Suplement CXXXIII

SPRAWOZDANIA Z POSIEDZEŃ KOMISJI
Druk. Uniwersytetu Jagiellońskiego 1961

Komisja Biologiczna

Czł. Z. Grodziński i prof. S. Smreczyński przedstawili pracę Alicji Pollak pt. Główne naczynia ciała oraz naczynia włosowate mięśni niektórych ryb kostnoszkieletowych. Część II. Piskorz (Misgurnus fossilis L.).

Jako materiału do badań użyto dorosłych piskorzy Misgurnus fossilis L., których naczynia wypełniono tuszem kreślarskim. Wypreparowano główne naczynia ciała oraz naczynia mięśni oka, mięśni bocznych i podskórnych tułowia oraz ogona. Sporządzone skrawki histologiczne posłużyły do obliczeń ilości kapilar, włókien mięsnych oraz grubości tychże, a także do wykrycia obecności myohemoglobiny.

Układ głównych naczyń piskorza wykazuje kilka cech specyficznych. W obrębie głowy występuje stale jedna V. jugularis inferior i dwie Aa. hypobranchiales mediae.

Ilość żył wątrobowych Vv. hepaticae waha się od 3-6. Circulus cephalicus jest wydłużony i otwarty od przodu, co stoi w związku z obecnością parzystych Aa. encephalicae.

Brak nibyskrzela powoduje przejęcie funkcji ukrwienia mięśni gałek ocznych i samych gałek przez gałązki A. cerebri anterior et ophthalmica. Krew żylną z mięśni oka zbiera V. ophthalmica magna.

Mięśnie policzka i brzeg pyska unaczyniony jest przez A. orbito-oralis.

W tułowiu istnieje tylko jedna żyła główna. Żyła ta, V. cardinalis posterior dextra biegnie lewą nerką i w każdym metamerze ciała zbiera z prawej nerki 1-3 żył. W przedniej części ciała przechodzi do prawej nerki i otwiera się do prawego Ductus Cuvieri.

A. V. segmentales dorsales, laterales et intercostales są metameryczne i w przeważającej ilości segmentów asymetryczne. Alternacja żył i tętnic segmentalnych jest na ogół regularna.

W kanale hemalnym przednich kręgów ogona obecna jest nerka ogonowa. Na tym odcinku żyły segmentalne uchodzą do V. caudalis za pośrednictwem nerki i jej krążenia wrotnego, w pozostałej części ogona wprost do niej. A. i V. segmentales ventrales istnieją tylko w ogonie.

Obliczono ilość kapilar i włókien mięsnych obecnych w 1 mm² poprzecznego przekroju przez badane mięśnie. Największą ilość włókien i kapilar posiadają cienkie włókna mięśni gałek ocznych. Najmniejszą ilość wykazują mięśnie boczne tułowia.

Obliczono również grubość włókien mięsnych badanych mięśni oraz ilość kapilar obsługujących pojedyncze włókno mięsne. Ze stosunku jednych do drugich wynika, że najlepiej unaczyniony jest mięsień podskórny tułowia a na drugim miejscu ogona, najgorzej włókna cienkie mięśni oka. Jednakże ze względu na grubość włókien mięsnych mięśni podskórnych (15,34 i 12, 25,5 mikronów), cienkie włókna mięśni oka (6 i 16 mikronów) mogą być lepiej odżywione. W mięśniach bocznych włókna są znacznie grubsze. W tułowiu osiągają przeciętnie 31 i 77 mikronów, w ogonie 28 i 67 mikronów. Stosunek ilości kapilar do włókien mięsnych wskazuje, że odżywianie mięśni ogona jest tylko nieznacznie lepsze.

Zarówno mięśnie boczne i podskórne tułowia oraz ogona, a także mięśnie oka nie wykazały obecności myohemoglobiny.

*
*                              *

Czł. Z. Grodziński i doc. A. Kulczycki przedstawili pracę Oty Oliva pt. Myodom u ryb. Część I. Myodom troci — Salmo trutta trutta L. i pstrąga — Salmo Gairdneri irideus Gibb.

Tylny myodom zarówno u troci jak i u pstrąga jest otoczony przez alisphenoid, basisphenoid, parasphenoid i basioccipitale, bez wyraźnych różnic między obu tymi gatunkami.

Przedni myodom jest zamknięty w chrzęstnym ethmoidale i otwiera się do oczodołu.

W przedniej części myodomu znajdują się cztery mięśnie oczne proste. Mięsień prosty zewnętrzny rozciąga się od oka do tylnego końca myodomu i dosięga 1 kręgu.

Tylny koniec mięśnia prostego środkowego jest połączony z parasphenoid na poziomie przedniego brzegu kości potylicznej.

Dwa mięśnie skośne, tj. musculus obliquus superior i m. obl. inferior wchodzą do przedniego myodomu.

Przekrój poprzeczny przeprowadzony w połowie długości każdego mięśnia ocznego ma kształt mniej lub bardziej owalny.

Przy brzegach włókna mięsne są na ogół mniejsze i ściślej przylegają do siebie niż w środku. W odcinkach o dużym nagromadzeniu włókien cienkich występuje duża ilość kapilar, w przeciwieństwie do odcinków o włóknach grubych, gdzie na ogół kapilary są rzadko.

We wszystkich mięśniach można obserwować często zjawisko degeneracji typu drobnoziarnistego rozpadu.

Stwierdza się znaczne różnice u obu gatunków między ilością kapilar i włókien mięsnych, przeliczonych na 1 mm² powierzchni mięśnia, jeżeli liczy się osobno włókna cienkie i grube, w odcinkach, w których przeważa jeden rodzaj włókien.

U troci 20-28 cm długości stwierdzono 245-382 włókna grube i 1050-2125 włókien cienkich w przeliczeniu na 1 mm² powierzchni przekroju różnych mięśni ocznych. U tych samych okazów występuje najwyżej 132-200 kapilar, w miejscach, gdzie są włókna cienkie.

Przeciętna średnica grubych wynosi 65-84 µ, cienkich 9-12 µ.

U pstrąga o podobnych rozmiarach stwierdzono 355-485 grubych i 1325-2500 włókien cienkich w przeliczeniu na 1 mm² przekroju w różnych typach mięśni ocznych.

U tych samych okazów występuje 115-507 kapilar w związku z włóknami grubymi i 692-1082 kapilary związane ściśle z odcinkami o włóknach cienkich.

Przeciętna średnica włókien grubych wynosi od 36-51 µ, a cienkich od 7-12 µ.

*
*                              *

SPRAWOZDANIA Z POSIEDZEŃ KOMISJI
Druk. Uniwersytetu Jagiellońskiego 1963

Czł. Z. Grodziński i prof. A. Pigoń  przdstawili pracę R. Towarnickiego pt. Angioarchitektonika  daszku mózgowego szczupaka Esox lucius L.

Na podstawie badań histologicznych mózgów, których naczynia były uprzednio wypełnione barwikiem, autor przedstawia angioarchitektonikę daszku wzrokowego w śródmózgowiu. Krew zdąża od tętnic znajdujących się w podstawie daszku wzrokowego do żył, które rozprzestrzeniają się na jego zewnętrznej powierzchni. Układ naczyń w samym daszku dostosowuje się do jego budowy histologicznej. W warstwach mózgu zawierających dużo komórek nerwowych (4a, c oraz 6 wg podziału Krausego) naczynia tworzą bardzo obfite sieci. Ten typ unaczynienia jest wyrazem fizjologicznych właściwości; warstwy silniej unaczynione pracują intensywniej niż pozostałe.

*
*                              *

Czł. Z. Grodziński i prof. A. Pigoń przedstawili pracę A. I. Zotina pt. Mechanizm powstawania bruzd podziałowych w jajach ryb jesiotrowatych i płazów.

Jako materiał do badań posłużyły jaja Ambystoma punctatum i Acipenser güldenstädti colchicus. Jeżeli nacisnąć powierzchnię tych jaj pręcikiem szklanym, w kilkadziesiąt minut po zapłodnieniu, to po usunięciu pręcika pojawiają się zmarszczki rozchodzące promienisto od miejsca mechanicznego  podrażnienia. Reakcja ta nie zachodzi, jeżeli zadziałać na jaja uprzednio substancjami, które hamują podział komórek, np. kolchicyną, uretanem, HgCl2. Podobne zmarszczki powstają, jeżeli do jaja jesiotra wprowadzić pręcik szklany przez biegun odżywczy i skierować go pod powierzchnię bieguna twórczego. Podczas bruzdkowania jaj płazów i jesiotrowatych pojawiają się również podobne zmarszczki w sąsiedztwie bruzd podziałowych. Można zatem powiedzieć, że powierzchniowa warstwa jaj zapłodnionych może w określonych miejscach i warunkach falować, marszczyć się, kurczyć. Jakie bodźce wywołują to zjawisko? W jajach jesiotrów opisano już dawno, w miejscu przyszłej płaszczyzny podziału komórki jajowej warstwę plazmy odmiennie barwiącej się, nazwanej diastema. Diastema tworzy się prostopadle i symetrycznie do wrzeciona podziału i rozrastając się podczas anafazy dochodzi pod powierzchnię jaja. Przez ściskanie jaj zapłodnionych dwoma płytkami szklanymi udało się ustalić, że położenie przyszłej płaszczyzny podziału jest zdeterminowane pod koniec anafazy. W tym właśnie momencie diastema dochodzi pod powierzchnię jaja i zlewa się z powierzchniową warstwą plazmy. Diastema jest zatem tym czynnikiem wyzwalającym tworzenie się bruzdy podziału i zmarszczek plazmy.

Przypuszczenie to potwierdzają skutki zniszczenia i rozproszenia diastemy. W jaju aksolotla można to zrobić przez zanurzenie go do 99% roztworu D2O na 15 minut, w jaju jesiotra przez wprowadzenie igiełki szklanej do jaja i mechanicznego zbełtania plazmy. Cząstki rozbitej diastemy podchodzą do bieguna twórczego i powodują powstanie tutaj fałszywych, bezjądrzastych i licznych mikromerów. Autor proponuje nową hipotezę, która ma wyjaśnić mechanizm powstawania bruzd podziałowych podczas bruzdkowania. Diastema rozrasta się od wrzeciona podziałowego w kierunku powierzchni jaja. Tutaj w miejscu przyszłej bruzdy pobudza warstwę powierzchniową plazmy do falowania i kurczenia się.

