Supplementum

Suplement CXXXVI

Jezierska, B., 1975. The effect of various environmental factors on energy balance of perch (Perca fluviatilis L.). Pol. Arch. Hydrobiol. 22(4):553-566.

5. SUMMARY

The energy balance was determined in perches (Perca fluviatilis L.) bred at the laboratory under different experimental conditions and fed invertebrates (Tubificidae) or fish (Leucaspius delineatus H.). Each group of fish fed one kind of food was divided into two subgroups of perches bred singly (isolated individuals) and in group (six perches per aquarium). Determination was made of parameters C, P and R, as well as of the balance coefficients U -1, K1 and K2. Additional determinations were performed for a group of perches bred under experimental conditions for about 1 year.

The results indicate that in perch both the kind of food and the fact of living singly or in group exert an effect on the different parameters and energy balance coefficients. In fish-fed perches the consumption of food is greater and its assimilation — more efficient, as they exhibit higher values of consumption parameter C and assimilation coefficient U -1. They are characterized by more intense respiration and more rapid body weight gain, as compared with perches fed Tubificidae. These findings prove that invertebrates are a less appropriate food for the perch. The effect of breeding perches singly or in group manifests itself by more intense respiration and more efficient food assimilation in fish kept in group.

Long-term breeding at the laboratory brings about adaptation of perch to these conditions, expresses by an increase in food assimilation (higher values of coefficient U -1).

Determination of the effect of various experimental conditions on different parameters and coefficients of the energy balance permits drawing conclusions and prognostication on the energy balance of perch (Perca fluviatilis L.) under conditions of the natural environment.

6. STRESZCZENIE

Wykonano oznaczenia bilansu energetycznego okoni (Perca fluviatilis L.), które trzymano w laboratorium w różnych warunkach eksperymentalnych, żywiono je bezkręgowcami — Tubificidae lub rybami — Leucaspius delineatus H. Dla każdej z grup żywionych określonym pokarmem, prowadzono hodowlę pojedynczą i grupową, to znaczy trzymano ryby pojedynczo lub po 6 w jednym akwarium. Oznaczano dla nich wartości parametrów C, P, R a także wartości wskaźników bilansu U -1, K1 i K2. Dodatkowe oznaczenia wykonano dla grupy okoni trzymanych w hodowli eksperymentalnej przez okres około roku.

Otrzymane wyniki wskazują, że tak rodzaj pokarmu jak i przebywanie pojedynczo lub w grupie wpływa na poszczególne parametry i wskaźniki bilansu energetycznego okoni. Okonie żywione rybami spożywają więcej pokarmu i lepiej go przyswajają, otrzymano dla nich wyższe wartości parametru konsumpcji C i wyższe wartości wskaźnika przyswajalności U -1. Charakteryzują się one większą respiracją i szybszym przyrostem w porównaniu z rybami żywionymi Tubificidae. Dane te wskazują, że dla badanych okoni pokarm złożony z bezkręgowców był mniej odpowiedni. Wpływ trzymania okoni pojedynczo lub w grupie odzwierciedlił się w wartościach większych respiracji i zwiększeniu przyswajalności pokarmu u ryb w hodowli grupowej.

Stwierdzono również, że długotrwałe przebywanie w hodowli laboratoryjnej wpłynęło na adaptację badanych ryb polegającą na zwiększeniu przyswajania pobieranego pokarmu (wyższe wskaźnika U -1).

Zbadanie wpływu różnych warunków eksperymentalnych na poszczególne parametry i wskaźniki bilansu energetycznego pozwala określić i przewidzieć bilans energetyczny okonia — Perca fluviatilis L. w konkretnych warunkach środowiska naturalnego.

2014/05/09 | Supplementum

Suplement CXXXV

Witkowski A. 1979: A taxonomic study on freshwater sculpins genus Cottus Linnaeus, 1758 (Cottus gobio L. and Cottus poecilopus Heck.) in Poland. -Acta Univ. Wratisl., 458, Prace Zool., 10: 1 — 95.

BADANIA TAKSONOMICZNE NAD SŁODKOWODNYMI GATUNKAMI
GŁOWACZY Z RODZAJU COTTUS LINNAEUS, 1758 (COTTUS GOBIO L.
I COTTUS POECILOPUS HECK.) Z TERENU POLSKI

Streszczenie

Praca dotyczy biometrii i systematyki wewnątrzgatunkowej dwóch występujących na terenie Polski gatunków głowaczy z rodzaju Cottus L.

Analizowany materiał liczył 1418 okazów С. gobio z 62 stanowisk oraz 883 okazów C. poecilopus z 38 stanowisk.

Na terenie Polski C. gobio występuje prawie na całym obszarze, najczęściej w górskich rzekach i potokach.

Szczegółowe badania wykazały, że na terenie Polski istnieją dwie morfologicznie różniące się formy tego gatunku. Na południu w górnych częściach zlewisk Łaby, Odry, Wisły oraz Dunaju występują populacje nieukolcowane — pozbawione pokrycia ciała kolcami skórnymi. Natomiast na północy kraju w rzekach Pobrzeża Bałtyku oraz w dolnych częściach zlewisk Odry i Wisły oraz w zlewisku Niemna występują populacje ukolcowane.

U obu form linia naboczna jest kompletnie rozwinięta i dochodzi do nasady płetwy ogonowej, ale liczba otworków jest różna.

Populacje ukolcowane charakteryzują się liczbą otworków 14 — 40, średnio 33,46, nieukolcowane natomiast mają zakres zmienności przesunięty w stronę wartości wyższych, 25 — 43, średnio 35,10 otworków.

Najczęściej spotykaną formułą otworków w kanałach głowowych linii nabocznej jest: w kanale nadoczodołowym układ 2 — 2, w kanale podoczodołowym 9 — 9, oraz w kanale wieczkowo-żuchwowym 10 — 1 — 10 otworków. Z analizy materiału wynika, że zmienność w ilości otworków w tych kanałach nie ma większego znaczenia dla wewnątrzgatunkowej systematyki. Natomiast budowa kanałów i ich topografia może być pomocna przy odróżnianiu poszczególnych gatunków z tego rodzaju.

W ilości kręgów podobnie jak i w ilości otworków w linii nabocznej obserwuje się różnice pomiędzy populacjami ukolcowanymi, a niewukolcowanymi zarówno w zakresach zmienności, jak i w wartościach średnich. Ukolcowane mają kręgów 30 — 34, średnio 32,63, a nieukolcowane 31 — 35, średnio 33,33.

Liczba promieni w promieni w pierwszej płetwie grzbietowej DI jest zbliżona u obu typów populacji. Ukolcowane mają ich 7,06, nieukolcowane 7,13 przy identycznym zakresie zmienności.

W drugiej płetwie grzbietowej DII zakres zmienności waha się od 13 do 19. Średnio u ukolcowanych jest 16,68 promieni, u nieukolcowanych nieco więcej — 16,93.

W płetwie odbytowej A zakres zmienności zamyka się od 9 do 15 promieni.

Ukolcowane charakteryzują się wyższą wartością średnią, równą 12,68, natomiast nieukolcowane mają średnio 12,42 promieni.

Ilość otworków w linii nabocznej, ilość kręgów, ilość promieni w drugiej płetwie grzbietowej oraz w płetwie odbytowej wykazują różnice istotne statystycznie pomiędzy obiema formami.

Wśród cech plastycznych tego gatunku: odległość międzyoczna, odległość między płetwą […]

[…] z jeziora Hańcza w tych ostatnich ma 8 — 8 otworków. W kanałach wieczkowo-żuchwowych jest najczęściej 10 — 10 otworków.

Średnia ilość kręgów wynosi 35. Również i pod tym względem populacja z jeziora Hańcza wykazuje najmniejszą liczbę kręgów, równą 34,36.

Nie stwierdzono większych istotniejszych różnic pomiędzy populacjami tego gatunku z obszaru Polski w zakresie liczby promieni w płetwach nieparzystych.

U С. gobio i u С. poecilopus notowano największe wartości współczynnika zmienności tych samych cech plastycznych. Analiza porównawcza wykazała, że cechy plastyczne populacji z terenu Polski wykazują znaczne podobieństwo morfologiczne i nie obserwuje się wyraźnej zmienności geograficznej. Izolowana populacja z jeziora Hańcza i w tym przypadku odróżnia się od populacji typowych z potoków i rzek górskich kilkoma cechami plastycznymi. Długość głowy, odległość przedodbytowa, wysokość płetwy piersiowej i odbytowej są u niej większe. Natomiast wartość takich cech jak: najmniejsza wysokość ciała oraz długość płetwy grzbietowej są u tej populacji wyraźnie niższe.

Macierz odległości Mahalanobisa oraz metoda dendrytowa potwierdziła powyższe spostrzeżenia autora dotyczące zróżnicowania pomiędzy populacjami tego gatunku z potoków górskich a populacją jeziorną.

