.

A mean variation of 29 examined linear body dimensions of females and males taken together was 8.70% in the fifth age group, 8.01% in the sixth. 7.25% in the seventh, and 7.73% in the eighth. The smallest dimensions of the body displayed the greatest variation, and conversely, the largest ones showed the smallest variation (Table V). The ratio of linear body dimensions is presented in percentages of body length (Table VI). Some proportions of body dimensions were stable, others were unstable; in some of them the unstability increased and in others decreased, as the fishes grew older. Decreasing unstability was the most considerable in the following proportions: the length of the head, that of the dorsal fin base, the postdorsal distance, the length of the anal fin base, the height of the head, the smallest height of the body, and the width of the body. Increasing unstability appeared fairly distinctly only in the proportion of the distance from the pectoral fin base to the ventral fin base. Most of the morphologic features showed differences due to sexual dimorphism.

The coefficient of condition was not subject to any essential changes dependent on age or sex (Table VII).

The index of the mouth (x) averaged 2.43%.

.         10 • area of the mouth in cm²
 X =    ————————————————
.          length of the body in cm

The system of the pharyngeal teeth was rather variable. In most cases it corresponded to the formula: 4 — 5, or 5 — 4 and 4 — 4, or more rarely 5 — 5.

The number of squamae on the lateral line in females varied from 96 to 115, series of squamae being 30 — 35 over the lateral line and  20 — 23 under it.

In males 98 — 108 squamae were found on the lateral line, with 30 — 32 series of squamae over it and 19 — 21 under it (Table VIII).

The vertebral column of the tench consisted of 37 — 40 vertebrae (Table IX).

In fins the following numbers of spines and soft-rays were present: D III— IV/8— 9, P 16—18, V 9—11, A III/6— 9, C 19 (Table X).

On the first branchial arches 12 — 16 gill filaments appeared (Table XI).

Edible parts (trunk) of the tench amounted in females to 64.4% and in males to rather more, i.e. 71.6% of body weight (Table XII).

The mean length of the digestive tract amounted to 123.6% of body length in females and to 125.6% in males.

The mean volume of the anterior chamber of the swim bladder in the tench was 33.3% and that of the posterior chamber 66.7%. The ratio of the volume of the anterior chamber to that of the posterior one was 1 : 2.

Tench in the reservoir of Goczałkowice reached puberty in the third (males) or fourth (females) year of life.  The number of eggs (Table XIII) was in direct proportion to the age, body weight, and body length of fishes. The size of eggs varied from 0.77 — 1.25 mm. Immediately before spawning the mean weight of gonads in tench females in the reservoir was 17.8% of body weight.

The food of the tench in the reservoir of Goczalkowice (Table XIV) consisted chiefly of aquatic plants (32.0 — 58.0% of total weight of nutritional mass), then of Mollusca (18.6 — 44.0%), Trichoptera larvae (7.0 — 32.0%), Tendipodidae larvae (5.0 — 21.0%), and Ostracoda (2.5 — 8.0%). Plankton was of nearly no importance.

The greatest losses of tench in the reservoir were due to ergasilosis, the intensity of which rose as the tench population in reservoir increased. The examined tench did not differ virtually from those described by other authors, e.g. Berg (1949), Staff (1950), Starmach (1951), Bauch (1955), Gierałtowski (1956), Serov (1959), and Žukov (1961).

*   *   *

Zawisza J., Antosiak B. 1961. Wzrost lina (Tinca tinca L.) w jeziorach okolic Węgorzewa. Rocz. Nauk rol. B-77-2: 493-525.

Łuska lina ma charakterystyczny owalny kształt, odrębny od kształtu łusek większości karpiowatych (rys. 2, 3). Centrum położone jest niesymetrycznie, blisko krawędzi oralnej tak, że długość części oralnej łuski wynosi np. dla klasy długości l. c. 20,5 cm — 0,65 mm, podczas gdy długość promienia kaudalnego — 4,27 mm. Długość promienia oralnego w przeliczeniu procentowym stanowi zaledwie około 13,0% średnicy łuski, podczas gdy np. u karasia, płoci i leszcza stosunek obu promieni łuski — bliski jest jedności.

Linki:

http://www.aiep.pl/main/results.php?q=tinca

2013/07/25 | Supplementum

Suplement LXXIV

Roczniki Wyższej Szkoły Rolniczej, Poznań, T. 36, (1967), s. 233-239

BOGDAN WŁOSZCZYŃSKI

 OKREŚLENIE WIEKU U OKONIA (PERCA FLUVIATILIS L.)