*
*                              *

Czł. Z. Grodziński i prof. J. Kreiner przedstawili pracę M. Jakubowskiego pt. Narządy zmysłowe skóry ryb. I. Narządy linii nabocznej jazgarza Acerina cernua L.

Zbadano narządy linii nabocznej u jazgarza, Acerina cernua L., na preparatach histologicznych i totalnych z wybarwionymi osmem nerwami lub z naczyniami krwionośnymi wypełnionymi tuszem.

Ustalono rozmieszczenie kanałów linii nabocznej razem z ich ciałkami zmysłowymi oraz rozmieszczenie jamek zmysłowych. Prześledzono przebieg nerwów od ciałek narządu linii nabocznej do mózgu.

Ciałka zmysłowe kanałowe występują mniej więcej w stałej ilości i osiągają dużą średnicę (0,6-2,5 mm). Składają się one z części łącznotkankowej i nabłonkowej. W strefie zmysłowej nabłonka znajduje się warstwa komórek zmysłowych, osadzonych na komórkach zrębowych. Strefa płaszczowa zawiera tylko komórki zrębowe. Całą część nabłonkową przykrywa bezpostaciowy osklepek. W części łącznotkankowej, na pograniczu z nabłonkiem, znajduje się bardzo obfita sieć naczyń włosowatych, zagęszczona pod strefą zmysłową. Do ciałka dochodzi także gruby nerw, który pod strefą zmysłową rozpada się na kłębek włókien przenikających aż do komórek zmysłowych.

Jamki zmysłowe są skupione w określonych okolicach ciała w szeregi lub grupy. Występują w nich grupy komórek zmysłowych osadzonych na komórkach zrębowych, otoczone pierścieniem złożonym ze zwykłych komórek naskórka (wargi). Pierścień ten oddzielony jest od reszty naskórka głębokim rowkiem.

Rozmieszczenie i budowa neuromastów jest tego rodzaju, że jazgarz jako ryba przydenna jest dobrze informowany o ruchu wszystkich przedmiotów w wodzie, pływających nad nim (Dykgraaf, 1934).

*
*                              *

Czł. Z. Grodziński i prof. A. Pigoń przedstawili pracę D. Matyjewicz-Juszczyk pt. Naczynia krwionośne jajnika piskorza (Misgurnus fossilis L.).

Jako materiał do badań posłużyły piskorze (Misgurnus fossilis L.), złowione w listopadzie w Zatorze, których naczynia były wypełnione tuszem.

Piskorz posiada jajnik parzysty, typu workowatego, z którego ścian przyśrodkowych sterczą do wnętrza liczne fałdy. Jajowody są bardzo krótkie.

Dojrzałe jajniki (IV stadium skali Miejena) wypełnione są oocytami wszystkich faz rozwoju. Oocyty starszej generacji, zawierające żółtko, o średnicy od 0,1 do 1,5 mm grupują się w sposób naturalny w trzy klasy wielkości. Klasa I – obejmuje oocyty od 0,1 do 0,3 mm, II – od 0,4 do 1,0 mm i III od 1,1 do 1,5 mm średnicy. Najliczniejsza jest klasa III (49%).

Każdy z jajników jest unaczyniony przez 10 do 12 tętnic jajnikowych (A. ovarica), stanowiących odgałęzienia tętnic międzyżebrowych (A. intercostalis). Żyły jajnikowe (V. ovarica) w liczbie od 16 do 18 uchodzą do nerki bezpośrednio, lub za pośrednictwem żył międzyżebrowych (V. intcrcostalis) i włączają się w jej system wrotny.

Tętnice jajnikowe wchodzą na powierzchnie dośrodkowe jajnika rozgałęziając się dichotomicznie. Jednej tętnicy odpowiadają jedna lub dwie żyły. Zarówno między tętnicami jak i żyłami występują liczne anastomozy.

Boczną czyli jałową ścianę jajników zaopatruje wielka ilość cienkich naczyń odchodzących od żył i tętnic międzyżebrowych. Wnętrze jajnika unaczynione jest wyłącznie gałęziami tętnic i żył jajnikowych (A. V. ovaricae), biegnących obok siebie parami lub w pęczkach, liczących 3-6 naczyń. Ich końcowe odgałęzienia dochodzą do pęcherzyków Graafa, tworząc w jego ścianach charakterystyczny koszyczek naczyniowy.

Łączna długość kapilar wzrasta w ścianach pęcherzyka Graafa stale w miarę powiększania się jego średnicy. Gęstość unaczynienia ścian rośnie tylko w młodych pęcherzykach, w starszych powierzchniach ścian powiększa się szybciej, niż długość naczyń.

Długość naczyń powiększa się w dwa sposoby, początkowo przeważa tworzenie się nowych naczyń, później panuje wzrost naczyń gotowych.

*
*                              *

Czł. Z Grodziński i prof. K. Starmach przedstawili pracę A. Jasińskiego pt. Naczynia pęcherza pławnego ryb. Cz. I. Pęcherz pławny sielawy (Coregonus albula L.), pstrąga tęczowego (Salma irideus Gibb.) i przewodu powietrznego węgorza (Anguilla anguilla L.).

Opisano naczynia główne pęcherza pławnego sielawy oraz sieć kapilarną pęcherza sielawy, pstrąga i przewodu  powietrznego węgorza. Naczynia kapilarne tworzą płaskie sieci podnadbłonkowe rozmieszczone w war stwie tkanki łącznej pęcherza. U sielawy przeciętna długość kapilar w polu 1 mm² pęcherza wynosi 35,15 mm, co daje powierzchnię 1,687 mm². Dla pstrąga odpowiednie liczby wynoszą 17,24 mm i 0,499 mm², a dla przewodu powietrznego węgorza 26,85 mm i 1,557 mm2. Budowa ściany i unaczynienie pęcherza sielawy oraz przewodu powietrznego węgorza upoważniają do wysunięcia przypuszczenia, że może w nich zachodzić wymiana gazowa pomiędzy światłem a naczyniami pęcherza.

*
*                              *

SPRAWOZDANIA Z POSIEDZEŃ KOMISJI
Druk. Uniwersytetu Jagiellońskiego 1964

Prof. K. Starmach i czł. Z. Grodziński przedstawili pracę S. Żarneckiego pt. Czasy wstępowania do Wisły letnich i zimowych. form łososia i troci w cyklu rocznym 1952.

1. Poddano badaniu na ciężar gonad 1039 osobników troci (Salmo truta) oraz 19 osobników łososia atlantyckiego (Salmo salar) wstępujących do Wisły w cyklu rocznym 1952, określając zarazem ich przynależność do typu letniego lub zimowego. Badaniami objęto 22,1% całego ciągu obu gatunków, objętego połowami w ujściu Wisły, który według oficjalnej statystyki składał się z 4795 sztuk. Łosoś atlantycki stanowił mniej niż 2% populacji troci.

2. Stwierdzono, że ciąg populacji zwanej letnią (Żarnecki 1963) składającej się z osobników idących na tarło z gonadami nie powiększonymi, zaczyna się w ujściu Wisły w miesiącu czerwcu, a kończy się zazwyczaj w pierwszej połowie października. Po tym okresie zapóźnione osobniki typu letniego spotyka się zupełnie wyjątkowo i pojedynczo. U samic stwierdzono, że średni ciężar jajników wynosił w r. 1952 w miesiącu czerwcu 1,47%, w lipcu 3,5%, w sierpniu 3,8%, we wrześniu 9,2% oraz w październiku 9,5% c. c. Jajniki i jądra rosną równomiernie i stopniowo od czerwca do sierpnia. Na przełomie sierpnia i września następuje znaczniejszy wzrost ciężaru gonad obu płci. W okresie styczeń-maj nie napotkano ani samców, ani samic o powiększonych gonadach.

3. W miesiącach letnich nie stwierdzono osobników typu zimowego. Pierwsze z nich pojawiają się w małej ilości we wrześniu, stanowiąc mały odsetek osobników typu letniego. W październiku ilość osobników typu letniego, które z reguły w drugiej połowie tego miesiąca zanikają. Ilość osobników zimowych osiąga swoje szczytowe nasilenie w listopadzie, przy czym maleje w grudniu i styczniu. Ciąg populacji zimowej rozpoczyna się więc we wrześniu a kończy w miesiącach zimowych. Nie stwierdzono różnic w czasach wstępowania obu płci.

Czasy wstępowania obu form sezonowych nakrywają się, jak wynika z powyższego, we wrześniu i październiku.

*
*                              *

Czł. Z. Grodziński przedstawił pracę własną pt. Laminarne krążenie krwi w naczyniach woreczka żółtkowego troci Salma trutta L.

W pracy chodziło o sprawdzenie, czy obserwacje wykonane na naczyniach tarczy zarodkowej kurczęcia powtórzą się na żyłach zarodkowych troci świeżo wylęgłych. Kropelkę tuszu wprowadzono do żyły ogonowej troci przy pomocy kaniulki szklannej i obserwowano pojawienie się podbarwionej na czarno krwi w żyle żółtkowej. Struga podbarwionej krwi płynęła w tej żyle obok strugi krwi czerwonej nie mieszając się z nią. Dowodziło to, że krew krążąca w tym naczyniu ma układ laminarny. Ponieważ krew dostaje się na woreczek żółtkowy poprzez wątrobę a naczynia zdążające od niej do żyły żółtkowej są u licznych osobników różnej długości, krew podbarwiona osiąga tę żyłę w różnych miejscach w czasie niejednakowym. Dzięki temu mogą do żyły dostać się nawet trzy strugi krwi podbarwionej, które przedzielone dwoma strugami krwi czerwonej płyną obok siebie. Krew w tym naczyniu posiada zatem układ laminarny we wszystkich warstwach. nie tylko w obwodowych.

*
*                              *

Czł. Z. Grodziński i prof. J. Ackermann przedstawili pracę W. Kilarskiego pt. Obserwacje nad miokardium komory sercowej tobiasza (Ammodytes tobianus L.).