*
*                 *

Starmach J. 1965. Głowacze rzek kapackich. II. Występowanie i charakterystyka głowacza pręgopłetwego (Cottus poecilopus Heck.) oraz głowacza białopletwego (Cottus gobio L.) w dorzeczu Raby Koppen in den Karpathenflussen. II. Antreten und Charakteristik der Buntflossenkoppe (Cottus poecilopus Heck.) und weissflossigen Koppe (Cottus gobio L.) in Raba Flussgebiet. Acta Hydrobiol., 7, 1: 109-140.

STRESZCZENIE

Opisano rozmieszczenie i charakterystykę głowaczy: Cottus poecilopus Heck. i Cottus gobio L., zamieszkujących rzeki karpackie. Gatunki te są do siebie bardzo podobne, ich cechy systematyczne nieznacznie się różnią od siebie, a mimo to nie występują w tych samych częściach rzek i potoków. Chodziło o ustalenie rejonów ich zamieszkania oraz analizę morfologiczną obu gatunków żyjących w tej samej rzece.

Do przeprowadzenia tych badań wybrano rzekę Rabę. W Rabie i jej dopływach głowacze występują zawsze osobno. Łączne występowanie obu gatunków zaobserwowano na niewielkich przestrzeniach w przyujściowych strefach bocznych potoków. Cottus poecilopus znajduje się w strefie przyźrodliskowej Raby zwanej przez Illiesa hypocrenon, w jej dopływach prócz obszarów źrodliskowych zajmuje obszar zwany epirhithron, czyli górną krainę pstrąga. Cottus gobio natomiast zajmuje niższe partie rzeki, a występowanie jego rozciąga się na metarhithron, hyporhithron, czyli środkową i dolną krainę pstrąga, a nawet strefę zwaną epipotamon, czyli już krainę brzany. Rozgraniczenie jest wyraźne i nie związane z innymi gatunkami ryb zamieszkujących te same rejony rzeki.

Prawdopodobnie decydującym czynnikiem w rozmieszczeniu obu gatunków jest temperatura wody oraz zamulenie dna. Zaobserwowano bowiem, że optymalna temperatura dla Cottus poecilopus jest 20 °C, w wyższej temperaturze ryby tego gatunku odczuwają brak tlenu i przy 24 °C giną. Natomiast głowacz białopłetwy przy 24 °C zachowuje się zupełnie normalnie i nie zdradza zaniepokojenia.

Do analizy morfologicznej obu gatunków posłużyły ryby z potoku Mszanka (Cottus poecilopus) i z rzeki Raby (Cottus gobio), ktore zostały pomierzone według schematu Talieva (1955) i uporządkowane podług roczników. Stwierdzono, że wzrost omawianych gatunków nie jest taki sam. Cottus poecilopus mają szybsze tempo wzrostu niż Cottus gobio i to zarówno samce, jak i samice.

Charakterystycznymi cechami odróżniającymi oba gatunki są:

a. Płetwy brzuszne, u Cottus poecilopus pręgowane i mające pierwszy promień krótszy od następnego, a u Cottus gobio białe o pierwszym promieniu dorównującym następnemu.

b. Linia naboczna, która u Cottus poecilopus położona jest w górnej połowie ciała i nie sięga do nasady płetwy ogonowej, natomiast u Cottus gobio znajduje się w połowie ciała i sięga do nasady płetwy ogonowej.

c. Odgałęzienie linii bocznej zachodzące na dolną szczękę w postaci małych otworków, które u Cottus poecilopus na środku szczęki są dwa, natomiast u Cottus gobio jeden.

d. Zdecydowany dimorfizm płciowy u Cottus poecilopus, szczególnie wyraźnie widoczny w długości płetw brzusznych, gdy u Cottus gobio różnice są nieznaczne.

Poza wyżej wymienionymi cechami ryby te różnią się również niektórymi wymiarami ciała wyrażonymi w procentach długości całkowitej i długości głowy.

Linki:

http://siedliska.gios.gov.pl/pdf/przewodniki_metodyczne/przewodnik_metodyczny_1163.pdf

http://natura2000.gdos.gov.pl/uploads/download/400‎

http://www.aiep.pl/volumes/1980/4_1-2/txt/txt_03.php

http://www.aiep.pl/volumes/1990/7_2/pdf/27_2_06.pdf

http://www.bdpn.pl/dokumenty/nauka/2013/rb21/art28.pdf

http://www.acta.media.pl/pl/full/8/2005/000080200500004000120001700024.pdf

http://www.gnl-kratzeburg.de/staff/waterstraat/pub/Kotusz_et_al_75dpi.pdf

http://www.infish.com.pl/wydawnictwo/Express/Biblgrf/2006/Nr2-2006/2004.htm

http://www.gdos.gov.pl/files/PZO/RDOS-Katowice/Ekspretyza-prof-Herczka—czesc-zoologiczna.pdf

https://archive.org/stream/pamitnikfizyogra2219unse#page/n383/mode/2up

http://www.biplubuskie.home.pl/uploads/Planowanie_Przestrzenne/EKOFIZJOGRAFIA_PRZYRODA%20_O%C5%BBYWIONA/pdf_MINOGI_RYBY.pdf

http://www.iop.krakow.pl/karpaty/Glowacz_bialopletwy_,81,9,gatunek.html

http://www.jot-raba.az.pl/pdf/operat.pdf

http://zimorodek.com/gpowacz-biapoppetwy-cottus-gobio/

2014/05/08 | Supplementum

Suplement CXXXIV

Starmach J., 1973. Zagadnienia konkurencji pokarmowej głowaczy i pstrągów. Wiad. Ekol. 19(4). ss. 372-376.

 

JANUSZ STARMACH
Zakład Biologii PAN
w Krakowie

 

Zagadnienia konkurencji pokarmowej głowaczy
i pstrągów 

The problem of food competition of skulpins
and trout

W literaturze ichtiologicznej (Smolian 1920, Staff 1950, Witkowski 1972 i inni) oraz wśród wędkarzy rozpowszechniła się szeroko opinia, że głowacze (Cottus poecilopus Heckel i Cottus gobio L.) są konkurentami pokarmowymi, a nawet, na obszarach tarliskowych, groźnymi szkodnikami ryb łososiowatych. Wydaje się jednak, że pogląd ten nie jest całkiem słuszny. Nie znajduje on bowiem potwierdzenia w badaniach dotyczących zawartości przewodów pokarmowych głowaczy. Straškraba i inni (1966), po oznaczeniu gatunków organizmów bezkręgowych zjadanych przez pstrągi i głowacze w potoku Moravka na Morawach, doszli do wniosku, że głowacze odżywiają się fauną denną żyjącą pod kamieniami wyścielającymi dno potoku. Natomiast pokarmem pstrągów są zwierzęta swobodnie poruszające się lub osiadłe na powierzchni tych kamieni (tab. I). Głównymi więc organizmami pokarmowymi głowaczy są: gatunki chruścików (Trichoptera) z rodzaju Hydropsyche i Polycentropus, widelnice (Plecoptera), jętki (Ephemeroptera) z rodzajów Ecdyonurus i Baëtis oraz ochotkowate (Chironomidae) z rodzajów Ablabesmyia, Trichocladius i Glyptotendipes. W przewodach pokarmowych pstrągów dominują natomiast chruściki należące do rodzajów Sericostoma, Drusus, Stenophylax, gatunki jętek żyjące pod kamieniami podczas dnia i na górnej powierzchni kamieni w nocy, różne gatunki Simulidae oraz liczne owady wodne łowione w czasie wynurzania się poczwarek na powierzchnię wody i spadające z powietrza.