Z Katedry Rybactwa

Wiek okonia określa się na podstawie łusek [6,11 i inni] względnie kości pokrywowej (os operculum) wieczka skrzelowego [3,10 i inni]. Za pierścień roczny na łusce u osobników młodszych klas wiekowych uważa się leżące obok siebie nie całkowicie wykształcone skleryty, otoczone sklerytem zupełnie wykształconym [Hase 1911 cyt. za 8,11 i inni]. U osobników starszych klas wiekowych za pierścień roczny przyjmuje się zagęszczenie sklerytów na oralnej części łuski [6 i inni]. W przypadku kości pokrywowej stwierdzono, że pierścień roczny stanowią występujące pola przyrostowe [6,10 i inni]. Uzyskane wyniki określania wieku opisanymi metodami są częstokroć sprzeczne. Rozbieżności powstały na skutek trudności w określeniu pierścieni rocznych i dodatkowych tak na łuskach, jak i na kości pokrywowej. Poza tym u osobników starszych klas wiekowych istnieje jeszcze dodatkowa trudność w określeniu pierwszych pierścieni rocznych na wymienionych powyżej elementach.

W literaturze przedmiotu istnieją również rozbieżne poglądy odnośnie czasu powstawania pierścieni rocznych na łuskach jak i kości pokrywowej. Według niektórych autorów pierścień roczny na łuskach formuje się w okresie wiosennym [6,11,14]. Joeris (cyt. za 15) twierdzi, że istnieją różnice w czasie formowania pierścienia rocznego między poszczególnymi rocznikami tej samej populacji jak i między populacjami występującymi w różnych jeziorach.  Freidenfelt [cyt. za 13] podaje w przypadku sandacza, że u osobników I-III grupy wiekowej pierścienie roczne powstają wczesnym latem względnie wiosną, a u osobników należących do IV i V grupy wiekowej w okresie późnego lata względnie jesienią. Wasniecow [12] i Libosvarsky [4] uzależniają czas powstawania pierścieni rocznych od okresu, w którym dany osobnik osiąga optymalną dla siebie kondycję.

W dostępnej literaturze nie znaleziono danych odnośnie czasu powstawania pierścieni rocznych na kości pokrywowej. Heincke [cyt. za 1] twierdzi, że pierścienie roczne na elementach kostnych, w tym przypadku na kości pokrywowej,  powstają w okresie zimy. Zadaniem pracy jest ustalenie kryteriów, pozwalających na ścisłe określenie wieku okonia oraz czasu powstawania w cyklu rocznym pierścieni rocznych na łuskach i kości pokrywowej (os operculum) wieczka skrzelowego.

 Materiał i metoda

Określenie wieku przeprowadzono na 53 osobnikach płciowo niedojrzałych, 174 samcach i 407 samicach. Wiek ich określono na: 1+ —  2+, 1+ — 13+, i 1 + — 17+. Materiał do badań pochodzi z mezotroficznego — Jeziora Górzyńskiego [2]. Odłowy przeprowadzano mniej więcej co cztery tygodnie, w okresie od 4. IV do 16. VIII. 1962 r. Wiek tego samego osobnika określano na podstawie łusek  i kości pokrywowej.

Łuski pobierano poza płetwą piersiową, poniżej linii bocznej. Wybór miejsca pobierania łusek podyktowany był wynikami badań Hase’go rok 1911 [cyt. za 11], który stwierdził, że powstają one w tym miejscu przy długości osobnika od 19 do 19,5 mm. Do określenia wieku okonia wykorzystano boczny promień łuski. Łuski badano pod mikroskopem przy czterdziestokrotnym powiększeniu.

Kość pokrywową zalewano wrzącą wodą i oczyszczano z mięśni. Następnie odtłuszczano ją w aparacie Soxleta mieszaniną składającą się w 1/3 z eteru i w 2/3 z benzyny. Celem uzyskania dobrej czytelności, kość pokrywową przetrzymywano przez 10-15 minut w glicerynie, podgrzewanej do momentu wrzenia [9]. Na przygotowanej w ten sposób kości pokrywowej określenie pierścieni rocznych nie przedstawiało trudności. Dodatkową zaletą tej metody jest możliwość określenia pierwszego pierścienia rocznego. Kości pokrywowe przeglądano pod binokularem, przy zastosowaniu górnego oświetlenia.

W celu wykorzystania bocznego promienia łuski do wstecznego obliczania długości ciała określono zależność między tymi wielkościami. Długość bocznego promienia łuski mierzono z dokładnością do 0,01 mm. Pomiary przeprowadzano zawsze w tym samym miejscu, wzdłuż przejścia oralnej części łuski w kaudalną. Zależność między bocznym promieniem łuski a długością ciała samców i samic obliczono metodą korelacji i sprawdzono ją testem Studenta przy poziomie istotności a = 0,05 [5]. Poza tym dla całego materiału obliczono krzywą korekcji wielomianem Lorenz’a metodą podaną przez Schindowskiego i Tescha [7]. Zebrany materiał uszeregowano w klasy wielkościowe z odstopniowaniem co 20 mm. Nadmienić trzeba, że w podanej literaturze nie znaleziono danych odnośnie zależności między bocznym promieniem łuski a długością ciała okonia. Segerstråle [8] twierdzi, że między tymi wielkościami brak jest zależności. Według jednak danych Tiurina dla Coregonus tugun Pallas, a E. Lea dla śledzi [byt. za 8] zależność ta istnieje.