Organizację komórek miokardium komory sercowej tobiasza (Ammodytes tobianus L.) obserwowano w mikroskopie elektronowym. Miokardium zbudowane jest z włókien mięśniowych prążkowanych mocno zespolonych przy pomocy wstawek o stosunkowo prostym przebiegu. Ściany komory pokrywają od,zewnątrz komórki epikardium z licznymi pęcherzykami pinocytotycznymi ograniczonymi gładką błoną. Wnętrze komory wyściela endokardium, w którym obserwowano pęcherzyki pinocytotyczne „włochate”. Siateczka sarkoplazmatyczna reprezentowana jest przez profile kanalików zlokalizowanych głównie wzdłuż włókienek kurszliwych, a nielicznie tylko w ich miąższu.

Siateczka sarkoplazmatyczna w miokardium tobiasza przypomina swym wyglądem S. R. serc wolno tętniących minoga i żółwia, chociaż serce jego tętni szybko.

*
*                              *

Czł. Z. Grodziński i prof. J. Ackermann przedstawili pracę Wandy Byczkowskiej-Smyk pt. Struktura komórek w wątrobie piskorza (Misgurnus fossilis L.).

Do badań posłużyły wycinki wątroby piskorzy świeżo złowionych lub przetrzymywanych w akwarium przez okres do stu dni. Przez ten czas ryby nie były żywione. Preparaty do mikroskopu optycznego utrwalano przez 24 godziny w temperaturze 4°C w formolu buforowanym buforem fosforanowym (pH = 6,6). Parafinowe skrawki grubości 8-10 µ. barwiono hematoksyliną i eozyną lub metodą Van Giesona. Glikogen wykrywano metodą Mac-Manusa.

Do mikroskopu elektronowego utrwalano preparaty metodą Palade’go, zatapiano w metakrylanach. Oglądano skrawki nie barwione. Glikogen uwidaczniano metodą podaną przez Drochmans’a.

W mikroskopie elektronowym stwierdzono, że hepatocyty piskorza pod względem ultrastruktury nie różnią się od hepatocytów innych kręgowców. Wszystkie organelle komórkowe, opisane poprzednio -zostały na preparatach wątroby piskorza odnalezione i zidentyfikowane. Również lokalizacja glikogenu i jego struktura są podobne jak u innych kręgowców. Glikogen występuje w komórce albo w postaci dużych złogów, zajmujących znaczną część cytoplazmy i całkowicie maskujących jej ultrastrukturę, albo jako drobne grudki, złożone z kilku mniejszych ziarnek. Niektóre grudki otoczone są pojedynczą błoną plazmatyczną. Glikogen gromadzi się między cysternami retikulum endoplazmatycznego, a nigdy wewnątrz nich.

U piskorzy głodzonych przez dłuższy okres czasu – hepatocyty zawierają znacznie mniejszą ilość glikogenu niż u piskorzy złowionych w pełnym okresie żerowania. W wątrobie piskorza występują drobne wysepki trzustki, rozrzucone nieregularnie i zawsze oddzielone od komórek wątrobowych kapilarnymi naczyniami krwionośnymi. Między naczyniami krwionośnymi a właściwymi komórkami trzustkowymi występuje warstewka tkanki łącznej. Komórki trzustkowe piskorza mają dobrze rozwinięte retikulum endoplazmatyczne i zawierają liczne, duże ziarna zymogenu, niezależnie od tego, czy pobierano materiał od okazów świeżo złowionych, czy od głodzonych.

*
*                              *

Czł. Z. Grodziński i prof. J. Ackermann przedstawili pracę  pt. Organizacja siateczki sarkoplazmatycznej w mięśniach szkieletowych ryb. II. Okoń (Perca fluviatilis L.).

Mięśnie gałki ocznej i mięśnie tułowiowe obserwowano przy użyciu mikroskopu elektronowego. Mięśnie gałki ocznej są zbudowane z dwóch typów włókien: grubych o budowie charakterystycznej dla mięśni „białych„ i cienkich mających budowę mięśni „czerwonych”.

Oba typy włókien różnią się między sobą organizacją siateczki sarkoplazmatycznej i lokalizacją T. systemu. Włókna cienkie mają kanaliki T. systemu zlokalizowane w połączeniu prążków A – 1, czyli po dwie triady na jeden sarkomer. Włókna grube mają kanaliki T. systemu zlokalizowane na poziomie linii Z, tzn. po jednej triadzie na sarkomer.

Włókna mięśni tułowiowych są grube i należą do typu mięśni „białych”. Kanaliki T. systemu zlokalizowane są w tych włóknach na poziomie linii Z. Siateczka sarkoplazmatyczna wykazuje większy stopień komplikacji w mięśniach gałki ocznej niż w mięśniach tułowiowych.

*
*                              *

Sprawozdania z czynności i posiedzeń Polskiej Akademii Umiejętności, Tom XLVIII- XLIX, PAU, Kraków 1948

Czł. Z Grodziński przedstawił własną pracę pt. Rozwój naczyń krwionośnych w mózgu pstrąga tęczowego (Salmo irideus Gibb.).

Na materiale złożonym z zarodków długości 9 — 17 mm, o naczyniach krwionośnych wypełnionych tuszem, ustalono główne etapy rozwoju naczyń mózgowych. Naczynia tętnicze i żylne rozrastają się początkowo na powierzchni mózgu, od jego podstawy ku wierzchołkowi. Równolegle z grubieniem ścian pęcherzyków wrastają do ich wnętrza odgałęzienia głównych tętnic wzdłużnych. Prowadzi to ostatecznie do rozwoju obfitego układu tętniczego wewnątrzmózgowego; powierzchniowy zaś układ tętniczo-żylny zamienia się na czysto żylny. Wiele naczyń odbywa podczas rozwoju wędrówki czynne lub bierne.

*
*                              *

Sprawozdania Z Czynnosci i Posiedzeń
Tom 52,  1952

Członkowie Z. Grodziński i J. Stach przedstawili pracę pani D. Matyjewicz pt. Naczynia krwionośne jajnika okonia. Perca fluviatilis.

Naczynia nieparzystego jajnika okonia wypełniano roztworem wodnym błękitu pruskiego i cynobrową masą szelakową.

Jajnik okonia unaczynia A. ovarica, która stanowi odgałęzienie od A. coeliaco-mesenterica. Na jajniku dzieli się na dwie biegnące powierzchniowo w jego osi długiej, jedna po stronie grzbietowej, druga po brzusznej. Od naczyń wzdłużnych odchodzą pod kątem zbliżonym do prostego tętnice boczne o przebiegu również powierzchniowym. Tętnicom towarzyszą żyły. Ostatecznie V. ovarica uchodzi do lewego Ductus Cuvieri.

Drobne rozgałęzienia tętnic i żył dochodzą do pęcherzyków Graafa i na ich powierzchni tworzą sieć naczyń w postaci koszyczka. Żyła i tętnica nie dochodzą do pęcherzyka razem, ale  zwykle na jego przeciwległych biegunach.

*
*                              *

Informator o wynikach badań naukowych 1969

D. Matyjewicz-Juszczyk: Naczynia krwionośne fladry czarnomorskiej (Pleuronectes flesus luscus Pall.).

Katedra Anatomii Zwierząt Wyższej Szkoły Rolniczej w Olsztynie.

Materiałem badań były samice fladry czarnomorskiej o długości całkowitej (longitudo totalis) 22 — 35 cm, łowione w Morzu Czarnym w okolicach Warny. Naczynia wypełniane były tuszem kreślarskim poprzez żyłę ogonową. Badano unaczynienie jajników ryb tego gatunku.

Jajniki fladry są parzystymi workami o wyraźnie zaznaczonej jamie jajnikowej a zbudowane są ze ścian płodnych z fałdami i ścian jałowych. Położone są w części ogonowej ciała i oddzielone od siebie przegrodą z promieni podstawowych płetwy odbytowej (basalia pinnae analis) i łuków hemalnych kręgów. U dojrzałych ikrzyć przednie części jajników wpuklają się do jamy brzucha i układają się po obu stronach pęcherza moczowego. Do każdego jajnika dochodzi jedna tętnica jajnikowa (a. ovarica) a odchodzi jedna żyła (v. ovarica). Tętnice jajnikowe: prawa i lewa są gałęziami nieparzystego naczynia — pierwszej tętnicy segmentalnej brzusznej (a. segmentalis ventralis prima). Dwie żyły jajnikowe (v. ovarica dextra et sinistra) zbierające krew z prawego i lewego jajnika uchodzą do końcowego odcinka nerki (mesonephros). Żyła i tętnica jajnikowa w ścianie przyśrodkowej jajnika dzielą się na trzy biegnące niezależnie gałęzie. Od tych gałęzi wchodzą w głąb fałdów naczynia, rozgałęziające się ostatecznie w tętniczki i żyłki pęcherzykowe (a. v. folliculares). Zwykle do jednego pęcherzyka doprowadza krew jedna tętniczka, która rozplata się w jego ścianie na system kapilarów tworzących na przeciwległym biegunie pęcherzyka żyłkę. Średnica kapilarów pęcherzykowatych waha się od 5 µ do 10 µ.  W czasie wzrostu pęcherzyka jajnikowego wzrasta gęstość sieci naczyniowej, zarówno przez wydłużenie kapilarów już istniejących jak i tworzenie nowych. Dojrzały pęcherzyk jajnikowy o średnicy 1,3 mm zawiera przeciętnie 69 oczek w sieci kapilarnej, której łączna długość wynosi średnio 31,5 mm.

2014/05/03 | Supplementum

Suplement CXXXII

Stangenberg K., 1958: Letni pokarm płoci (Rutilus rutilus L.) z jeziora α-mezotroficznego i dystroficznego. [Summer food of Roach (Rutilus rutilus L.) from α-mesotrofic and distrofic lakes]. Pol. Arch. Hydrobiol., IV /XVII/, s. 251-275.

Streszczenie

Przeanalizowano na większym materiale skład pokarmu płoci, rozpatrując go na tle środowisk, w których ona występowała.

Do porównania wybrano płoć z α-mezotroficznego jeziora Wigry i płoć z jeziora Suchar Wielki typu dystroficznego (o odcieniu acido-dystroficznym). Z Wigier zebrano materiał 110 pełnych przewodów pokarmowych płoci w wieku 1+ do 6+ (tab. I), z Suchara Wielkiego zaś materiał 58 przewodów należących głównie do 3-letnich samic płoci.

Jakościowy skład treści przewodów pokarmowych płoci z Wigier, ich częstość i masowość występowania przedstawia tab. II, w Sucharze Wielkim zaś tab. III. Pod względem ilościowym rozróżniano tylko występowanie masowe i towarzyszące.