Tabela I

Procentowy udział organizmów pokarmowych w pokarmie Salmo trutta m. fario i Cottus poecilopus
z rzeki Moravki wg. Straškraby i innych (1966)

The procentage of different organisms in the food of Salmo trutta  m. fario  and Cottus poecilopus
in the Moravka River (from Straškraba et al. (1966)

Salmo trutta m. fario  Cottus poecilopus

Trichoptera
Hydropsyche   10
Polycentropus    6
Sericostoma  17,2  
Drusus  16,3  
Stenophylex  0,3   
Razem — Total  33,8   16
Ephemeroptera

Baëtis  +   7
Ecdyonurus  +   3
Razem — Total  10,4   10
Plecoptera  2,0   19
Chironomidae

Eukieferiella  +  
Ablabesmyia  +   +
Trichocladius    +
Glyptotendipes    +
Pentapedilum  +  
Razem — Total  5,5   5,0
Simuliidae
Larwy — Larvae  11,6  5
Imagines 10,5
Razem — Total  22,1   5
Coleoptera
  2,5  
Inne owady — Other insects 
5,7  
Rivulogammarus  10,6  
Ancylus   5,3
 
Ryby — Fish   0,3  
Inne nie strawione szczątki   
Other indigestible small parts   1,8  

Andreasson (1971), w celu określenia stopnia zbieżności pokarmowej głowaczy i pstrągów w zależności od ich długości całkowitej i pory roku, przeprowadził badanie przewodów pokarmowych tych ryb w południowo-szwedzkim potoku Trydeå. Ryby odławiał on miesięcznych odstępach czasu przez cały rok. Aby nie zakłócić częstymi odłowami ryb naturalnej równowagi ilościowej pomiędzy pstrągami, głowaczami i zwierzętami stanowiącymi ich pożywienie nie zabijał ryb, lecz po wypompowaniu im zawartości żołądków wpuszczał z powrotem do wody. Przeprowadzone w ten sposób badania wykazały, że największej zbieżności pokarmowej można się spodziewać jedynie u młodych pstrągów i dorosłych głowaczy, ze względu na ich przynależność do tej samej klasy wzrostu. Jednak nawet u ryb tej samej wielkości, jak widać z podanego przez Andreassona wykresu, przedstawiającego procentową zawartość organizmów pokarmowych w ogólnej masie pokarmu (fig. 1), niebezpieczeństwo konkurencji pokarmowej istnieje tylko w miesiącach wiosennych. W lecie i w jesieni spektry pokarmowe tych ryb są wyraźnie rozbieżne. Zjadane przez ryby zwierzęta oznaczano tylko do rzędów i rodzin, a nie do rodzajów i gatunków jak to podał Straškraba i in. (1966). Oznaczenie do gatunku prawdopodobnie zmieniłoby dość znacznie przedstawiony wykres.

Fig. 1. Procentowa zawartość organizmów pokarmowych w ogólnej masie pokarmu C. gobio
i S. trutta wg Andreassona (1971)

The percentage content of organisms in the food of C. gobio and S. trutta (after
Andreasson 1971)

Podobnie przedstawia się sprawa drapieżnictwa głowaczy na obszarach tarliskowych ryb łososiowatych. Smyly (1957) po przebadaniu 100 przewodów pokarmowych głowaczy białopłetwych (Cottus gobio), S. trutta C. gobio odłowionych w sąsiedztwie tarlisk pstrągów w rzekach Zachodniej Anglii, 66 w Północnej Walii, 208 z tarlisk pstrągów w Windermere i 264 z rzeki Barthay stwierdził, że głowacze bardzo rzadko zjadają jaja pstrągów. A jeżeli zjadają, to w niewielkich ilościach, z powodu małych rozmiarów żołądka, w którym nie mogą pomieścić więcej niż dwa jaja równocześnie. Dineen (1951) stwierdził, że tylko 4% Cottus bairdi Girard zjadało jaja pstrąga źródlanego i pstrąga potokowego. Müller (1960) również podaje, że w czasie tarła lipieni w Spikselan stwierdził tylko nieznaczne zjadanie ikry przez znajdujące się tam głowacze. Wydaje się. że nawet te małe ilości jaj są zjadane przez głowacze bezpośrednio w czasie tarła łososiowatych i że łupem padają te ziarna ikry, które zostały zniesione prądem wody. Jak bowiem zauważyłem w czasie własnych obserwacji, głowacze zjadają tylko pokarm poruszający się, natomiast nie interesują się pokarmem leżącym nieruchomo na dnie. Mogą więc być one raczej niebezpieczne dla larw pstrągów. Chociaż i w tym  przypadku nie są prawdopodobnie zdolne wyrządzić większych szkód, ponieważ fotofobne larwy łososiowatych ukryte są głęboko pod kamieniami w miejscach raczej niedostępnych dla większych głowaczy. W późniejszym okresie rozwojowym, po strawieniu woreczka żółtkowego, są one już za bardzo ruchliwe, aby mogły być łatwym łupem dla stosunkowo wolno poruszających się głowaczy.

Przedstawione powyżej wyniki prac znacznie podważają dotychczasową opinię o konkurencji pokarmowej i szkodliwości głowaczy na obszarach tarliskowych pstrągów. Jest to zresztą zrozumiałe z ekologicznego punktu widzenia. Według Nilssona (1967) ścisłe pokrewieństwo pokarmowe poszczególnych gatunków wchodzących w skład ustalonego zespołu ryb w naturalnych warunkach może występować jedynie przy nadmiarze pokarmu, lub gdy gatunki te są od siebie izolowane. W ten sposób, podobieństwo średniego składu pokarmowego występuje pod presją warunków panujących w środowisku, a nie jest współzawodnictwem bytowym. Aby więc dokładnie określić konkurencję pokarmową jakichś gatunków ryb, trzeba je łowić w tych samych odcinkach rzeki, a ich spektry pokarmowe porównywać z ilościowym składem organizmów pokarmowych, znajdujących się w tym właśnie określonym miejscu.

Omawiane gatunki wchodzą w skład ichtiofauny związanej ze sobą miejscem występowania wskutek podobnych wymagań względem warunków środowiska. Są to przedstawiciele zwartego kompleksu gatunków zamieszkujących potoki i rzeki o wodzie czystej, dnie kamienistym lub żwirowatym, ustabilizowanego przez wzajemne przystosowanie do siebie w długim historycznym rozwoju. Zespół ten nie mógłby istnieć, gdyby pomiędzy jego przedstawicielami występowały silne zbieżności pokarmowe, ograniczające ich możliwości życiowe. Przykładem braku antagonizmu pomiędzy tymi gatunkami może być praca Kołdera (rękopis), w której autor podaje ilościowe wyniki połowów pstrągów charakteryzujących się dobrym wzrostem i kondycją oraz towarzyszących im głowaczy z kilku potoków górskich.

Przykładowo można tu zacytować, że w potoku Biała Woda na 1 ha przypada 623 pstrągi i 2668 głowaczy pręgopłetwych, a w potoku Grajcarek 2544 pstrągi i 1350 głowaczy. Świadczyć to może raczej o korzystnym, a nie ograniczającym wpływie głowaczy na populację pstrągów. Wiadomo bowiem, że nie tylko łatwo dostępne larwy, ale i większe głowacze są masowo zjadane przez pstrągi, które wraz z innymi rybami łososiowatymi są głównymi drapieżcami rzek górskich.

Piśmiennictwo

Andreasson, S. 1971 — Feeding habits of a sculpin (Cottus gobio L. Pisces) population — Inst. Freshw. Res. Drottningholm, 51: 5 — 30.

Dineen, C. F. 1951 — A comparative study of the food habits of Cottus bairdi and associated species of Salmonidae — Amer. Midl. Nat., 46: 640 — 645.

Kołder, W. 1970 — Gęstość zasiedlenia ryb i naturalna regeneracja ichtiofauny w potokach górskich — rękopis.

Müller, K. 1960 — Beitrag zur Systematik und Verbreitung von Cottus gobio L. und Cottus poecilopus Heckel — Fysiogr. Sällsk. i Lund Förhandll. 30: 57 — 66.

Nilsson. N. A. 1967 — Interactive segregation between fish species — 295 — 313, The Biological basis of freshwater fish production — Oxford and Edinburg Blackwell Stientific Publication, Edited by Gerking S. D.

Smolian. K. 1920 — Merkbuch der Binnenfischerei — Berlin, 2.

Smyly, W. J. P. 1957 — The life-history of the bullhead or Miller’s thumb (Cottus gobio L.) — Proc. Zool. Soc. Lond., 128: 431 — 453.

Staff. F. 1950 — Ryby słodkowodne Polski i krajów ościennych — Warszawa.

Strškraba, M., Čihar, J., Frank, S. and Hruška, V. 1966 — Contribution to the problem of food competition among the sculpin, minnow and brown-trout — J. Anim. Ecol., 35: 303 — 311.

Witkowski, A. 1972 — Konkurenci pokarmowi pstrąga — Gospodarka Rybna, 8: 11 — 12.

Summary

The article presents the results of several studies on the feeding of sculpins which live together with trout. These studies have seriously undermined the view hitherto held which nów appears not entirely correet, and which has been widely propagated din ichthyological literature, that sculpins are food competitors and in spawning areas are even dangerous enemies of salmonids. Precise investigations show that there are distinct differences in the composiition of food of these fish and there is no satisfactory foundation for the opinion that sculpins are dangerously predators of the eggs and larvae of salmonids.