Wyniki

Pierścień roczny i czas jego powstania

Określenie wieku okonia na podstawie bocznego promienia łuski pozwoliło ustalić, że nie całkowicie wykształcone leżące obok siebie skleryty tworzą na łuskach, pierścienie roczne. Otoczone są one sklerytem całkowicie wykształconym. Stwierdzono, że pierścień roczny może być dwojakiego rodzaju i jest utworzony przez:

a) niewykształcone skleryty, występujące już na długości od 1/3 do 2/3 oralnej części łuski; często skleryty te przebiegają pod kątem ostrym do poprzedzającego je sklerytu całkowicie wykształconego (ryc. 1).

b) niewykształcone skleryty, zwykle 2-3, występują w małej odległości od linii przejścia oralnej części łuski w część kaudalną. Otaczający je całkowicie wykształcony skleryt przechodzi zwykle na część kaudalną łuski (ryc. 1).

Pierścienie roczne na kości pokrywowej wieczka skrzelowego występują w postaci ciemnych pasów. Szczególnie wyraźne są one na bocznym,  zewnętrznym zgrubieniu kostnym (ryc. 2, 3).

Biorąc pod uwagę wyżej podane kryteria wyróżniania pierścieni rocznych stwierdzono, że wszystkie złowione osobniki posiadały już wykształcone pierścienie roczne na łuskach i kości pokrywowej wieczka skrzelowego. Przyjąć więc można, że wykształcenie rocznych pierścieni na podanych elementach miało miejsce, w przypadku badanych osobników, w okresie wczesnej wiosny, to jest przed przystąpieniem zbierania materiału do badań.

Zależność między bocznym promieniem łuski a długością ciała

Obliczona metodą korelacji zależność między bocznym promieniem łuski a długością ciała wynosi, jak niżej:

Płeć       n      długość ciała w mm (zakres)         r            t

samice    407         60 – 330                        0,800        26,80
samce     174         73 – 332                        0,886        31,78

Ryc. 1. Kształt pierścieni rocznych

Ryc. 3. Pierścienie roczne na zewnętrznym zgrubieniu kostnym kości pokrywowej

Z powyższych danych wynika, że osiągnięta w obu przypadkach wartość dla „t” jest większa od przewidzianej dla danej liczebności okazów t0,05=1,96, a więc współczynnik korelacji jest istotny.

W zestawieniu (tab. 1) zależności między bocznym promieniem łuski a długością ciała okoni bez względu na płeć nie uwzględniono następujących klas wielkościowych: 20-39, i 300-332 mm (zbyt mała liczebność osobników).

Tabela 1

Zależność między bocznym promieniem łuski a długością ciała u okonia

Klasa wielkościowa                 n             Boczny promień łuski w mm
zakres w mm |  M                               stwierdzony | obliczony

. 40-59             50              33                0,47          0,44
. 60-79             70              48                0,59          0,61
. 80-99             90              67                0,84          0,79
100-119           110              54                1,00          0,96
120-139           130              48                1,17          1,14
140-159           150              75                1,33          1,31
160-179           170             140                1,49          1,49
180-199           190              43                1,60          1,66
200-219           210              42                1,79          1,84
220-239           230              36                2,06          2,01
240-259           250              19                2,28          2,18
260-279           270              11                2,31          2,36
280-299           290              10                2,54          2,54

Dane tabeli 1 pozwalają stwierdzić, że boczny promień łuski nadaje się do wstecznego obliczania długości ciała.

 Wnioski

1. Pierścienie roczne na łuskach i kości pokrywowej (os operculum) wieczka skrzelowego powstają prawdopodobnie przed albo w okresie wczesnej wiosny.

2. Pierścień roczny na łuskach jest dwojakiego rodzaju i jest utworzony przez: a) niewykształcone skleryty, występujące już od 1/3 do 2/3 długości oralnej części łuski; często skleryty te przebiegają pod kątem ostrym do poprzedzającego je sklerytu całkowicie wykształconego, b) niewykształcone skleryty, zwykle 2-3, występują w małej odległości od linii przejścia oralnej części łuski w część kaudalną. Otaczający je całkowicie wykształcony skleryt przechodzi często na kaudalną część łuski.

3. Pierścień roczny na kości pokrywowej (os operculum) wieczka skrzelowego występuje w postaci ciemnych pasów. Jest on szczególnie wyraźny na zewnętrznym zgrubieniu kostnym.