W pokarmie płoci z jeziora Wigry na początku czerwca główną rolę odegrały okrzemki, glony nitkowate i Chara, a spośród zwierząt Gammaridae, Trichoptera i Mollusca. W jeziorze Suchar Wielki (tab. III) głównym pokarmem płoci 3-letniej była Ceriodaphnia i larwy oraz poczwarki Chironomidae, w tym przeważnie Orthocladiinae, Sphagnum, Daphnia i Bosmina były składnikami towarzyszącymi. Okrzemki nie brały żadnego udziału w pokarmie płoci tego jeziora. W pokarmie samców i samic obu jezior (tab. IV i tab. VII) nie stwierdzono żadnych istotnych różnic.

Pokarm płoci wigierskiej (tab. V, VI i rys. 1) ulega znacznym zmianom w związku ze wzrostem. Na początku 2 roku życia prawie wyłącznym pokarmem płoci są okrzemki z zespołów poroślowych. Pokarm płoci z Suchara Wielkiego (tab. VII) w trzecim roku życia stanowiła głównie Ceriodaphnia oraz larwy i poczwarki ChironomidaeOrthocladiinae.

Płoć wybiera swój pokarm dobierając przede wszystkim żerowiska, które są bardzo wyspecjalizowane i jednolite pod względem składu gatunkowego. W tym zakresie nie jest jeszcze wykluczony indywidualny dobór pokarmu przez płoć, która ma swobodę chwytania większych lub mniejszych organizmów występujących obok siebie.

Strefą głównie wyzyskiwaną przez płoć jest w jeziorze litoral. Poszczególne jego partie są wyzyskiwane różnie przez rożne roczniki płoci. Początkowo chodzi tu о poroślowe zespoły okrzemek, których wyróżniono dwa, a mianowicie typ Cymbella-Epithemia i typ Diatoma-Synedra (tab. VIII i IX). Już w trzecim roku część egzemplarzy przenosi się w strefę łąk podwodnych Chara i zaczyna przeszukiwać dno litoralu. Ten sposób życia staje się typowy w 4 i 5 roku życia, przy czym poroślowe glony nitkowate występują w przewodach niekiedy obficie. Płoć wyszukuje i korzysta w tym czasie zarówno z zespołów poroślowych, jak i niektórych składników fauny dennej, nie pomijając pokarmu powietrznego. W roku 6 i 7 płoć zstępuje do głębszej partii litoralu.

W pokarmie płoci z Suchara Wielkiego masowe występowanie Ceriodaphnia wykluczało się najczęściej z masowym występowaniem Chironomidae-Orthocladiinae. Oba te składniki pokarmowe występowały w towarzystwie szczątków mchów Sphagnum. Być może, że w Sucharze Wielkim płoć żerowała w maleńkich zatoczkach, utworzonych przez pływające kożuchy mchów Sphagnum.

Różnice w składzie pokarmu płoci z jeziora Wigry i Suchar Wielki zdają się wskazywać, że pokarm płoci w jeziorze α-mezotroficznym i acidotroficznym różni się zasadniczo, со zostało uwidocznione w tab. X.

Z porównania składu chemicznego i dostępności pokarmu płoci w Wigrach i Sucharze Wielkim wynika, że płoć w Wigrach w ciągu życia pobierała większe ilości azotu niż w Sucharze Wielkim.

Wykazane różnice w pokarmie płoci na początku 2 roku życia (pokarm roślinny) i płoci starszej (pokarm zwierzęcy) pokrywają się z różnicami w składzie chemicznym płoci wigierskiej wykazanymi przez M. Stangenberga (1938).

Płoć w jeziorze Wigry wykazuje zbieżność pokarmową z leszczem i ewentualnie linem (tab. XI). Być może jednak, że płoć wyzyskuje płytsze i inne partie litoralu niż leszcz.

Rys. 1. Krzywe pożywienia płoci w różnych grupach wieku

*  *  *

К. Стангенберг

Летний корм плотвы в α-мезотрофных и дистрофных озерах

Резюме

В связи с фактом, что плотва считается одним из самых важных элементов ихтиофауны польских озер, авторы подвергли анализу обильный материал иллюстрирующий состав корма этой рыбы, рассматривая его на фоне среды, в которой рыба выступала. Для сравнительного изучения были отобраны: плотва α-мезотрофного озера Вигры и плотва озера Сухарь Вельки, дистрофного типа (с оттенком ацидодистрофным).

На озере Вигры был собран материал, состоящий из 110 наполненных содержимым пищеварительных трактов плотвы в возрасте от 1+ до 6+ лет (табл. I), а на озере Сухарь Вельки — такой же материал 58 пищеварительных каналов, принадлежавших главным образом 3-годовалым самкам плотвы.

Качественный состав содержимого пищеварительных трактов плотвы озера Вигры, частоту его появления или его массовое выступление изображает табл. II, в то время как табл. III дает аналогичную картину озера Сухарь Вельки. Что касается количественного характера этих явлений, то учитывались только массовые и сопутствующие явления.

В пище плотвы озера Вигры главную роль в начале июня  играли диатомеи, нитчатые и харовые водоросли, среди же животных Gammaridae, Trichoptera и Mollusca. В озере Сухарь Вельки (табл. III) основным кормом 3-годовалой плотвы были Ceriodaphnia, личинки и куколки Chironomidae в том преимущественно Orthocladiinae, Sphagnum, Daphnia и Bosmina должны считаться сопутствующими элементами. Диатомеи совсем не входили в состав корма плотвы этого озера.

В пище самцов и самок обоих озер (Табл. IV и табл. VII) не было найдено существенных разниц.

Корм плотвы озера Вигры табл. V, VI и график) сильно изменяется в связи с ее ростом. В начале второго года ее жизни почти исключительной пищей плотвы являются диатомеи из водорослевых комплексов. Пищей плотвы озера Сухарь Вельки на третьем году ее жизни являлась главным образом Ceriodaphnia а также личинки и куколки Chironomidae-Orthocladiinae.

Плотва выбирает свою пищу, отыскивая места нагула, специализированные и однородные в отношении их видового состава. В этих пределах нельзя также исключать индивидуальный отбор пищи плотвой, которая свободна выбирать и хватать большие или меньшие организмы выступающие совместно.

Излюбленной зоной плотвы в озере следует считать литораль. Ее определенные части используются разным образом и разными возрастными группами плотвы, В начале дело идет о эпифитических комплексах диатомей, среди которых следует различать два, а именно: тип Cymbella-Epithemia и тип Diatomea-Synedra. Однако на третьем году жизни часть особей перемещается в зону подводных харевых лугов и там начинает обтаривать дно литорали. Этот способ питания становится типическим на 4-ом и 5-ом году жизни рыбы, причем нитчатые водоросли иногда обильно выступают в их пищеводах. Плотва этого возраста отыскивает и пользуется так водорослевыми комплексами, как и некоторыми элементами донной фауны, не пренебрегая также воздушным кормом. На 6-ом и 7-ом году жизни плотва скатывается в более глубокие части литорали.

В пище плотвы оз. Сухарь Вельки массовое выступание Ceriodaphnia чаще всего исключало одновременное массовое появление Chironomidae-Orthocladiinae. Оба эти пищевые элементы выступали вместе с осколками мха Sphagnum. Быть может, что в оз. Сухарь Вельки плотва наугливала по маленьким бухточкам, созданным плавающей тиной мхов Sphagnum.

Разницы в составе корма плотвы из озер Вигры и Сухарь Вельки, кажется, указывают на то, что в кормах плотвы из α-мезотрофного и ацидотрофного озер выступает принципиальная разница, что наглядно показано на табл. X.

Из сопоставления химического состава пищевых элементов и возможности добывания их плотвой в озерах Вигры и Сухарь Вельки — следует, что плотва водящаяся в Вихрах получала за всю жизнь большее количество азота, нежели в озере Сухарь Вельки.

Отмеченные разницы в корме плотвы в начале второго года жизни (растительный корм) и старшей плотвы (животный корм) совпадают с разницами в химическом составе плотвы оз. Вигры, указанными М. Стангенбергом (1938).

Плотва в оз. Вигры обнаруживает кормовую схожесть с лещем и с линем (табл. XI). Возможно однако, что плотва использует более мелкие и другие части литорали, нежели лещ.

Список рисунков

Рис. 1. Состав корма плотвы у разных возрастных групп

*  *  *

К. Stangenberg

Summer Feed of Roach in α-mesotrophic and distrophic Lakes

Summary

Due to the fact that roach constitutes one of the most important components of fhe fish fauna in Poland, analyses were made on a greater number of individuals concerning the feed composition of this species on the background of the environment in which it lives.

For comparison roach was selected from the a-mesotrophic Lake Wigry, and from the distrophic Lake Suchar Wielki (showing an acidodistrophic character). The material collected from Lake Wigry consisted of 110 full alimentary tracts of roach 1+ to 6+ years old (Table I), while the material from Lake Suchar Wielki was made up of 58 alimentary tracts of 3 year old roach females.

The qualitative composition of feed in the alimentary tracts of roach from Lake Wigry, its frequency and mass occurence is presented in Table II; the same for Lake Suchar Wielki is shown in Table III. In respect to quantity, only mass and accompanying occurrence are taken into consideration.

The feed of roach from Lake Wigry at the beginning of June consisted principally of Diatomeae, filamental algae and Chara, and from amongst animals — of Gammaridae, Trichoptera and Mollusca. In Lake Suchar Wielki (Table III), the feed of three year old roach consists chiefly of Ceriodaphnia, as also Chironomidae larvae and pupae in which mostly Orthocladiinae, Sphagnum, Daphnia and Bosmina were accompanying components. Diatomeae did not take any part in the feed of roach in this lake. No actual differences were noted in the feed composition of males and females in either of the lakes (Table IV and Table VII).

The feed of roach from Lake Wigry (Table V, VI and Fig. 1) differs notably depending upon the age of fish. At the beginning of the 2-nd year of life, roach feeds almost exclusively on Diatomeae. The feed of roach from Lake Suchar Wielki during the third year of life (Table VII) consists chiefly of Ceriodaphnia, and Chironomidae-Orthocladiinae larvae and pupae.