Linki:

http://www.bdpn.pl/dokumenty/roczniki/tom15/Art._12.pdf 

http://sfi.mnhn.fr/cybium/numeros/1995/191/03-Michel%5B191%5D5-46.pdf

http://www.pzw.org.pl/pliki/prezentacje/1395/cms/szablony/14372/pliki/003_cios.pdf

http://przyjacieleraby.pl/files/pstrag_lipien/PiL%201-23/PiL_nr_07___4_94.pdf

http://www.bialaprzemsza.pl/scios/PL44.pdf 

http://limnol.biol.uw.edu.pl/zhuw_pl/pub/kosmos1999/roz13/roz13.htm

 

Suplement CXXXIII

SPRAWOZDANIA Z POSIEDZEŃ KOMISJI
Druk. Uniwersytetu Jagiellońskiego 1961

Komisja Biologiczna

Czł. Z. Grodziński i prof. S. Smreczyński przedstawili pracę Alicji Pollak pt. Główne naczynia ciała oraz naczynia włosowate mięśni niektórych ryb kostnoszkieletowych. Część II. Piskorz (Misgurnus fossilis L.).

Jako materiału do badań użyto dorosłych piskorzy Misgurnus fossilis L., których naczynia wypełniono tuszem kreślarskim. Wypreparowano główne naczynia ciała oraz naczynia mięśni oka, mięśni bocznych i podskórnych tułowia oraz ogona. Sporządzone skrawki histologiczne posłużyły do obliczeń ilości kapilar, włókien mięsnych oraz grubości tychże, a także do wykrycia obecności myohemoglobiny.

Układ głównych naczyń piskorza wykazuje kilka cech specyficznych. W obrębie głowy występuje stale jedna V. jugularis inferior i dwie Aa. hypobranchiales mediae.

Ilość żył wątrobowych Vv. hepaticae waha się od 3-6. Circulus cephalicus jest wydłużony i otwarty od przodu, co stoi w związku z obecnością parzystych Aa. encephalicae.

Brak nibyskrzela powoduje przejęcie funkcji ukrwienia mięśni gałek ocznych i samych gałek przez gałązki A. cerebri anterior et ophthalmica. Krew żylną z mięśni oka zbiera V. ophthalmica magna.

Mięśnie policzka i brzeg pyska unaczyniony jest przez A. orbito-oralis.

W tułowiu istnieje tylko jedna żyła główna. Żyła ta, V. cardinalis posterior dextra biegnie lewą nerką i w każdym metamerze ciała zbiera z prawej nerki 1-3 żył. W przedniej części ciała przechodzi do prawej nerki i otwiera się do prawego Ductus Cuvieri.

A. V. segmentales dorsales, laterales et intercostales są metameryczne i w przeważającej ilości segmentów asymetryczne. Alternacja żył i tętnic segmentalnych jest na ogół regularna.

W kanale hemalnym przednich kręgów ogona obecna jest nerka ogonowa. Na tym odcinku żyły segmentalne uchodzą do V. caudalis za pośrednictwem nerki i jej krążenia wrotnego, w pozostałej części ogona wprost do niej. A. i V. segmentales ventrales istnieją tylko w ogonie.

Obliczono ilość kapilar i włókien mięsnych obecnych w 1 mm² poprzecznego przekroju przez badane mięśnie. Największą ilość włókien i kapilar posiadają cienkie włókna mięśni gałek ocznych. Najmniejszą ilość wykazują mięśnie boczne tułowia.

Obliczono również grubość włókien mięsnych badanych mięśni oraz ilość kapilar obsługujących pojedyncze włókno mięsne. Ze stosunku jednych do drugich wynika, że najlepiej unaczyniony jest mięsień podskórny tułowia a na drugim miejscu ogona, najgorzej włókna cienkie mięśni oka. Jednakże ze względu na grubość włókien mięsnych mięśni podskórnych (15,34 i 12, 25,5 mikronów), cienkie włókna mięśni oka (6 i 16 mikronów) mogą być lepiej odżywione. W mięśniach bocznych włókna są znacznie grubsze. W tułowiu osiągają przeciętnie 31 i 77 mikronów, w ogonie 28 i 67 mikronów. Stosunek ilości kapilar do włókien mięsnych wskazuje, że odżywianie mięśni ogona jest tylko nieznacznie lepsze.

Zarówno mięśnie boczne i podskórne tułowia oraz ogona, a także mięśnie oka nie wykazały obecności myohemoglobiny.

*
*                              *

Czł. Z. Grodziński i doc. A. Kulczycki przedstawili pracę Oty Oliva pt. Myodom u ryb. Część I. Myodom troci — Salmo trutta trutta L. i pstrąga — Salmo Gairdneri irideus Gibb.

Tylny myodom zarówno u troci jak i u pstrąga jest otoczony przez alisphenoid, basisphenoid, parasphenoid i basioccipitale, bez wyraźnych różnic między obu tymi gatunkami.

Przedni myodom jest zamknięty w chrzęstnym ethmoidale i otwiera się do oczodołu.

W przedniej części myodomu znajdują się cztery mięśnie oczne proste. Mięsień prosty zewnętrzny rozciąga się od oka do tylnego końca myodomu i dosięga 1 kręgu.

Tylny koniec mięśnia prostego środkowego jest połączony z parasphenoid na poziomie przedniego brzegu kości potylicznej.

Dwa mięśnie skośne, tj. musculus obliquus superior i m. obl. inferior wchodzą do przedniego myodomu.

Przekrój poprzeczny przeprowadzony w połowie długości każdego mięśnia ocznego ma kształt mniej lub bardziej owalny.

Przy brzegach włókna mięsne są na ogół mniejsze i ściślej przylegają do siebie niż w środku. W odcinkach o dużym nagromadzeniu włókien cienkich występuje duża ilość kapilar, w przeciwieństwie do odcinków o włóknach grubych, gdzie na ogół kapilary są rzadko.

We wszystkich mięśniach można obserwować często zjawisko degeneracji typu drobnoziarnistego rozpadu.

Stwierdza się znaczne różnice u obu gatunków między ilością kapilar i włókien mięsnych, przeliczonych na 1 mm² powierzchni mięśnia, jeżeli liczy się osobno włókna cienkie i grube, w odcinkach, w których przeważa jeden rodzaj włókien.

U troci 20-28 cm długości stwierdzono 245-382 włókna grube i 1050-2125 włókien cienkich w przeliczeniu na 1 mm² powierzchni przekroju różnych mięśni ocznych. U tych samych okazów występuje najwyżej 132-200 kapilar, w miejscach, gdzie są włókna cienkie.

Przeciętna średnica grubych wynosi 65-84 µ, cienkich 9-12 µ.

U pstrąga o podobnych rozmiarach stwierdzono 355-485 grubych i 1325-2500 włókien cienkich w przeliczeniu na 1 mm² przekroju w różnych typach mięśni ocznych.

U tych samych okazów występuje 115-507 kapilar w związku z włóknami grubymi i 692-1082 kapilary związane ściśle z odcinkami o włóknach cienkich.

Przeciętna średnica włókien grubych wynosi od 36-51 µ, a cienkich od 7-12 µ.

*
*                              *

SPRAWOZDANIA Z POSIEDZEŃ KOMISJI
Druk. Uniwersytetu Jagiellońskiego 1963

Czł. Z. Grodziński i prof. A. Pigoń  przdstawili pracę R. Towarnickiego pt. Angioarchitektonika  daszku mózgowego szczupaka Esox lucius L.

Na podstawie badań histologicznych mózgów, których naczynia były uprzednio wypełnione barwikiem, autor przedstawia angioarchitektonikę daszku wzrokowego w śródmózgowiu. Krew zdąża od tętnic znajdujących się w podstawie daszku wzrokowego do żył, które rozprzestrzeniają się na jego zewnętrznej powierzchni. Układ naczyń w samym daszku dostosowuje się do jego budowy histologicznej. W warstwach mózgu zawierających dużo komórek nerwowych (4a, c oraz 6 wg podziału Krausego) naczynia tworzą bardzo obfite sieci. Ten typ unaczynienia jest wyrazem fizjologicznych właściwości; warstwy silniej unaczynione pracują intensywniej niż pozostałe.

*
*                              *

Czł. Z. Grodziński i prof. A. Pigoń przedstawili pracę A. I. Zotina pt. Mechanizm powstawania bruzd podziałowych w jajach ryb jesiotrowatych i płazów.