4. Między bocznym promieniem łuski a długością ciała istnieje zależność, która pozwala na wykorzystanie go do wstecznego obliczania długości ciała.

 LITERATURA

[1] Collier W. A.: Die Alterbestimmung der Fische. w : Abderhalden – Handbuch der biologischen Methoden. Abt. IX. T.1. Cz.1. Berlin 1924.

[2] Kaj J.: Sieja jezior międzychodzkich. PTPN Wydział Mat.-Przyr., Prace Komisji Nauk Roln. i Leśnych. T.2. z. 9. Poznań 1955.

[3] Le Cren E. D.: The Determination of the age and growth of the perch (Perca fluviatilis L.) from the opercular bone. Journal of Animal Ecology. T.16. Cambridge 1947.

[4] Libosvarsky J.: Rust jelce tlouste (Leucisous cephalus) a revise dvon hlavnich method jeho zpretnego stanoveni. Zoologicke Listy. R.5. (19). z.1. 1956.

[5] Mudra A.: Statistische Methoden für landwirtachaftliche Versuche. Berlin 1958.

[6] Röper K.: Ernährung und Wachstum des Barsches (Perca fluviatilis L.) … Zeitschrift f.Fischerei. T.34. Neudamm 1936.

[7] Schindowski E. Tesch W.: Methodisches zum  Wachstumsrückberechnung. Zeitschrift für Fischerei. T.5. N.F., z. 3A. Neudamm 1956.

[8] Segerstråle C: Über scalimetrische Methoden zur Bestimmung des linearen Wachstums bei Fischen. … Acta Zoologica Fennica. T.15. Helsinki 1933.

[9] Smirnow A. G.: Wozrost i rost aralskoj szamai (Alburnus chalcoides aralensis Berg.)Izwiestia Otdiel. Prikl. Ichtiologii. T.9. z. 2. Moskwa 1939.

[10] Swietowidow A. N.: K woprosu o wozrostie i rostie okunja płotwy i szczuki oz.Krugłogo. Russkij Zoołogiczeskij Żurnał. T.9. z. 4. Moskwa 1929.

[11] Tesch W.: Das Wachstums des Barsches in verschiedenen Gewässern. Zeitschrift für Fischerei. T.5. N.F. z. 3. Neudamm 1955.

[12] Wasniecow W. W.: O zakonomiernostiach rosta ryb. Oczerki po obszczim woprosam.AN SSSR Moskwa 1953.

[13] Wundsch H. H.: Dia Arbaitsmethoden der Fischereibiologie w: E. Abderhalden – Handbuch der biologischen Arbeitsmethoden. Abt.9. T.2. cz.2. Wiedeń 1936.

[14] Zawisza J.: Wzrost ryb w jeziorach okolic Węgorzewa. Roczniki Nauk Rolniczych. T.77. z. 2. seria B, Warszawa 1961.

 B. Włoszczyński

AGE DETERMINATION OF PERCH (PERCA FLUVIATILIS L.)

  Summary

Age determination of perch was done on material fished in Gorzyńskie Lake, in the year 1962, oonsisting of 53 sexually immature individuals, 174 males and 407 females. The shape of one year rings on the scales and tegmental bone (os operculum) of gill cover, was determined. The dependence between lateral ray of scale and perch length was found. The lateral way of scale was used to determine the perch age. The dependence between lateral ray of scale and body length of perch males and females was examined by means of correlation method, introduced through Student’s test. As regards the whole male and female material, the correction curve was calculated by means of Lorenz’s multinomial. The determination of the given dependence allows to use the lateral ray of scale to the reverse calculation of perch body length.

  Б. Влощиньеки

  ОПРЕДЕЛЕНИЕ ВОЗРАСТА ОКУНЯ (PERCA FLUVIATILIS L.)

Резюме

Определение возраста окуня проводилось на материале из 53 особей не достигнувших половой зрелости, 174 самцов и 407 самок. Весь материал был словлен в Гоюгаьском Озере в 1962 г. Установлена форма годичных колец на чешуе и крышечной кости. Обнаружено наличие связи между косвенным лучом чешуи и длиной тела окуня. Косвенный луч чешуи использовался для определения возраста окуня. Зависимость косвенного луча чешуи от длины тела самцов и самок окуня изучалась по методу кореляции с применением проверки при помощи теста Студента. По отношению ко всему материалу самцов и самок кривая коррекции вычислялась при помощи полинома Лоренца. Установление указанной выше зависимости позволяет использовать косвенный луч чешуи для обратного расчисления длины тела окуня.

Linki:

http://www.degruyter.com/view/j/umcszoo.2008.26.issue-1/v10083-008-0002-6/v10083-008-0002-6.xml

 

2013/07/23 | Supplementum