Roach selects its feed by taking advantage of feeding grounds which are highly specialized and uniform in respect to species composition. In this respect it is possible that the roach selects feed individually, as this species is free to choose larger or smaller organisms occurring simultaneously.

The lake zone which is chiefly taken advantage of by the roach is the littoral. Specific parts of this zone constitute the feeding grounds of various roach age groups.

At first epiphytic Diatomeae complexes are taken advantage of from amongst which two types were distinguished, namely: Cymbella-Epithemia (Table VIII) and Diatoma-Synedra (Table IX). Already during the third year of life part of the individuals move to the underwater Chara meadow and begin to feed at the bottom of the littoral. This way of life is typical for the 4-th and 5-th year of life, and filamental algae are frequently found in abundance in the alimentary tract. During this period of life roach seeks and takes advantage of both epiphytic plant complexes and of certain bottom fauna components, as ako of feed originating from the atmosphere. During the 6-th and 7-th years of life roach enters the deeper parts of the littoral.

Mass occurrence of Ceriodaphnia in food of roach from Lake Suchar Wielki usually did not coincide with mass occurence of Chironomidae-Orthocladiinae. Both components appeared in company of sphagnum remnants. It is probable that in Lake Suchar Wielki roach feed in small rifts formed by floating masses of Sphagnum mosses.

The differences in the feed composition of roach from Lake Wigry and Lake Suchar Wielki seem to indicate that the feed of roach from α-mesotrophic and acidotrophic lakes differs basically, as has been illustrated in Table X.

By comparing the chemical composition and availability of feed in Lake Wigry and Lake Suchar Wielki it can be observed that the intake of nitrogen by the roach in Lake Wigry is greater than that in Lake Suchar Wielki.

The differences indicated in the feed of the roach at the beginning of the second year of life (plant feed) and later (animal feed) are in accordance with the differences in the chemical composition of Lake Wigry roach as observed by M. Stangenberg (1938).

The feed of roach in Lake Wigry coincides with that of bream and eventually tench (Table XI). It is probable however, that roach takes advantage of shallower, and different parts of the littoral than bream.

List of figures

Fig. 1. Feed components in different age-groups of roach

Linki:

http://eurekamag.com/research/025/613/summer-food-roach-a-mesotrophic-distrophic-lakes.php

Suplement CXXXI

Kołder, W., 1970: Die Fischfauna des Piburger Sees [Ichtiofauna jeziora Piburg]. Acta hydrobiol. 12: 329 — 355.

Abstract — In 1966, limnological and ichthyobiological research was carried out on Lake Piburg (915 m. above sea level), Austria, within the framework of ecological investigations by the Obergurgl Alpine Research Station of Innsbruck University. By means of fishing with net and rod the presence of 7 species of fish was established in the lake: the roach (Rutilus rutilus L.), the chub (Leuciscus cephalus L.), and the red eye (Scardinius erythrophthalmus L.) of the carp family; the rainbow trout (Salmo irideus Gibb.) and brown trout (Salmo trutta m. fario L.) and Salmo trutta m. lacustris L. of the Salmonidae family; and finally, the perch (Perca fluviatilis L.). The age of the fish, their growth, weight variability, and coefficient of condition were studied. On the basis of the results obtained, the future of the fishery economy of the lake and its exploitation were defined.

Ichtiofauna jeziora Piburg

STRESZCZENIE

W 1966 roku przebadano pod względem limnologicznym oraz ichtiologicznym jezioro Piburg w Austrii (915 m n.p.m., 13,4 ha, maksymalna głębokość 24,7 m) w ramach programu badań ekologicznych Alpejskiej Stacji Badawczej Obergurgl Uniwersytetu w Innsbrucku.

Dla uzyskania rybackiego materiału badawczego dokonywano od kwietnia do listopada 1966 roku odłowów  sieciowych za pomocą wontonów o różnych rozmiarach oczek. W jeziorze stwierdzono 7 gatunków ryb. Ogółem złowiono 317,2 kg ryb, a więc przy przeliczeniu na powierzchnię użytkową jeziora, przyjętą na 10,0 ha, 31,7 kg przypada na 1 ha (tabela I).

Rybą przewodnią jeziora Piburg była płoć. Wzrost tej ryby okazał się w porównaniu z innymi wodami bardzo dobry (tabela II i ryc. 1). Na drugim miejscu wśród ryb karpiowatych znajdował się kleń. Również wzrost tego gatunku okazał się dobry (tabela III, ryc. 2). Trzecie miejsce zajmowała wśród ryb karpiowatych wzdręga. Wzrost jej był podobny jak wzdręgi w północnoniemieckich jeziorach (tabela IV, ryc. 3). Ryby karpiowate zajmowały w odłowach sieciowych i wędkarskich 74,8% ciężaru ryb.

Wśród ryb łososiowatych najliczniej występował zarówno ilościowo, jak też wagowo pstrąg tęczowy. Wzrost tego gatunku podobny był do wzrostu pstrąga tęczowego z potoku Vrica (tabela V, ryc. 5). Rośnie on gorzej od od rodzimego pstrąga potokowego, który w tym jeziorze wykazuje wyjątkowo szybki wzrost (tabela VI, ryc. 4). Pstrąg jeziorowy został w ilości czterech egzemplarzy złowiony (tabela VII). Ryby łososiowate zajmowały w odłowach 22,7%.

Z ryb drapieżnych — poza łososiowatymi — stwierdzono okonia, który wykazywał podobny wzrost jak okoń w zbiorniku zaporowym w Orawie. Wykazywał on słabe przyrosty ciężaru ciała (tabela VIII, ryc. 7).

Oprócz wymienionych 7 gatunków ryb stwierdzonych w jeziorze, odłowiono w dopływie za pomocą prądu elektrycznego jeszcze jeden gatunek z rodziny łososiowatych, mianowicie pstrąga źródlanego. W dopływie do jeziora złowiono ponadto pstrągi potokowe i tęczowe.

Na podstawie wykazanego współczynnika kondycji można powiedzieć, że ryby z jeziora Piburg wykazują bardzo dobry stan odżywienia.

W oparciu о wyliczone współczynniki zmienności ciężaru ciała ryb (v%) można stwierdzić, że ryby z jeziora Piburg miały niezłe przyrosty ciężaru ciała w pierwszych latach życia, z wyjątkiem okonia (tabela II, III, IV, V, VI, VIII). Mniej więcej od czwartej względnie piątej grupy wiekowej wzrost ten zostaje zahamowany, stopniowo się zmniejszając.

W wyniku badań podano wytyczne dla przyszłego rybackiego zagospodarowania jeziora, które tylko wtedy będzie celowe, jeżeli podejmie się kroki przeciwko postępującej eutrofizacji jeziora.

*

*                                          *

W. KołderDie Plötze (Rutilus rutilus L.) des Piburger Sees. [Rutilus  rutilus. L. du Lac Piburg]. Acta hydrobiol., Pologne (1971), 13, n° 4, 491-506, bibl. (1 p. 1/2), rés. angl. pol. russe.

AbstractR. rutilus of Lake Piburg (915 m above sea level, Tyrol, Austria) was described morphologically and investigated as to its nutritional selectivity. In comparison with other waters, the growth of this population can be considered as very good. The arithmetic mean and standard deviation of linear measurements and body weight of particular roach age groups were calculated, as well as coefficient of variability of linear measurements and body weight. The significance of the sexual dimorphism in the V-th and VI-th age groups was tested by means of Student’s test. The meristic features of the roach were calculated and listed in tables.

Płoć (Rutilus rutilus L.) z jeziora Piburg

STRESZCZENIE

W 1966 roku przeprowadził autor pomiary biometryczne płoci (Rutilus rutilus L.). odławianej przy pomocy wontonów w jeziorze Piburg w Austrii (915 m n.p.m. 13,4 ha, maksymalna głębokość 24,7 m). Ogółem pomierzono 50 samic i 59 samców płoci, a do badań pokarmu zakonserwowano 140 przewodów pokarmowych tego gatunku ryby.

Płoć jest rybą przewodnią w tym jeziorze, a w odłowach sieciowych i wędkarskich zajmowała w 1966 roku liczbowo 46,8%, wagowo zaś 54,3% w masie ogólnego odłowu.

Pozyskane płocie należały do roczników IV do IX. Średnie długości ciała płoci w poszczególnych grupach wieku podano w tabeli I. W porównaniu z innymi akwenami wodnymi wykazuje płoć jeziora Piburg dobre przyrosty roczne, zwłaszcza w pierwszych czterech latach.

Przeanalizowano 27 wymiarów liniowych ciała i ciężar ryb. Samice rosły o wiele szybciej od samców. Średnie odchylenia były dość niskie, со świadczy o dużej jednorodności materiału (Tabela II i III). Młodsze roczniki płoci z tego jeziora odznaczały się, podobnie jak płocie ze zbiornika zaporowego w Goczałkowicach i Kozłowej Górze, większą zmiennością budowy ciała niż roczniki starsze, u których następuje spadek zmienności, со jest spowodowane stabilnością kształtu i budowy ciała tej populacji (tabela IV). Na 26 obliczonych proporcji liniowych ciała jedynie 2 cechy były identyczne u obu płci (zaoczna długość głowy i podstawa płetwy grzbietowej), a w 15 przypadkach były one wyższe u samców, a w 9 wyższe u samic. Samce miały nieco dłuższe płetwy aniżeli samice. W pewnych szczegółach budowy ciała oraz organów zewnętrznych występuje dymorfizm płciowy, ale nie jest on aż tak wyraźny, by można było w każdej porze roku odróżnić samce od samic, со potwierdza również przeprowadzona dodatkowo analiza istotności różnic (tabela V).

Wzór łuskowy płoci z jeziora Piburg tylko nieznacznie odbiega od wyników innych autorów (tabela VI).

Pokarm płoci składał się przede wszystkim ze skorupiaków (Crustacea), owadów (Insecta) i mięczaków (Mollusca). Pokarm pochodził w szczególności ze strefy przybrzeżnej, i to zarówno z wody, jak i z dna.