Jako materiał do badań posłużyły jaja Ambystoma punctatum i Acipenser güldenstädti colchicus. Jeżeli nacisnąć powierzchnię tych jaj pręcikiem szklanym, w kilkadziesiąt minut po zapłodnieniu, to po usunięciu pręcika pojawiają się zmarszczki rozchodzące promienisto od miejsca mechanicznego  podrażnienia. Reakcja ta nie zachodzi, jeżeli zadziałać na jaja uprzednio substancjami, które hamują podział komórek, np. kolchicyną, uretanem, HgCl2. Podobne zmarszczki powstają, jeżeli do jaja jesiotra wprowadzić pręcik szklany przez biegun odżywczy i skierować go pod powierzchnię bieguna twórczego. Podczas bruzdkowania jaj płazów i jesiotrowatych pojawiają się również podobne zmarszczki w sąsiedztwie bruzd podziałowych. Można zatem powiedzieć, że powierzchniowa warstwa jaj zapłodnionych może w określonych miejscach i warunkach falować, marszczyć się, kurczyć. Jakie bodźce wywołują to zjawisko? W jajach jesiotrów opisano już dawno, w miejscu przyszłej płaszczyzny podziału komórki jajowej warstwę plazmy odmiennie barwiącej się, nazwanej diastema. Diastema tworzy się prostopadle i symetrycznie do wrzeciona podziału i rozrastając się podczas anafazy dochodzi pod powierzchnię jaja. Przez ściskanie jaj zapłodnionych dwoma płytkami szklanymi udało się ustalić, że położenie przyszłej płaszczyzny podziału jest zdeterminowane pod koniec anafazy. W tym właśnie momencie diastema dochodzi pod powierzchnię jaja i zlewa się z powierzchniową warstwą plazmy. Diastema jest zatem tym czynnikiem wyzwalającym tworzenie się bruzdy podziału i zmarszczek plazmy.

Przypuszczenie to potwierdzają skutki zniszczenia i rozproszenia diastemy. W jaju aksolotla można to zrobić przez zanurzenie go do 99% roztworu D2O na 15 minut, w jaju jesiotra przez wprowadzenie igiełki szklanej do jaja i mechanicznego zbełtania plazmy. Cząstki rozbitej diastemy podchodzą do bieguna twórczego i powodują powstanie tutaj fałszywych, bezjądrzastych i licznych mikromerów. Autor proponuje nową hipotezę, która ma wyjaśnić mechanizm powstawania bruzd podziałowych podczas bruzdkowania. Diastema rozrasta się od wrzeciona podziałowego w kierunku powierzchni jaja. Tutaj w miejscu przyszłej bruzdy pobudza warstwę powierzchniową plazmy do falowania i kurczenia się.

*
*                              *

Czł. Z. Grodziński i prof. J. Kreiner przedstawili pracę M. Jakubowskiego pt. Narządy zmysłowe skóry ryb. I. Narządy linii nabocznej jazgarza Acerina cernua L.

Zbadano narządy linii nabocznej u jazgarza, Acerina cernua L., na preparatach histologicznych i totalnych z wybarwionymi osmem nerwami lub z naczyniami krwionośnymi wypełnionymi tuszem.

Ustalono rozmieszczenie kanałów linii nabocznej razem z ich ciałkami zmysłowymi oraz rozmieszczenie jamek zmysłowych. Prześledzono przebieg nerwów od ciałek narządu linii nabocznej do mózgu.

Ciałka zmysłowe kanałowe występują mniej więcej w stałej ilości i osiągają dużą średnicę (0,6-2,5 mm). Składają się one z części łącznotkankowej i nabłonkowej. W strefie zmysłowej nabłonka znajduje się warstwa komórek zmysłowych, osadzonych na komórkach zrębowych. Strefa płaszczowa zawiera tylko komórki zrębowe. Całą część nabłonkową przykrywa bezpostaciowy osklepek. W części łącznotkankowej, na pograniczu z nabłonkiem, znajduje się bardzo obfita sieć naczyń włosowatych, zagęszczona pod strefą zmysłową. Do ciałka dochodzi także gruby nerw, który pod strefą zmysłową rozpada się na kłębek włókien przenikających aż do komórek zmysłowych.

Jamki zmysłowe są skupione w określonych okolicach ciała w szeregi lub grupy. Występują w nich grupy komórek zmysłowych osadzonych na komórkach zrębowych, otoczone pierścieniem złożonym ze zwykłych komórek naskórka (wargi). Pierścień ten oddzielony jest od reszty naskórka głębokim rowkiem.

Rozmieszczenie i budowa neuromastów jest tego rodzaju, że jazgarz jako ryba przydenna jest dobrze informowany o ruchu wszystkich przedmiotów w wodzie, pływających nad nim (Dykgraaf, 1934).

*
*                              *

Czł. Z. Grodziński i prof. A. Pigoń przedstawili pracę D. Matyjewicz-Juszczyk pt. Naczynia krwionośne jajnika piskorza (Misgurnus fossilis L.).

Jako materiał do badań posłużyły piskorze (Misgurnus fossilis L.), złowione w listopadzie w Zatorze, których naczynia były wypełnione tuszem.

Piskorz posiada jajnik parzysty, typu workowatego, z którego ścian przyśrodkowych sterczą do wnętrza liczne fałdy. Jajowody są bardzo krótkie.

Dojrzałe jajniki (IV stadium skali Miejena) wypełnione są oocytami wszystkich faz rozwoju. Oocyty starszej generacji, zawierające żółtko, o średnicy od 0,1 do 1,5 mm grupują się w sposób naturalny w trzy klasy wielkości. Klasa I – obejmuje oocyty od 0,1 do 0,3 mm, II – od 0,4 do 1,0 mm i III od 1,1 do 1,5 mm średnicy. Najliczniejsza jest klasa III (49%).

Każdy z jajników jest unaczyniony przez 10 do 12 tętnic jajnikowych (A. ovarica), stanowiących odgałęzienia tętnic międzyżebrowych (A. intercostalis). Żyły jajnikowe (V. ovarica) w liczbie od 16 do 18 uchodzą do nerki bezpośrednio, lub za pośrednictwem żył międzyżebrowych (V. intcrcostalis) i włączają się w jej system wrotny.

Tętnice jajnikowe wchodzą na powierzchnie dośrodkowe jajnika rozgałęziając się dichotomicznie. Jednej tętnicy odpowiadają jedna lub dwie żyły. Zarówno między tętnicami jak i żyłami występują liczne anastomozy.

Boczną czyli jałową ścianę jajników zaopatruje wielka ilość cienkich naczyń odchodzących od żył i tętnic międzyżebrowych. Wnętrze jajnika unaczynione jest wyłącznie gałęziami tętnic i żył jajnikowych (A. V. ovaricae), biegnących obok siebie parami lub w pęczkach, liczących 3-6 naczyń. Ich końcowe odgałęzienia dochodzą do pęcherzyków Graafa, tworząc w jego ścianach charakterystyczny koszyczek naczyniowy.

Łączna długość kapilar wzrasta w ścianach pęcherzyka Graafa stale w miarę powiększania się jego średnicy. Gęstość unaczynienia ścian rośnie tylko w młodych pęcherzykach, w starszych powierzchniach ścian powiększa się szybciej, niż długość naczyń.

Długość naczyń powiększa się w dwa sposoby, początkowo przeważa tworzenie się nowych naczyń, później panuje wzrost naczyń gotowych.

*
*                              *

Czł. Z Grodziński i prof. K. Starmach przedstawili pracę A. Jasińskiego pt. Naczynia pęcherza pławnego ryb. Cz. I. Pęcherz pławny sielawy (Coregonus albula L.), pstrąga tęczowego (Salma irideus Gibb.) i przewodu powietrznego węgorza (Anguilla anguilla L.).

Opisano naczynia główne pęcherza pławnego sielawy oraz sieć kapilarną pęcherza sielawy, pstrąga i przewodu  powietrznego węgorza. Naczynia kapilarne tworzą płaskie sieci podnadbłonkowe rozmieszczone w war stwie tkanki łącznej pęcherza. U sielawy przeciętna długość kapilar w polu 1 mm² pęcherza wynosi 35,15 mm, co daje powierzchnię 1,687 mm². Dla pstrąga odpowiednie liczby wynoszą 17,24 mm i 0,499 mm², a dla przewodu powietrznego węgorza 26,85 mm i 1,557 mm2. Budowa ściany i unaczynienie pęcherza sielawy oraz przewodu powietrznego węgorza upoważniają do wysunięcia przypuszczenia, że może w nich zachodzić wymiana gazowa pomiędzy światłem a naczyniami pęcherza.

*
*                              *

SPRAWOZDANIA Z POSIEDZEŃ KOMISJI
Druk. Uniwersytetu Jagiellońskiego 1964

Prof. K. Starmach i czł. Z. Grodziński przedstawili pracę S. Żarneckiego pt. Czasy wstępowania do Wisły letnich i zimowych. form łososia i troci w cyklu rocznym 1952.

1. Poddano badaniu na ciężar gonad 1039 osobników troci (Salmo truta) oraz 19 osobników łososia atlantyckiego (Salmo salar) wstępujących do Wisły w cyklu rocznym 1952, określając zarazem ich przynależność do typu letniego lub zimowego. Badaniami objęto 22,1% całego ciągu obu gatunków, objętego połowami w ujściu Wisły, który według oficjalnej statystyki składał się z 4795 sztuk. Łosoś atlantycki stanowił mniej niż 2% populacji troci.