2014/05/02 | Supplementum

Suplement CXXX

Samuel Tolansky: Osobliwości promieni i fal świetlnych [Curiosities of Light Rays and Light Waves]. Tłumaczył z angielskiego Roman Mierzecki. PWN, Warszawa 1967, Współczesna Biblioteka Naukowa Omega, tom 86, str. 145, cena 10 zł.

s. 52-54

Pole widzenia ryby

„Na rycinie 26 widzimy, że ryba X ma niezmiernie szeroki kąt widzenia na zewnątrz wody. Jej pole widzenia jest o wiele szersze ponad wodą niż stożek widzenia wewnątrz wody. Kąt graniczny dla wody wynosi około 49°. Ryba, której stożek widzenia ma rozwartość podwójną (około 98°), może ponad wodą widzieć całą półkolistą  przestrzeń do 180°. Jest to bardzo korzystne dla ryby i nic dziwnego, że tak trudno zbliżyć się do czujnego pstrąga nie będąc przez niego dostrzeżonym. Ta zewnętrzna, widoczna dla ryby część półkuli ponad wodą wypełniona jest obrazami zniekształconymi. Wędkarz na brzegu wygląda jak połamany i przykucnięty, wiszący w powietrzu, nachylony pod dziwnym kątem i znacznie niższy. Oprócz kręgu zawierającego pole widzenia AB w powietrzu, ryba może widzieć jeszcze inny obszar. Jest to tak, jakby na powierzchni wody znajdowało się zwierciadło zwrócone stroną odbijającą do dołu. Przedmiot x, powiedzmy druga ryba, może być dostrzeżony bezpośrednio, równocześnie jednak równie jasny obraz przedmiotu x widać w punkcie y, wyraźnie odbity w powierzchni wody dzięki zjawisku całkowitego wewnętrznego odbicia. Oczywiście, jeżeli powierzchnia wody jest pomarszczona, obraz ulega zniekształceniu.

Ryc. 26

Można podziwiać, że ryba przy tak skomplikowanym systemie widzenia radzi sobie dobrze z oceną sytuacji. System ten okazuje się szczególnie przydatny, gdy chodzi o wykrycie jakiegokolwiek ciała poruszającego się w znacznej odległości, a być może dla ryby to jest właśnie najważniejsze. Zwróćmy uwagę, że płaskie flądry, których oczy umieszczone są po jednej tylko stronie głowy, pływają zwrócone tą właśnie stroną do góry, a u zwykłych ryb wrzecionowatych oczy są umieszczone bardzo wysoko na czaszce. Znaczy to, że soczewki oczne ryby są umieszczone tak, aby odbierać obraz w sposób, jaki tu przedstawiliśmy. Możliwości obronne są dostosowane do ataku z góry. Jednocześnie ryba może atakować swoją ofiarę od dołu, gdyż widzi ja dobrze, sama pozostając dla niej niewidoczna. Załamanie światła stwarza dodatkowe korzystne warunki dla ryby gdyż — o czym tu dotychczas nie wspominaliśmy — komuś patrzącemu z brzegu wydaje się, skutkiem refrakcji, że ryba znajduje się znacznie bliżej powierzchni niż to jest w rzeczywistości, dokładnie tak samo, jak owa moneta w klasycznym doświadczeniu Greka Kleomedesa, którą opisywaliśmy poprzednio.

To pozorne podniesienie ryby w stosunku do jej rzeczywistej pozycji ukazuje nam ciekawy problem z dziedziny etnologii, który — jak się wydaje — uszedł uwagi badaczy. Liczne prymitywne ludy osiadłe na wybrzeżu mórz lub rzek dobrze radziły sobie z łowieniem ryb harpunem lub włócznią. Albo więc ci rybacy wbijali włócznię zawsze prostopadle, albo też zdawali sobie sprawę ze zjawiska załamania. Jeżeli harpun rzucony pod kątem ma trafić rybę, należy celować nie wprost w nią, lecz znacznie poniżej, uwzględniając pozorne podniesienie ryby skutkiem załamania światła w wodzie. Czyżby tego rodzaju wiadomości były wpajane dzieciom prymitywnych rybaków? Prawdopodobnie tak, choć nie mamy na to dowodów. Zastanawiające jest także czy ptaki, które łowią ryby, jak na przykład zimorodek, zdają sobie również sprawę ze zjawiska załamania. Czyżby ptaki żywiące się rybami zanurzały się zawsze pionowo?”

 

Suplement CXXVIX

KOWALSKA-DYRCZ ALINA 1794. Przyczynek do zagadnienia czasu trwania rozwoju embrionalnego pstrąga potokowego (Salmo trutta m. fario). Zesz. Nauk. Univ. Wrocł Ser. B nr 2: Biologia I: 1957 s. 53—62, tabl., Sum.

ALINA KOWALSKA

PRZYCZYNEK DO ZAGADNIENIA CZASU TRWANIA ROZWOJU
EMBRIONALNEGO PSTRĄGA POTOKOWEGO
(SALMO TRUTTA M. FARIO)

Streszczenie

Dla najczęstszej temperatury laboratoryjnej hodowli pstrąga (ok. 8,5° C) określono w stopniodniach (iloczyn średniej temperatury i czasu trwania rozwoju w dobach) wiek 15 stadiów rozwojowych pstrąga potokowego (Salmo trutta m. fario). Dokładne zapoznanie się z czasem trwania rozwoju pstrąga jako obiektu laboratoryjnego ułatwi prace eksperymentalne prowadzone na dużą skalę na tym gatunku. Jeżeli zaś postawiony wniosek o stałej liczbie stopniodni dla pierwszych stadiów rozwojowych okaże się słuszny, zagadnienie to nabierze szerszego znaczenia.

Spośród zwierząt kręgowych zmiennocieplnych nie ma chyba (oprócz żaby) gatunku, którego stadia rozwojowe służyłyby równie często jako materiał do badań w rozmaitych dziedzinach nauk biologicznych jak pstrąg potokowy (Salmo trutta m. fario). Tę swoją popularność wśród badaczy, nadającą mu rangę zwierzęcia laboratoryjnego, zawdzięcza on wielkim rozmiarom jaj, stosunkowo powolnemu rozwojowi oraz łatwości otrzymania ikry ze stacji zarybieniowych. W Zakładzie Anatomii Porównawczej we Wrocławiu, gdzie ikra pstrąga potokowego jest przedmiotem badań z dziedziny morfologii doświadczalnej, wyłoniła się potrzeba dokładnego zaznajomienia się z rozwojem pstrąga i z tempem tego rozwoju, aby w każdej chwili można było z możliwie największą dozą dokładności określić stadium rozwoju, w którym się zarodek znajduje.

Istnieje wiele prac opisujących rozwój pstrąga potokowego. (Oellacher [7], Henneguy [2], Kopsch [3], [4]). Od czasu prac Kopscha, które wyróżniają się dokładnością i metodycznością, niewiele można już w tej dziedzinie dodać. Jednakże opisując stadia rozwojowe autorzy ograniczają się zazwyczaj do podania w dniach wieku zarodka, pomijając dane dotyczące temperatury hodowli (wyjątek stanowi praca Walesa [10], traktująca o rozwoju Salmo gairdnerii gairdnerii, oraz praca Kopscha [4], która dotyczy jedynie okresu bruzdkowania pstrąga potokowego). Oczywiste jest, że określenie wieku zarodka zwierzęcia zmiennocieplnego bez uwzględnienia tak ważnego czynnika jakim jest temperatura nie jest miarodajne, wiemy bowiem z doświadczenia jak wielkie różnice czasowe istnieją między poszczególnymi etapami rozwojowymi w różnych temperaturach. Toteż praktycy hodowcy od dawna już stosują tak zwane stopniodnie jako jednostki określające wiek danego stadium rozwojowego. Jest to iloczyn średniej temperatury hodowli i ilości dób, które upłynęły od zapłodnienia. Wśród wielu badaczy, a zwłaszcza praktyków ichtiologów, długo utrzymywał się pogląd, że czas trwania rozwoju embrionalnego ryb jest odwrotnie proporcjonalny do temperatury, tak że iloczyn tych dwóch wartości jest w przybliżeniu wielkością stałą i waha się tylko w niewielkich granicach. Okazało się jednak w świetle nagromadzonych materiałów doświadczalnych, że takie ujmowanie zagadnienia nie jest słuszne.

Zagadnieniem wpływu temperatury na rozwój ryb zajmowało się wielu badaczy, między innymi Gray [1], Leiner [5], Nikiforow [6], Wales [10]. Zestawienie danych przytaczanych przez poszczególnych autorów oraz przeprowadzony przeze mnie eksperyment pozwoliły mi na wyłowienie pewnej prawidłowości dotyczącej ilości stopniodni wylęgu pstrąga potokowego. Otóż zasada stałości stopniodni obowiązuje tu tylko w przedziale temperatur zbliżonych do temperatury optymalnej, ze wzrostem temperatury ilość stopniodni wylęgu maleje. Gray [1] tłumaczy to różnym wpływem temperatury na proces morfogenezy i proces wykluwania się z osłonki (temperatura wpływa w większym stopniu na proces uczynnienia enzymu rozpuszczającego osłonkę niż na proces morfogenezy i w efekcie przedwcześnie rodzą się niedorozwinięte larwy). Dane dotyczące wylęgu w niskich temperaturach są wyraźnie sprzeczne (wg Leinera [5] ilość stopniodni wylęgu w niskich temperaturach wzrasta znacznie, wg Embody’ego¹ maleje), toteż wstrzymam się na razie od zabierania głosu w tej sprawie tym bardziej, że nie uzyskałam dotąd w tej mierze przekonywających wyników. Muszę zaznaczyć, że hodowla w temperaturze poniżej 4°C nie jest rzeczą łatwą ze względów technicznych. Tym niemniej wyniki dotychczasowych doświadczeń świadczą dość przekonywająco, że ilość stopniodni wylęgu jest zmienna, a więc zasada stałości stopniodni w świetle nowszych badań prawie całkowicie upada (z wyjątkiem przedziału temperatur zbliżonych do temperatury optymalnej dla danego gatunku).

_____________________
¹Praca Embody’ego pt. „Relation of temperature to the incubation periods of eggs of four species of trout” nie jest mi znana w oryginale. Dokładne dane dotyczące tej pracy podaje Wales [10].