2. Stwierdzono, że ciąg populacji zwanej letnią (Żarnecki 1963) składającej się z osobników idących na tarło z gonadami nie powiększonymi, zaczyna się w ujściu Wisły w miesiącu czerwcu, a kończy się zazwyczaj w pierwszej połowie października. Po tym okresie zapóźnione osobniki typu letniego spotyka się zupełnie wyjątkowo i pojedynczo. U samic stwierdzono, że średni ciężar jajników wynosił w r. 1952 w miesiącu czerwcu 1,47%, w lipcu 3,5%, w sierpniu 3,8%, we wrześniu 9,2% oraz w październiku 9,5% c. c. Jajniki i jądra rosną równomiernie i stopniowo od czerwca do sierpnia. Na przełomie sierpnia i września następuje znaczniejszy wzrost ciężaru gonad obu płci. W okresie styczeń-maj nie napotkano ani samców, ani samic o powiększonych gonadach.

3. W miesiącach letnich nie stwierdzono osobników typu zimowego. Pierwsze z nich pojawiają się w małej ilości we wrześniu, stanowiąc mały odsetek osobników typu letniego. W październiku ilość osobników typu letniego, które z reguły w drugiej połowie tego miesiąca zanikają. Ilość osobników zimowych osiąga swoje szczytowe nasilenie w listopadzie, przy czym maleje w grudniu i styczniu. Ciąg populacji zimowej rozpoczyna się więc we wrześniu a kończy w miesiącach zimowych. Nie stwierdzono różnic w czasach wstępowania obu płci.

Czasy wstępowania obu form sezonowych nakrywają się, jak wynika z powyższego, we wrześniu i październiku.

*
*                              *

Czł. Z. Grodziński przedstawił pracę własną pt. Laminarne krążenie krwi w naczyniach woreczka żółtkowego troci Salma trutta L.

W pracy chodziło o sprawdzenie, czy obserwacje wykonane na naczyniach tarczy zarodkowej kurczęcia powtórzą się na żyłach zarodkowych troci świeżo wylęgłych. Kropelkę tuszu wprowadzono do żyły ogonowej troci przy pomocy kaniulki szklannej i obserwowano pojawienie się podbarwionej na czarno krwi w żyle żółtkowej. Struga podbarwionej krwi płynęła w tej żyle obok strugi krwi czerwonej nie mieszając się z nią. Dowodziło to, że krew krążąca w tym naczyniu ma układ laminarny. Ponieważ krew dostaje się na woreczek żółtkowy poprzez wątrobę a naczynia zdążające od niej do żyły żółtkowej są u licznych osobników różnej długości, krew podbarwiona osiąga tę żyłę w różnych miejscach w czasie niejednakowym. Dzięki temu mogą do żyły dostać się nawet trzy strugi krwi podbarwionej, które przedzielone dwoma strugami krwi czerwonej płyną obok siebie. Krew w tym naczyniu posiada zatem układ laminarny we wszystkich warstwach. nie tylko w obwodowych.

*
*                              *

Czł. Z. Grodziński i prof. J. Ackermann przedstawili pracę W. Kilarskiego pt. Obserwacje nad miokardium komory sercowej tobiasza (Ammodytes tobianus L.).

Organizację komórek miokardium komory sercowej tobiasza (Ammodytes tobianus L.) obserwowano w mikroskopie elektronowym. Miokardium zbudowane jest z włókien mięśniowych prążkowanych mocno zespolonych przy pomocy wstawek o stosunkowo prostym przebiegu. Ściany komory pokrywają od,zewnątrz komórki epikardium z licznymi pęcherzykami pinocytotycznymi ograniczonymi gładką błoną. Wnętrze komory wyściela endokardium, w którym obserwowano pęcherzyki pinocytotyczne „włochate”. Siateczka sarkoplazmatyczna reprezentowana jest przez profile kanalików zlokalizowanych głównie wzdłuż włókienek kurszliwych, a nielicznie tylko w ich miąższu.

Siateczka sarkoplazmatyczna w miokardium tobiasza przypomina swym wyglądem S. R. serc wolno tętniących minoga i żółwia, chociaż serce jego tętni szybko.

*
*                              *

Czł. Z. Grodziński i prof. J. Ackermann przedstawili pracę Wandy Byczkowskiej-Smyk pt. Struktura komórek w wątrobie piskorza (Misgurnus fossilis L.).

Do badań posłużyły wycinki wątroby piskorzy świeżo złowionych lub przetrzymywanych w akwarium przez okres do stu dni. Przez ten czas ryby nie były żywione. Preparaty do mikroskopu optycznego utrwalano przez 24 godziny w temperaturze 4°C w formolu buforowanym buforem fosforanowym (pH = 6,6). Parafinowe skrawki grubości 8-10 µ. barwiono hematoksyliną i eozyną lub metodą Van Giesona. Glikogen wykrywano metodą Mac-Manusa.

Do mikroskopu elektronowego utrwalano preparaty metodą Palade’go, zatapiano w metakrylanach. Oglądano skrawki nie barwione. Glikogen uwidaczniano metodą podaną przez Drochmans’a.

W mikroskopie elektronowym stwierdzono, że hepatocyty piskorza pod względem ultrastruktury nie różnią się od hepatocytów innych kręgowców. Wszystkie organelle komórkowe, opisane poprzednio -zostały na preparatach wątroby piskorza odnalezione i zidentyfikowane. Również lokalizacja glikogenu i jego struktura są podobne jak u innych kręgowców. Glikogen występuje w komórce albo w postaci dużych złogów, zajmujących znaczną część cytoplazmy i całkowicie maskujących jej ultrastrukturę, albo jako drobne grudki, złożone z kilku mniejszych ziarnek. Niektóre grudki otoczone są pojedynczą błoną plazmatyczną. Glikogen gromadzi się między cysternami retikulum endoplazmatycznego, a nigdy wewnątrz nich.

U piskorzy głodzonych przez dłuższy okres czasu – hepatocyty zawierają znacznie mniejszą ilość glikogenu niż u piskorzy złowionych w pełnym okresie żerowania. W wątrobie piskorza występują drobne wysepki trzustki, rozrzucone nieregularnie i zawsze oddzielone od komórek wątrobowych kapilarnymi naczyniami krwionośnymi. Między naczyniami krwionośnymi a właściwymi komórkami trzustkowymi występuje warstewka tkanki łącznej. Komórki trzustkowe piskorza mają dobrze rozwinięte retikulum endoplazmatyczne i zawierają liczne, duże ziarna zymogenu, niezależnie od tego, czy pobierano materiał od okazów świeżo złowionych, czy od głodzonych.

*
*                              *

Czł. Z. Grodziński i prof. J. Ackermann przedstawili pracę  pt. Organizacja siateczki sarkoplazmatycznej w mięśniach szkieletowych ryb. II. Okoń (Perca fluviatilis L.).

Mięśnie gałki ocznej i mięśnie tułowiowe obserwowano przy użyciu mikroskopu elektronowego. Mięśnie gałki ocznej są zbudowane z dwóch typów włókien: grubych o budowie charakterystycznej dla mięśni „białych„ i cienkich mających budowę mięśni „czerwonych”.

Oba typy włókien różnią się między sobą organizacją siateczki sarkoplazmatycznej i lokalizacją T. systemu. Włókna cienkie mają kanaliki T. systemu zlokalizowane w połączeniu prążków A – 1, czyli po dwie triady na jeden sarkomer. Włókna grube mają kanaliki T. systemu zlokalizowane na poziomie linii Z, tzn. po jednej triadzie na sarkomer.

Włókna mięśni tułowiowych są grube i należą do typu mięśni „białych”. Kanaliki T. systemu zlokalizowane są w tych włóknach na poziomie linii Z. Siateczka sarkoplazmatyczna wykazuje większy stopień komplikacji w mięśniach gałki ocznej niż w mięśniach tułowiowych.

*
*                              *

Sprawozdania z czynności i posiedzeń Polskiej Akademii Umiejętności, Tom XLVIII- XLIX, PAU, Kraków 1948

Czł. Z Grodziński przedstawił własną pracę pt. Rozwój naczyń krwionośnych w mózgu pstrąga tęczowego (Salmo irideus Gibb.).

Na materiale złożonym z zarodków długości 9 — 17 mm, o naczyniach krwionośnych wypełnionych tuszem, ustalono główne etapy rozwoju naczyń mózgowych. Naczynia tętnicze i żylne rozrastają się początkowo na powierzchni mózgu, od jego podstawy ku wierzchołkowi. Równolegle z grubieniem ścian pęcherzyków wrastają do ich wnętrza odgałęzienia głównych tętnic wzdłużnych. Prowadzi to ostatecznie do rozwoju obfitego układu tętniczego wewnątrzmózgowego; powierzchniowy zaś układ tętniczo-żylny zamienia się na czysto żylny. Wiele naczyń odbywa podczas rozwoju wędrówki czynne lub bierne.