Tak mniej więcej przedstawia się sprawa stosunku stopniodni do wylęgu w różnych temperaturach.    Okazało się jednak, że nieco inaczej przedstawia się tempo rozwoju w początkowych stadiach rozwojowych, skrytykowana bowiem zasada stałości stopniodni znajduje tu zastosowanie. Do wniosku tego doszłam na podstawie prostego doświadczenia. Prowadziłam równocześnie trzy hodowle (o śred. temp. wody 3; 8,5; 15°C) konserwując materiał w równych odstępach czasu mniej więcej do stadium zaoczkowania (ukazania się pigmentu w oczach). Okazało się, że te same stadia początkowej fazy rozwoju liczyły zawsze mniej więcej stałą liczbę stopniodni. A więc w początkowej swej fazie czas trwania rozwoju embrionalnego jest odwrotnie proporcjonalny do temperatury, a iloczyn tych dwóch wartości jest w przybliżeniu wielkością stałą, charakterystyczną dla danego stadium rozwojowego. Wychodząc z tego założenia można z góry określić (znając oczywiście temperaturę hodowli) w jakim czasie licząc od zapłodnienia, zarodek znajdzie się w określonym stadium².

W niniejszej krótkiej pracy podaję przegląd kilku charakterystycznych stadiów rozwojowych pstrąga potokowego z uwzględnieniem ich wieku w stopniodniach. Opracowany materiał pochodzi z hodowli o temp. wody ok. 8,5°C, a więc łatwej do uzyskania w laboratoriach. Jeżeli jednak założenie o stałej liczbie stopniodni dla pierwszych stadiów rozwojowych znajdzie potwierdzenie, przeprowadzone przeze mnie oznaczenie wieku zarodków w stopniodniach nabierze szerszego znaczenia.

_____________________
 ²O zasadzie stałej liczby stopniodni dla pierwszych stadiów rozwojowych wspomina już  Tåning [9]; nie zajmuje się on jednak dokładniejszym opracowaniem tego zagadnienia.

MATERIAŁ I METODY

 Materiał użyty do opracowania pochodzi ze Stacji Zarybieniowej w Zaborowcu. Zapłodniona ikra  umieszczona została w wylęgarce z bieżącą wodą wodociągową. Pomiary temperatury wykonywałam w następujący sposób: Zapisywałam dane trzy razy dziennie o godz. 9, 15 i 19. Jako średnią nocną przyjmowałam wartość: temperatura ranna + wieczorna podzielona przez 2. Średnie dobowe obliczałam dzieląc sumę powyższych czterech danych przez 4. Wahania dobowe były tak nieznaczne, że zastosowane metody uważam za stosunkowo dokładne. W ciągu całego okresu inkubacji temperatura wahała się w granicach 7-9°C.

UTRWALANIE I BARWIENIE

Do utrwalania zarodków używałam płynu konserwującego Bouina, sublimat i formalinę. Jaja utrwalałam w całości i po konserwacji zdejmowałam osłonki przy pomocy igieł skalpelowych. Utrwalanie przeprowadzałam codziennie w ilości ok. 20 jaj aż do stadium zaoczkowania. Barwiłam hematoksyliną kwaśną Ehrlicha i hemalaunem. Zabarwione zarodki trzymałam w alkoholu 70%. Przekroje mikrotomowe z pierwszych stadiów bruzdkowania o grubości skrawków 5 µ barwiłam hematoksyliną kwaśną Ehrlicha.

CZĘŚĆ OPISOWA

Opracowując rozwój embrionalny pstrąga potokowego (Salmo trutta m. fario) oparłam się głównie na pracach Oellachera [7], i Kopscha [3, 4]. Spośród kilkunastu stadiów rozwojowych wybrałam bardziej typowe, których krótki opis podaję w dalszym ciągu. Przy opisie każdego stadium podany jest dokładny wiek wyrażony w stopniodniach. Pierwsze zanotowane przeze mnie stadium rozwojowe znajduje się mniej więcej w trakcie piątego podziału (przejście od 16 do 32 blastomerów). Tarczki zarodkowe wykazują powierzchniowo 12-13 blastomerów (tabl. I, rys. 1 i 2). Przekroje wykazały zaczynający się podział zarodka na dwie warstwy. Wiek tego wynosi ok. 8,5 stopniodni.

Następne stadium rozwojowe przedstawia tablica I, rys. 3. Określiłam je jako stojące na granicy  jedenastego i dwunastego podziału. Jest to morula wielkokomórkowa. Zarodek, jak to wykazały przekroje  poprzeczne, składa się z 8-10 warstw dość luźno ułożonych komórek. W stadium tym według Kopscha [4] powstaje entoblast woreczka żółtkowego (Dottersackentoblast) zwany najczęściej periblastem. Periblast powstaje z dolnej warstwy syncytialnej po odbruzdkowaniu szeregu komórek do wnętrza tarczki zarodkowej. Wiek tego stadium określiłam na ok. 18 stopniodni.

Ostatnie stadium bruzdkowania przedstawia tablica I, rys. 4. Jest to morula drobnokomórkowa. Tarcza zarodkowa rozszerzyła się nieco i spłaszczyła w porównaniu ze stadium poprzednim. Składa się ona obecnie, jak to wykazały przekroje, z 18-20 warstw luźno ułożonych komórek. Wiek tego stadium wynosi ok. 38 stopniodni. Jako pierwszy powierzchniowy wyraz gastrulacji pojawia się na brzegu tarczki zarodkowej lekkie zgrubienie, odcinające się jednak dość wyraźnie od pozostałej masy komórek. Jest to tak zwany węzeł końcowy (Pasteels [8]). Stadium to (tabl. I, rys. 5) wykazuje w rozwoju wiele różnic, co być może zależy od metody utrwalania. Po raz pierwszy dokładnie węzeł końcowy został opisany przez Kopscha [3], który nazwał go guzikiem (Knopf). Wiek tego stadium wynosi ok. 57 stopniodni.

W następnej fazie rozwojowej przed węzłem końcowym pojawia się jaśniejsze, lekko wypukłe pole o kształcie trójkąta zwróconego podstawą ku środkowi tarczki zarodkowej, a wierzchołkiem przechodzącego w węzeł końcowy (tabl. I, rys. 6). Pole to przecina płytka bruzda; przebiegająca mniej więcej w płaszczyźnie środkowej, która jest zewnętrznym wyrazem tworzenia się płytki medularnej (Oellacher [7], przekrój przez stadium okrągłej tarczki embrionalnej). Wiek tego stadium wynosi ok. 65 stopniodni.

Dalsze różnicowanie się zawiązka embrionalnego posuwa się w dwóch kierunkach: wydłużenia się i jednocześnie silniejszego uwypuklania ponad powierzchnię blastodermy. Następne stadium przedstawia tabl. I, rys. 7. Zawiązek embrionalny ma tu postać gruszkowatego tworu wyniesionego znacznie w swej przedniej części ponad powierzchnię blastodermy i spłaszczającego się stopniowo w okolicy węzła końcowego. Bruzda środkowa widoczna już w poprzednim stadium stała się nieco głębsza. Blastoderma, która obrosła już około 1/3 powierzchni żółtka, wykazuje na swym brzegu wyraźne zgrubienie, które w postaci pierścienia opasuje kulę żółtkową. Wiek tego stadium wynosi ok. 76 stopniodni.

Kolejne stadium przedstawia tablica I, rys. 8. Zawiązek embrionalny zwęził się i jednocześnie znacznie się wydłużył. Na typowych obrazach z tego stadium widoczne są dwa boczne wcięcia oddzielające zawiązki tylnego odcinka mózgu od pozostałej masy głowowej zarodka. Okolica głowowa lekko zaokrąglona wznosi się wyraźnie nad blastodermą. W dalszym ciągu widoczna jest bruzda środkowa, która się zaczyna w okolicy głowowej i biegnie aż do granicy między zawiązkiem tylnego odcinka mózgu a tułowiem. Blastoderma obrosła już więcej niż połowę kuli żółtkowej. Wiek tego stadium wynosi ok. 83 stopniodni.

Dalsze zróżnicowanie zarodka zaznacza się w pojawieniu pierwszych prasegmentów (tabl. I, rys. 9). Wpomniany podział zarodka na trzy części stał się jeszcze bardziej wyraźny. W części przedniej (głowowej) widoczne są już zawiązki pęcherzyków ocznych. Leża one w postaci elipsoidalnych  ciałek po bokach zawiązka przedniego odcinka mózgu. Z terytorium leżącego bardziej kaudalnie powstanie w dalszym rozwoju z partii środkowej zawiązek środkowego mózgu, a z partii bocznych zawiązki łuku szczękowego. Terytorium to oddzielone jest w dalszym ciągu od zawiązka tylnego odcinka mózgu przez dwa boczne wgłębienia. Mniej więcej w połowie długości zawiązka tylnego odcinka mózgu pojawiły się następne boczne wgłębienia przedstawiające zawiązek pierwszej szczeliny skrzelowej. W osi środkowej zawiązka tułowia pojawił się zawiązek rdzenia pacierzowego w postaci pasma rozszerzonego rakietowato na obu końcach. Po jego bokach widocznych jest 12 prasegmentów. Blastoderma obrosła już około 3/4 powierzchni kuli żółtkowej. Wiek tego stadium wynosi ok. 92 stopniodni.

Z biegiem rozwoju zarodek w dalszym ciągu silnie się wydłuża, a blastoderma pokrywa stopniowo całą powierzchnię kuli żółtkowej. Kolejne, bardzo charakterystyczne stadium przedstawia tablica I, rys. 10. Jest to stadium zamykania się blastoporus. Rzuca się w oczy dalsze wydłużenie się zarodka. Zawiązki wszystkich trzech części mózgu oddzieliły się przez wyraźne bruzdy od bocznych mas komórkowych przedstawiających zawiązki łuków wísceralnych. Pierwsza szczelina skrzelowa widoczna jest jako głębsze niż w poprzednim stadium wcięcie oddzielające zawiązki łuku gnykowego i łuków skrzelowych. Zarodki oglądane w świetle przechodzącym wykazują istnienie pęcherzyków usznych, które w postaci elipsoidalnych ciałek rdzenia leżą nad łukiem gnykowym. Zawiązek rdzenia pacierzowego przechodzi obecnie w sposób bardziej ciągły w okolicę tylnego odcinka mózgu. Liczba prasegmentów wynosi 23. Wiek tego stadium określiłam na 99 stopniodni.

Następne stadium przedstawia tablica I, rys. 11. Uderzające jest przede wszystkim powiększenie się części głowowej zarodka, która stała się jakby bardziej masywna. W pęcherzykach ocznych widoczne są już zawiązki soczewek. Pęcherzyk uszny o wyraźnym świetle przesunął się ku tyłowi i leży częściowo nad zawiązkiem łuków skrzelowych. Liczba prasegmentów w tym stadium wynosi 34. Węzeł końcowy połączył się całkowicie ze zgrubiałym brzegiem blastodermy i odtąd nosi on nazwę pączka ogonowego (Ziegler [11]). Wiek tego stadium wynosi ok. 115 stopniodni.

Kolejne stadium przedstawia tablica II, rys. 12. W okolicy głowowej zarodka pojawiły się dalsze wyraźne zmiany morfologiczne. Zawiązki mózgu rozrosty się bardzo znacznie, co spowodowane zostało pojawieniem się obszernych jam mózgowych, które w poprzednich stadiach występowały w postaci wąskiej szczeliny. Dotyczy to szczególnie tylnego odcinka mózgu. Zawiązek czwartej komory tworzy tu obszerną jamę w kształcie litery V, której dach stanowi cienka, epitelialna warstwa. Stadium to charakteryzuje się ponadto pojawieniem się zawiązków czterech pierwszych łuków skrzelowych. Tylny koniec zarodka zaczyna stopniowo uwalniać się od woreczka żółtkowego. W stadium tym pojawił się również zawiązek rąbka płetwowego. Ilość prasegmentów wynosi 45. Wiek tego stadium określiłam na ok. 126 stopniodni.

Dalsze stadium (tabl. I, rys. 13) charakteryzuje się przede wszystkim pojawieniem się zawiązków płetw piersiowych. Leżą one w postaci tworów soczewkowatego kształtu tuż za częścią głowową zarodka. Ilość prasegmentów wynosi w przybliżeniu 49. Wiek tego stadium określiłam na ok. 133 stopniodni.

Dalszym charakterystycznym szczegółem jest pojawienie się żył żółtkowych (tabl. II, rys. 14). Widoczne są one w postaci jasnych smug wybiegających z okolicy leżącej dogłowowo od zawiązka płetw piersiowych i biegnących w ścianie woreczka żółtkowego. Stadium to liczy ok. 142 stopniodni.

Następne stadium przedstawia tablica II, rys. 15. Występuje już pełna ilość (5) łuków skrzelowych. Zawiązki płetw piersiowych stały się większe i wyraźniejsze. Zarodek coraz bardziej uwalnia síę swoim tylnym końcem od woreczka zółtkowego. Po brzusznej stronie zarodka, mniej więcej w odległości 1/4 od końca ogona, widać uchodzące jelito odbytowe. Wiek tego stadium wynosi 176 stopniodni.

Ostatnie zanotowane przeze mnie stadium przedstawia tablica II, rys. 16. Stadium to cechuje pojawienie się pigmentu w pęcherzykach ocznych, a więc jest to stadium zaoczkowania. Połączenie zarodka z woreczkiem żółtkowym zachowuje się jeszcze tylko na niewielkiej przestrzeni między pęcherzykiem usznym a mniej więcej piętnastym segmentem ciała (licząc od głowy). Na zarodku oglądanym z profilu widać wyraźnie otwór gębowy i pęcherzyki węchowe leżące terminalnie po grzbietowej stronie ciała. Wiek tego stadium wynosi ok. 203 stopniodni.

Zestawienie poszczególnych stadiów rozwojowych z uwzględnieniem ich wieku w stopniodniach przedstawia załączona tablica I. Muszę zaznaczyć, że otrzymane wyniki nie mogą być traktowane dosłownie i należy się spodziewać błędu leżącego w granicach kilku stopniodni. Głównej przyczyny niedokładności należy szukać w niedoskonałej technice hodowli, a szczególnie trudności utrzymania stałej temperatury przez cały okres inkubacji*.

_____________________
*Praca wykonana w Zakładzie Anatomii Porównawczej Instytutu Zoologicznego Uniwersytetu Wrocławskiego im. B. Bieruta. Kierownik: Prof. Dr K. W. Szarski.

LITERATURA CYTOWANA

[1] Gray, B. J., The growth of Fish.  The effect of temperature on the development of the eggs of Salmo fario. Brit. Jour. of Exp. Biol., 6 (1929).

[2] Henneguy, F., Recherches sur le développement des poissons osseux. Embriologie de la truite. Jahresberichte ü. Anat. u. Phys. Leipzig, 7 (1889) (Teil I).

[3] Кopsch, Fr., Die Entwicklung der täusseren Form des Forellenembryo Archiv. f. mikr. Anat. u. Entwicklungsgesch., 5] (1898).

[4] Кopsch, Fr. Die Entstehung des Dottersackentoblastes und die Furchung bei der Forelle (S. fario). Archiv f. mikr. Anat., 78 (1911).

[5]  Leiner, M., Die Entwicklungsdauer der Eier des dreistacheligen Stichlings in ihrer Abhängigkeit von der Temperatur.,Zeitscht. f. Vergl. Phys., 16 (1932).

[6] Nikiforow, N. A., Wlijanije tiempieratury na embrionalnoje razwitije ryb. Dokł. Akad. Nauk ZSSR, 73 nr 1 (1950).

[7] Oellacher, J., Beiträge zur Entwicklung der Knochenfische nach Beobachtungen am Bachforelleneie. Zeitschr. f. Wissenschaft. Zool., 10 (1873).

[8] Pasteels, J., Etudes sur la gastrulation des vertébrés meroblastiques. I Téléostéens. Arch. de Biol., 47 (1936).

[9] Tåning, A. V., Experimental study of meristic characters in Fishes. Biol. Rev., 27 nr 2 (1952), 169-193.

[10] Wales, J. H., Development of Steelhead Trout Eggs. California Fish and Game., 27 nr 4, (1941).

[11] Ziegler, H. E., Lehrbuch der vergleichenden Entwicklungsgeschichte der niederen Wirbeltiere. Jena 1905.

THE DURATION OF THE EMBRYONIC DEVELOPMENT OF
THE RIVER TROUT (SALMO TRUTTA M. FARIO)

Summary

The age of fifteen stages of development in the most common laboratory temperature for trout breeding (about 8,5°C) was determined for the River Trout (Salmo trutta m. fario) in day-degrees (the product of mean temperature of incubation and the duration of development in days).

An exact recognition of the duration of the development of the Trout as a laboratory object will make experimental research, conducted on a large scale in this species, much easier.

It is suggested that the number of day-degrees is stable for the first developmental stages.

Wykaz poszczególnych stadiów rozwojowych pstrąga potokowego.
Salmo trutta m. fario) z uwzględnieniem ich wieku w stopniodniach
Stadium                      Wiek w godzinach Śred. temp. Ilość stopniodni

1. 12 blastomerów (powierzchniowo) 22 9,3 8,5
2. Morula wielkokomórkowa 46 9,6 18
3. Morula drobnokomórkowa 96 9,5 38
4. Pojawienie się węzła końcowego 147 9,4 57
5. Pojawienie się zawiązka embrionalnego 168 9,3 65
6 Gruszkowaty zawiązek embrionalny 196 9,3 76
7. Pojawienie się zawiązków tylnego mózgu 220 9,1 83
8. Pojawienie się prasegmentów 244 9 92
9. Zamykanie się blastoporus 268 8,9 99
10. Pojawienie się zawiązków pęcherzyków usznych o wyraźnym świetle 311 8,9 115
11. Pojawienie się obszernych jam mózgowych 340 8,9 126
12. Pojawienie się zawiązków płetw piersiowych 363 8,8 133
13. Pojawienie się zawiązków żył żółtkowych 388 8,8 142
14. Pojawienie się pełnej ilości łuków skrzelowych 479 8,8 176
15. Pojawienie się pigmentu w oczach (zaoczkowanie) 555 8 203

OBJAŚNIENIA DO TABLIC

a — jelito odbytowe
arc. b. — zawiązek łuku skrzelowego
arc. h. — zawiązek łuku gnykowego
arc. m. —  zawiązek łuku szczękowego
b. — blastoderma
b. e. — brzeg embrionalny
b. m. — bruzda środkowa
bp blastoporus
c — zawiązek móżdżku
e — tarczka embrionalna (embrion)
g — otwór gębowy
mes — zawiązek środkowego mózgu
m. sp. — zawiązek rdzenia pacierzowego
po. — pączek ogonowy
p. p. — zawiązek płetwy piersiowej
pro. — zawiązek przedniego mózgu
prs. — prasegmenty
rh. — zawiązek tylnego mózgu
r. p. — rąbek płetwowy
s. — zawiązek soczewki
sz. — szczelina skrzelowa
t. — tarczka zarodkowa
v. ac. — zawiązek pęcherzyka usznego
v. olf. — zawiązek pęcherzyka węchowego
v. op. — zawiązek pęcherzyka ocznego
v. r. — IV komora
v. v. — zawiązek żyły żółtkowej
w. z. — węzeł końcowy
z. b. b. — zgrubiały brzeg blastodermy
z. gł. — zawiązek głowy
ż. — żółtko (woreczek żółtkowy)

TABLICA I

Rys 1 i 2. 12 blastomerów (powierzchniowo). Widziane z góry.
Rys. 3. Morula wielkokomórkowa. Widziane z góry.
Rys. 4. Morula drobnokomórkowa. Widziane z góry.
Rys. 5. Pojawienie się węzła końcowego. Widziane z góry.
Rys. 6. Pojawienie się zawiązka embrionalnego. Widziane z góry.
Rys. 7. Gruszkowaty zawiązek embrionalny. Widziane z boku.
Rys. 8. Pojawienie się zawiązka tylnego mózgu. Widziane z boku.
Rys. 9. Pojawienie się prasegmentów. Widziane z boku.
Rys. 10. Zamykanie się blastoporus. Widziane z góry.
Rys. 11. Pojawienie świetle się zawiązków pęcherzyków usznych o wyraźnym świetle. Widziane z góry.

TABLICA II

Rys. 12. Pojawienie się obszernych jam mózgowych. Widziane z góry.
Rys. 13. Pojawienie się zawiązków płetw piersiowych. Widziane z góry.
Rys. 14. Pojawienie się zawiązków żył żółtkowych. Widziane z góry.
Rys. 15. Pojawienie się pełnej ilości łuków skrzelowych. Widziane z góry.
Rys. 16. Pojawienie się pigmentu w oczach, (zaoczkowanie). Widziane z boku.

2014/05/01 | Supplementum