*
*                              *

Sprawozdania Z Czynnosci i Posiedzeń
Tom 52,  1952

Członkowie Z. Grodziński i J. Stach przedstawili pracę pani D. Matyjewicz pt. Naczynia krwionośne jajnika okonia. Perca fluviatilis.

Naczynia nieparzystego jajnika okonia wypełniano roztworem wodnym błękitu pruskiego i cynobrową masą szelakową.

Jajnik okonia unaczynia A. ovarica, która stanowi odgałęzienie od A. coeliaco-mesenterica. Na jajniku dzieli się na dwie biegnące powierzchniowo w jego osi długiej, jedna po stronie grzbietowej, druga po brzusznej. Od naczyń wzdłużnych odchodzą pod kątem zbliżonym do prostego tętnice boczne o przebiegu również powierzchniowym. Tętnicom towarzyszą żyły. Ostatecznie V. ovarica uchodzi do lewego Ductus Cuvieri.

Drobne rozgałęzienia tętnic i żył dochodzą do pęcherzyków Graafa i na ich powierzchni tworzą sieć naczyń w postaci koszyczka. Żyła i tętnica nie dochodzą do pęcherzyka razem, ale  zwykle na jego przeciwległych biegunach.

*
*                              *

Informator o wynikach badań naukowych 1969

D. Matyjewicz-Juszczyk: Naczynia krwionośne fladry czarnomorskiej (Pleuronectes flesus luscus Pall.).

Katedra Anatomii Zwierząt Wyższej Szkoły Rolniczej w Olsztynie.

Materiałem badań były samice fladry czarnomorskiej o długości całkowitej (longitudo totalis) 22 — 35 cm, łowione w Morzu Czarnym w okolicach Warny. Naczynia wypełniane były tuszem kreślarskim poprzez żyłę ogonową. Badano unaczynienie jajników ryb tego gatunku.

Jajniki fladry są parzystymi workami o wyraźnie zaznaczonej jamie jajnikowej a zbudowane są ze ścian płodnych z fałdami i ścian jałowych. Położone są w części ogonowej ciała i oddzielone od siebie przegrodą z promieni podstawowych płetwy odbytowej (basalia pinnae analis) i łuków hemalnych kręgów. U dojrzałych ikrzyć przednie części jajników wpuklają się do jamy brzucha i układają się po obu stronach pęcherza moczowego. Do każdego jajnika dochodzi jedna tętnica jajnikowa (a. ovarica) a odchodzi jedna żyła (v. ovarica). Tętnice jajnikowe: prawa i lewa są gałęziami nieparzystego naczynia — pierwszej tętnicy segmentalnej brzusznej (a. segmentalis ventralis prima). Dwie żyły jajnikowe (v. ovarica dextra et sinistra) zbierające krew z prawego i lewego jajnika uchodzą do końcowego odcinka nerki (mesonephros). Żyła i tętnica jajnikowa w ścianie przyśrodkowej jajnika dzielą się na trzy biegnące niezależnie gałęzie. Od tych gałęzi wchodzą w głąb fałdów naczynia, rozgałęziające się ostatecznie w tętniczki i żyłki pęcherzykowe (a. v. folliculares). Zwykle do jednego pęcherzyka doprowadza krew jedna tętniczka, która rozplata się w jego ścianie na system kapilarów tworzących na przeciwległym biegunie pęcherzyka żyłkę. Średnica kapilarów pęcherzykowatych waha się od 5 µ do 10 µ.  W czasie wzrostu pęcherzyka jajnikowego wzrasta gęstość sieci naczyniowej, zarówno przez wydłużenie kapilarów już istniejących jak i tworzenie nowych. Dojrzały pęcherzyk jajnikowy o średnicy 1,3 mm zawiera przeciętnie 69 oczek w sieci kapilarnej, której łączna długość wynosi średnio 31,5 mm.

2014/05/03 | Supplementum

Suplement CXXXII

Stangenberg K., 1958: Letni pokarm płoci (Rutilus rutilus L.) z jeziora α-mezotroficznego i dystroficznego. [Summer food of Roach (Rutilus rutilus L.) from α-mesotrofic and distrofic lakes]. Pol. Arch. Hydrobiol., IV /XVII/, s. 251-275.

Streszczenie

Przeanalizowano na większym materiale skład pokarmu płoci, rozpatrując go na tle środowisk, w których ona występowała.

Do porównania wybrano płoć z α-mezotroficznego jeziora Wigry i płoć z jeziora Suchar Wielki typu dystroficznego (o odcieniu acido-dystroficznym). Z Wigier zebrano materiał 110 pełnych przewodów pokarmowych płoci w wieku 1+ do 6+ (tab. I), z Suchara Wielkiego zaś materiał 58 przewodów należących głównie do 3-letnich samic płoci.

Jakościowy skład treści przewodów pokarmowych płoci z Wigier, ich częstość i masowość występowania przedstawia tab. II, w Sucharze Wielkim zaś tab. III. Pod względem ilościowym rozróżniano tylko występowanie masowe i towarzyszące.

W pokarmie płoci z jeziora Wigry na początku czerwca główną rolę odegrały okrzemki, glony nitkowate i Chara, a spośród zwierząt Gammaridae, Trichoptera i Mollusca. W jeziorze Suchar Wielki (tab. III) głównym pokarmem płoci 3-letniej była Ceriodaphnia i larwy oraz poczwarki Chironomidae, w tym przeważnie Orthocladiinae, Sphagnum, Daphnia i Bosmina były składnikami towarzyszącymi. Okrzemki nie brały żadnego udziału w pokarmie płoci tego jeziora. W pokarmie samców i samic obu jezior (tab. IV i tab. VII) nie stwierdzono żadnych istotnych różnic.

Pokarm płoci wigierskiej (tab. V, VI i rys. 1) ulega znacznym zmianom w związku ze wzrostem. Na początku 2 roku życia prawie wyłącznym pokarmem płoci są okrzemki z zespołów poroślowych. Pokarm płoci z Suchara Wielkiego (tab. VII) w trzecim roku życia stanowiła głównie Ceriodaphnia oraz larwy i poczwarki ChironomidaeOrthocladiinae.

Płoć wybiera swój pokarm dobierając przede wszystkim żerowiska, które są bardzo wyspecjalizowane i jednolite pod względem składu gatunkowego. W tym zakresie nie jest jeszcze wykluczony indywidualny dobór pokarmu przez płoć, która ma swobodę chwytania większych lub mniejszych organizmów występujących obok siebie.

Strefą głównie wyzyskiwaną przez płoć jest w jeziorze litoral. Poszczególne jego partie są wyzyskiwane różnie przez rożne roczniki płoci. Początkowo chodzi tu о poroślowe zespoły okrzemek, których wyróżniono dwa, a mianowicie typ Cymbella-Epithemia i typ Diatoma-Synedra (tab. VIII i IX). Już w trzecim roku część egzemplarzy przenosi się w strefę łąk podwodnych Chara i zaczyna przeszukiwać dno litoralu. Ten sposób życia staje się typowy w 4 i 5 roku życia, przy czym poroślowe glony nitkowate występują w przewodach niekiedy obficie. Płoć wyszukuje i korzysta w tym czasie zarówno z zespołów poroślowych, jak i niektórych składników fauny dennej, nie pomijając pokarmu powietrznego. W roku 6 i 7 płoć zstępuje do głębszej partii litoralu.

W pokarmie płoci z Suchara Wielkiego masowe występowanie Ceriodaphnia wykluczało się najczęściej z masowym występowaniem Chironomidae-Orthocladiinae. Oba te składniki pokarmowe występowały w towarzystwie szczątków mchów Sphagnum. Być może, że w Sucharze Wielkim płoć żerowała w maleńkich zatoczkach, utworzonych przez pływające kożuchy mchów Sphagnum.

Różnice w składzie pokarmu płoci z jeziora Wigry i Suchar Wielki zdają się wskazywać, że pokarm płoci w jeziorze α-mezotroficznym i acidotroficznym różni się zasadniczo, со zostało uwidocznione w tab. X.

Z porównania składu chemicznego i dostępności pokarmu płoci w Wigrach i Sucharze Wielkim wynika, że płoć w Wigrach w ciągu życia pobierała większe ilości azotu niż w Sucharze Wielkim.

Wykazane różnice w pokarmie płoci na początku 2 roku życia (pokarm roślinny) i płoci starszej (pokarm zwierzęcy) pokrywają się z różnicami w składzie chemicznym płoci wigierskiej wykazanymi przez M. Stangenberga (1938).

Płoć w jeziorze Wigry wykazuje zbieżność pokarmową z leszczem i ewentualnie linem (tab. XI). Być może jednak, że płoć wyzyskuje płytsze i inne partie litoralu niż leszcz.

Rys. 1. Krzywe pożywienia płoci w różnych grupach wieku

*  *  *

К. Стангенберг

Летний корм плотвы в α-мезотрофных и дистрофных озерах

Резюме

В связи с фактом, что плотва считается одним из самых важных элементов ихтиофауны польских озер, авторы подвергли анализу обильный материал иллюстрирующий состав корма этой рыбы, рассматривая его на фоне среды, в которой рыба выступала. Для сравнительного изучения были отобраны: плотва α-мезотрофного озера Вигры и плотва озера Сухарь Вельки, дистрофного типа (с оттенком ацидодистрофным).

На озере Вигры был собран материал, состоящий из 110 наполненных содержимым пищеварительных трактов плотвы в возрасте от 1+ до 6+ лет (табл. I), а на озере Сухарь Вельки — такой же материал 58 пищеварительных каналов, принадлежавших главным образом 3-годовалым самкам плотвы.

Качественный состав содержимого пищеварительных трактов плотвы озера Вигры, частоту его появления или его массовое выступление изображает табл. II, в то время как табл. III дает аналогичную картину озера Сухарь Вельки. Что касается количественного характера этих явлений, то учитывались только массовые и сопутствующие явления.

В пище плотвы озера Вигры главную роль в начале июня  играли диатомеи, нитчатые и харовые водоросли, среди же животных Gammaridae, Trichoptera и Mollusca. В озере Сухарь Вельки (табл. III) основным кормом 3-годовалой плотвы были Ceriodaphnia, личинки и куколки Chironomidae в том преимущественно Orthocladiinae, Sphagnum, Daphnia и Bosmina должны считаться сопутствующими элементами. Диатомеи совсем не входили в состав корма плотвы этого озера.

В пище самцов и самок обоих озер (Табл. IV и табл. VII) не было найдено существенных разниц.

Корм плотвы озера Вигры табл. V, VI и график) сильно изменяется в связи с ее ростом. В начале второго года ее жизни почти исключительной пищей плотвы являются диатомеи из водорослевых комплексов. Пищей плотвы озера Сухарь Вельки на третьем году ее жизни являлась главным образом Ceriodaphnia а также личинки и куколки Chironomidae-Orthocladiinae.

Плотва выбирает свою пищу, отыскивая места нагула, специализированные и однородные в отношении их видового состава. В этих пределах нельзя также исключать индивидуальный отбор пищи плотвой, которая свободна выбирать и хватать большие или меньшие организмы выступающие совместно.

Излюбленной зоной плотвы в озере следует считать литораль. Ее определенные части используются разным образом и разными возрастными группами плотвы, В начале дело идет о эпифитических комплексах диатомей, среди которых следует различать два, а именно: тип Cymbella-Epithemia и тип Diatomea-Synedra. Однако на третьем году жизни часть особей перемещается в зону подводных харевых лугов и там начинает обтаривать дно литорали. Этот способ питания становится типическим на 4-ом и 5-ом году жизни рыбы, причем нитчатые водоросли иногда обильно выступают в их пищеводах. Плотва этого возраста отыскивает и пользуется так водорослевыми комплексами, как и некоторыми элементами донной фауны, не пренебрегая также воздушным кормом. На 6-ом и 7-ом году жизни плотва скатывается в более глубокие части литорали.

В пище плотвы оз. Сухарь Вельки массовое выступание Ceriodaphnia чаще всего исключало одновременное массовое появление Chironomidae-Orthocladiinae. Оба эти пищевые элементы выступали вместе с осколками мха Sphagnum. Быть может, что в оз. Сухарь Вельки плотва наугливала по маленьким бухточкам, созданным плавающей тиной мхов Sphagnum.

Разницы в составе корма плотвы из озер Вигры и Сухарь Вельки, кажется, указывают на то, что в кормах плотвы из α-мезотрофного и ацидотрофного озер выступает принципиальная разница, что наглядно показано на табл. X.

Из сопоставления химического состава пищевых элементов и возможности добывания их плотвой в озерах Вигры и Сухарь Вельки — следует, что плотва водящаяся в Вихрах получала за всю жизнь большее количество азота, нежели в озере Сухарь Вельки.

Отмеченные разницы в корме плотвы в начале второго года жизни (растительный корм) и старшей плотвы (животный корм) совпадают с разницами в химическом составе плотвы оз. Вигры, указанными М. Стангенбергом (1938).

Плотва в оз. Вигры обнаруживает кормовую схожесть с лещем и с линем (табл. XI). Возможно однако, что плотва использует более мелкие и другие части литорали, нежели лещ.

Список рисунков

Рис. 1. Состав корма плотвы у разных возрастных групп

*  *  *

К. Stangenberg

Summer Feed of Roach in α-mesotrophic and distrophic Lakes

Summary

Due to the fact that roach constitutes one of the most important components of fhe fish fauna in Poland, analyses were made on a greater number of individuals concerning the feed composition of this species on the background of the environment in which it lives.

For comparison roach was selected from the a-mesotrophic Lake Wigry, and from the distrophic Lake Suchar Wielki (showing an acidodistrophic character). The material collected from Lake Wigry consisted of 110 full alimentary tracts of roach 1+ to 6+ years old (Table I), while the material from Lake Suchar Wielki was made up of 58 alimentary tracts of 3 year old roach females.

The qualitative composition of feed in the alimentary tracts of roach from Lake Wigry, its frequency and mass occurence is presented in Table II; the same for Lake Suchar Wielki is shown in Table III. In respect to quantity, only mass and accompanying occurrence are taken into consideration.

The feed of roach from Lake Wigry at the beginning of June consisted principally of Diatomeae, filamental algae and Chara, and from amongst animals — of Gammaridae, Trichoptera and Mollusca. In Lake Suchar Wielki (Table III), the feed of three year old roach consists chiefly of Ceriodaphnia, as also Chironomidae larvae and pupae in which mostly Orthocladiinae, Sphagnum, Daphnia and Bosmina were accompanying components. Diatomeae did not take any part in the feed of roach in this lake. No actual differences were noted in the feed composition of males and females in either of the lakes (Table IV and Table VII).

The feed of roach from Lake Wigry (Table V, VI and Fig. 1) differs notably depending upon the age of fish. At the beginning of the 2-nd year of life, roach feeds almost exclusively on Diatomeae. The feed of roach from Lake Suchar Wielki during the third year of life (Table VII) consists chiefly of Ceriodaphnia, and Chironomidae-Orthocladiinae larvae and pupae.

Roach selects its feed by taking advantage of feeding grounds which are highly specialized and uniform in respect to species composition. In this respect it is possible that the roach selects feed individually, as this species is free to choose larger or smaller organisms occurring simultaneously.

The lake zone which is chiefly taken advantage of by the roach is the littoral. Specific parts of this zone constitute the feeding grounds of various roach age groups.

At first epiphytic Diatomeae complexes are taken advantage of from amongst which two types were distinguished, namely: Cymbella-Epithemia (Table VIII) and Diatoma-Synedra (Table IX). Already during the third year of life part of the individuals move to the underwater Chara meadow and begin to feed at the bottom of the littoral. This way of life is typical for the 4-th and 5-th year of life, and filamental algae are frequently found in abundance in the alimentary tract. During this period of life roach seeks and takes advantage of both epiphytic plant complexes and of certain bottom fauna components, as ako of feed originating from the atmosphere. During the 6-th and 7-th years of life roach enters the deeper parts of the littoral.

Mass occurrence of Ceriodaphnia in food of roach from Lake Suchar Wielki usually did not coincide with mass occurence of Chironomidae-Orthocladiinae. Both components appeared in company of sphagnum remnants. It is probable that in Lake Suchar Wielki roach feed in small rifts formed by floating masses of Sphagnum mosses.

The differences in the feed composition of roach from Lake Wigry and Lake Suchar Wielki seem to indicate that the feed of roach from α-mesotrophic and acidotrophic lakes differs basically, as has been illustrated in Table X.

By comparing the chemical composition and availability of feed in Lake Wigry and Lake Suchar Wielki it can be observed that the intake of nitrogen by the roach in Lake Wigry is greater than that in Lake Suchar Wielki.

The differences indicated in the feed of the roach at the beginning of the second year of life (plant feed) and later (animal feed) are in accordance with the differences in the chemical composition of Lake Wigry roach as observed by M. Stangenberg (1938).

The feed of roach in Lake Wigry coincides with that of bream and eventually tench (Table XI). It is probable however, that roach takes advantage of shallower, and different parts of the littoral than bream.

List of figures

Fig. 1. Feed components in different age-groups of roach

Linki:

http://eurekamag.com/research/025/613/summer-food-roach-a-mesotrophic-distrophic-lakes.php